Kế thừa và phát huy các giá trị của kiến trúc truyền thống vào xu hướng kiến trúc xanh tại Việt Nam

Kế thừa và phát huy các giá trị này, sẽ giúp các công trình kiến trúc trong tương lai không chỉ đáp ứng được yêu cầu của một xã hội hiện đại, mà còn giữ được bản sắc văn hóa và phát triển bền vững theo những nguyên tắc lâu đời của kiến trúc truyền thống.

Kiến trúc truyền thống Việt Nam có những đặc điểm nổi bật như sử dụng vật liệu tự nhiên, không gian mở và hài hòa với thiên nhiên, tính linh hoạt, trang trí tinh tế, phân chia không gian rõ ràng, hướng nhà và phong thủy…Những đặc điểm trên, tạo nên một bản sắc độc đáo cho kiến trúc truyền thống (KTTT) Việt Nam, phản ánh sâu sắc sự hòa hợp giữa con người và thiên nhiên, cũng như văn hóa và lối sống của người Việt. Nhìn chung, KTTT và kiến trúc xanh (KTX) đều có mục tiêu chung là tạo ra các công trình bền vững và hài hòa với môi trường, nhưng phương pháp và bối cảnh phát triển của chúng lại khác nhau. Kiến trúc xanh là sự tiếp nối và mở rộng của những nguyên tắc bền vững có từ trong KTTT, nhưng được nâng cao với sự hỗ trợ của công nghệ hiện đại và những ý tưởng tiên tiến về môi trường.

Trong tương lai, để phù hợp với xu hướng phát triển và đồng thời duy trì bản sắc văn hóa, các giá trị của KTTT cần được kế thừa một cách sáng tạo và linh hoạt. Để đạt được tiêu chí KTX, việc kế thừa và phát huy các giá trị của KTTT là vô cùng quan trọng. Các giá trị này không chỉ giúp tối ưu hóa việc sử dụng tài nguyên và giảm thiểu tác động môi trường mà còn duy trì sự hòa hợp giữa con người và thiên nhiên. Dưới đây là những giá trị cốt lõi của KTTT cần được kế thừa, khai thác và ứng dụng trong việc tạo ra các công trình xanh tại Việt Nam.

1. Hòa hợp với Thiên nhiên: Nền tảng của Bền vững

Kiến trúc truyền thống Việt Nam từ lâu đã nổi tiếng với sự hòa hợp tự nhiên, tạo nên một môi trường sống dễ chịu và bền vững. Các công trình truyền thống, từ nhà ở, đình làng, đến chùa chiền, đều được thiết kế để tận dụng tối đa các yếu tố tự nhiên như gió, ánh sáng, và nước. Những ngôi nhà truyền thống với mái dốc, hiên rộng, và hệ thống cửa sổ thông thoáng không chỉ tạo nên một không gian sống mát mẻ vào mùa hè, ấm áp vào mùa đông, mà còn giúp tiết kiệm năng lượng một cách hiệu quả.

Trong KTX hiện đại, những nguyên tắc này có thể được kế thừa và phát huy thông qua việc thiết kế các công trình có khả năng tự điều hòa không khí, sử dụng năng lượng tái tạo, và tận dụng ánh sáng tự nhiên. Các hệ thống thông gió tự nhiên, vườn trên mái, và mặt dựng xanh là những ứng dụng trực tiếp của tư tưởng hòa hợp thiên nhiên trong KTTT, nhưng được nâng cấp bằng công nghệ hiện đại để đạt hiệu quả cao hơn.

2. Sử dụng vật liệu tự nhiên và địa phương: Tính Bền vững từ gốc rễ

Kiến trúc truyền thống Việt Nam luôn gắn liền với việc sử dụng các vật liệu tự nhiên và địa phương như gỗ, tre, đá, và đất sét. Việc tận dụng các vật liệu này không chỉ giảm chi phí xây dựng và vận chuyển, mà còn giúp các công trình hòa nhập với cảnh quan xung quanh và có tuổi thọ cao. Ngoài ra, các vật liệu tự nhiên này có khả năng tái tạo, ít gây ô nhiễm môi trường, và góp phần tạo nên vẻ đẹp mộc mạc, gần gũi.

Trong kiến trúc xanh, việc sử dụng vật liệu bền vững là một trong những yếu tố quan trọng nhất. Các vật liệu truyền thống có thể được kết hợp với những công nghệ sản xuất tiên tiến để nâng cao độ bền, khả năng cách nhiệt, cách âm và tính thân thiện với môi trường. Ví dụ, việc sử dụng gỗ từ các khu rừng được quản lý bền vững, tre với kỹ thuật xử lý tiên tiến, hay gạch không nung từ đất địa phương không chỉ kế thừa giá trị truyền thống mà còn đáp ứng những yêu cầu khắt khe của kiến trúc xanh hiện đại.

3. Thiết kế linh hoạt và thích ứng: Đáp ứng nhu cầu thay đổi của xã hội

Một trong những đặc điểm nổi bật của kiến trúc truyền thống là tính linh hoạt và khả năng thích ứng với các điều kiện tự nhiên cũng như nhu cầu xã hội thay đổi. Các công trình truyền thống thường có cấu trúc đơn giản, dễ dàng mở rộng hoặc thu hẹp, đồng thời có thể thay đổi chức năng sử dụng theo thời gian.

