KTS Nguyễn Ngọc Quân

Sau bốn bài viết đi từ câu hỏi vì sao cần một cách tiếp cận mới, đến cơ sở lý luận, phương pháp và khung ứng dụng, Bài 5 đi thẳng vào một tình huống cụ thể: một khu vực giả định có bối cảnh thực thuộc Sông Hồng. Bài viết thử trả lời những câu hỏi gần với thực tế quy hoạch: khu vực này nên giữ gì, thay đổi gì, kết nối gì; người dân được thụ hưởng ra sao; lợi ích phát triển được cân bằng thế nào; công nghệ hỗ trợ vận hành cụ thể ở đâu; và sau khi làm, lấy gì để biết giải pháp thực sự tốt. Mô hình được dùng để diễn giải cách một hệ nguyên lý có thể chuyển thành quyết định và được kiểm tra bằng thực tế sử dụng, chứ chưa phải kết quả kiểm chứng thực nghiệm của một dự án đã xây dựng.

Sau khi xác lập năm nguyên lý và chuyển hóa chúng thành phương pháp tiếp cận, câu hỏi tiếp theo là: phương pháp ấy được ứng dụng vào đâu và giá trị tạo ra được nhận biết như thế nào? Bài viết đề xuất ba miền tác động gồm Không gian; Đời sống; Công nghệ, đồng thời bước đầu xây dựng một khung quan sát giá trị của môi trường sống trên năm phương diện Thân; Tâm; Trí; Xã hội; Môi trường. Mục tiêu không phải tạo thêm một bộ tiêu chuẩn cứng nhắc, mà hướng tới một cách tiếp cận trong đó kiến trúc, đời sống và công nghệ cùng được tổ chức để phục vụ Con người; Cộng đồng; Môi trường và có khả năng tiếp tục điều chỉnh thông qua phản hồi.

Tiếp nối việc xác lập những nền tảng lý luận và năm nguyên lý Liên kết, Cân bằng, Giới hạn, Nhịp điệu và Phản hồi, bài viết đặt ra câu hỏi tiếp theo: làm thế nào để những nguyên lý này có thể đi vào quá trình nghiên cứu, thiết kế và vận hành môi trường sống? Từ cách nhìn công trình và đô thị như những hệ thống luôn vận động, bài viết bước đầu đề xuất một phương pháp tiếp cận gồm bốn tầng tư duy: Đọc hệ thống, Hiểu quy luật, Can thiệp và Học hỏi, được cụ thể hóa thành sáu bước thực hành và một ma trận chẩn đoán 5 × 5. Mục tiêu không phải tạo thêm một quy trình thiết kế cứng nhắc, mà hình thành một công cụ giúp người thiết kế nhận biết sâu hơn các quan hệ giữa Không gian, Đời sống, Công nghệ, Con người và Môi trường trước, trong và sau quá trình can thiệp.

Tiếp nối vấn đề được đặt ra ở bài viết trước về nhu cầu hình thành một nền tảng phát triển có khả năng kết nối không gian, đời sống và công nghệ, bài viết này đi sâu hơn vào cấu trúc lý luận của học thuyết thuận theo quy luật tự nhiên. Trên cơ sở đối chiếu với một số hướng nghiên cứu quốc tế về tư duy hệ thống, thiết kế tái tạo, thiết kế ưa sinh học, sức khỏe và môi trường thích ứng, tác giả bước đầu đề xuất năm nguyên lý Liên kết, Cân bằng, Giới hạn, Nhịp điệu và Phản hồi như một khung tiếp cận đối với môi trường sống, hướng giá trị của phát triển trở lại phục vụ Con người và Môi trường.

Trong bối cảnh Việt Nam bước vào một giai đoạn phát triển mới với những chuyển biến mạnh mẽ về đô thị hóa, quy hoạch, kiến trúc và công nghệ, yêu cầu về một tư duy phát triển đồng bộ, bền vững và lấy con người làm trung tâm ngày càng trở nên cấp thiết. Nhằm mở rộng góc nhìn và gợi mở những hướng tiếp cận mới, Tạp chí trân trọng giới thiệu chuỗi 05 bài viết của kiến trúc sư Nguyễn Ngọc Quân, xoay quanh những nghiên cứu và đề xuất về một học thuyết phát triển kết nối không gian, đời sống và công nghệ, trên nền tảng tôn trọng các quy luật của tự nhiên. Mở đầu chuỗi nội dung, Bài 1 nhìn lại những khoảng trống của thực tiễn phát triển hiện nay, từ đó đặt ra câu hỏi về sự cần thiết của một nền tảng tư tưởng có khả năng kết nối quy hoạch, kiến trúc, môi trường và đời sống con người trong một tổng thể hài hòa.