Xu hướng kiến trúc xanh ngày nay cũng đề cao tính linh hoạt và khả năng thích ứng, đặc biệt trong bối cảnh đô thị hóa và biến đổi khí hậu diễn ra nhanh chóng. Việc thiết kế các công trình có thể dễ dàng tái cấu trúc, sử dụng không gian linh hoạt, và tích hợp các hệ thống kỹ thuật tiên tiến giúp đảm bảo công trình không chỉ bền vững mà còn đáp ứng được những nhu cầu đa dạng và thay đổi của xã hội. Sự linh hoạt này không chỉ giúp tối ưu hóa không gian và tài nguyên mà còn đảm bảo tính bền vững dài hạn cho các công trình.

4. Tôn trọng văn hóa và giá trị cộng đồng: Bản sắc không thể thay thế

Kiến trúc truyền thống không chỉ là những công trình xây dựng mà còn là biểu tượng của văn hóa, lịch sử và lối sống của cộng đồng. Những ngôi đình làng, chùa hay những ngôi nhà truyền thống không chỉ là nơi cư trú mà còn là trung tâm của các hoạt động cộng đồng, nơi diễn ra các lễ hội, nghi lễ và các sinh hoạt văn hóa. Trong xu hướng phát triển kiến trúc xanh, việc tôn trọng và phát huy các giá trị văn hóa này là một yếu tố quan trọng để tạo nên những công trình không chỉ thân thiện với môi trường mà còn mang đậm bản sắc văn hóa địa phương. Các không gian công cộng xanh, các khu vực sinh hoạt cộng đồng trong các dự án đô thị xanh, hay việc kết hợp các yếu tố văn hóa truyền thống trong thiết kế hiện đại đều là những cách để giữ gìn và phát huy những giá trị văn hóa trong bối cảnh phát triển hiện đại.

5. Bảo tồn và phát triển các không gian cộng đồng: Sự kết hợp hoàn hảo giữa Truyền thống và Hiện đại

Kế thừa và phát huy các giá trị của kiến trúc truyền thống trong xu hướng kiến trúc xanh không chỉ là việc tiếp nối những giá trị cũ mà còn là sự kết hợp hài hòa giữa truyền thống và hiện đại. Việc giữ gìn và phát huy những giá trị này không chỉ giúp tạo ra những công trình bền vững, thân thiện với môi trường, mà còn góp phần bảo tồn bản sắc văn hóa và lịch sử dân tộc trong bối cảnh toàn cầu hóa. Đây là con đường giúp kiến trúc xanh không chỉ là một xu hướng nhất thời, mà trở thành một phần không thể thiếu của tương lai xây dựng bền vững và nhân văn.

Bằng cách kế thừa và phát huy những giá trị của kiến trúc truyền thống, kiến trúc xanh không chỉ giúp giảm thiểu tác động tiêu cực đến môi trường mà còn bảo tồn và tôn vinh những giá trị văn hóa quý báu của kiến trúc truyền thống Việt Nam. Ở đó, công nghệ hiện đại có tác động mạnh mẽ đến cả kiến trúc xanh và kiến trúc truyền thống, mở ra những cơ hội mới cho việc bảo tồn, phát triển, và tối ưu hóa các công trình kiến trúc. Tuy nhiên, việc sử dụng công nghệ cần được cân nhắc kỹ lưỡng để duy trì sự cân bằng giữa sự đổi mới và bảo tồn các giá trị văn hóa, lịch sử của kiến trúc truyền thống. Kế thừa và phát huy các giá trị này sẽ giúp các công trình kiến trúc trong tương lai không chỉ đáp ứng được yêu cầu của một xã hội hiện đại, mà còn giữ được bản sắc văn hóa và phát triển bền vững theo những nguyên tắc lâu đời của kiến trúc truyền thống. Đây cũng chính là những giải pháp đáp ứng chiến lược phát triển nền kiến trúc Việt Nam theo xu hướng “Phù hợp với Điều kiện tự nhiên, Văn hóa bản địa và thời đại của Kỷ nguyên công nghệ số”./.

TÀI LIỆU THAM KHẢO  
1. Nguyễn Tất Thắng “Thiên nhiên - Người mẹ của muôn loài. Chúng ta cần ứng xử tôn trọng 
và đúng mực” - Kỷ yếu khoa học tại Hội thảo “Gặp gỡ mùa Thu 2020 - Kiến trúc ứng phó với 
thiên tai’’ do Hội KTSVN tổ chức tại Quảng Nam 12/2020 
2. Nguyễn Tất Thắng “Vật liệu xây dựng Việt Nam - Từ truyền thống đến hiện đại hóa theo xu 
hướng phát triển bền vững”. Tạp chí Xây dựng - Bộ Xây dựng số 06/2021 
3. Nguyễn tất Thắng “Văn hóa kiến trúc bản địa kết hợp với công nghệ 4.0 - Cuộc cách mạng 
hóa Kiến trúc theo xu hướng bền vững” - Tạp chí Xây dựng - Bộ Xây dựng, số 09/2021 
4. Nguyễn Tất Thắng “Phát triển VLXD theo xu hướng xanh - Hướng đi cần thiết của Ngành Xây 
dựng Việt Nam” - Tạp chí Xây dựng - Bộ Xây dựng, số 09/2022 
5. Nguyễn Tất Thắng và cộng sự “Xây dựng Bộ tiêu chí đánh giá Khu đô thị xanh tại Việt Nam - Hướng đi cần thiết của Ngành Xây dựng”. Tạp chí Xây dựng - Bộ Xây dựng, số 09/2023 

Bài viết có bổ sung ảnh đại diện để minh họa!