![Bài 7: Sông Hồng - Nơi đầy ắp tình yêu Đất Nước](https://media.vietnamarchi.vn/upload/userfiles/images/bai-chuyen-nganh/tran-huy-anh/18/song-hong-doan-chay-qua-tp-ha-noi-anh-pham-hung.jpg)
Góp ý “Điều chỉnh Quy hoạch chung xây dựng Thủ đô đến năm 2030 và tầm nhìn đến năm 2050”
Bài 7: Sông Hồng - Nơi đầy ắp tình yêu Đất Nước
Có thể bạn quan tâm
Hồng Hà, Hà Nội: từ thành phố sông tới thành phố cầu
![](https://media.vietnamarchi.vn/upload/userfiles/images/bai-chuyen-nganh/tran-huy-anh/18/image001.jpg)
Sông Hồng là tên mới, tên cổ là sông Cái – có nghĩa là sông Mẹ, cái tên tỏ lòng kính trọng, ngưỡng vọng bởi sự vĩ đại, thậm chí sợ hãi bởi sức mạnh siêu nhiên của dòng sông hung dữ. Cầu Long Biên hoàn thành năm 1902, đồng thời một thị trấn nhỏ bên kia sông ra đời kèm theo một nhà máy hỏa xa, dân cư nội thành Hà Nội tăng đều gấp đôi sau mỗi năm, kinh tế cả xứ Bắc Kỳ thay đổi từ tự cung tự cấp sang sản xuất hàng hóa xuất khẩu: Đông ra cảng Hải Phòng đi quốc tế, Bắc lên tới Côn Minh sang Nam Trung Hoa. Tuy vậy vùng quê bờ Bắc sông Hồng vẫn êm đềm, mặc cho bên kia sông, Hà Nội đổi thay từng ngày. Trong các bản Quy hoạch Hà Nội được thực hiện các năm 1924, 1941, 1951: Hà Nội vẫn chỉ ở bờ Nam sông Hồng.
![](https://media.vietnamarchi.vn/upload/userfiles/images/bai-chuyen-nganh/tran-huy-anh/18/image003.jpg)
Năm 1986, Hà Nội có thêm 2 cầu Thăng Long, Chương Dương, nhưng bờ Bắc sông Hồng vẫn mờ nhạt trong quy hoạch Hà Nội. Thập kỷ 90, Hà Nội chập chững mở cửa, văn phòng, khách sạn liên doanh đầu tư nước ngoài mới xây vẫn quanh phố cũ và Hồ Tây. Hà Nội vẫn nhỏ bé trước sông Hồng trong trận lũ lớn hàng năm.
Năm 1997, Daewoo bỏ ra khoảng 3 triệu USD để lập Dự án Thành phố Mới (Hanoi New Town) tại Bắc sông Hồng, họ thuê các công ty tư vấn hàng đầu thế giới như Bechtel, SOM, Rem Koolhaas (OMA) thực hiện. Quy mô 8.000ha, tổng đầu tư 40 tỷ USD. Dự án vẽ mặt nước sông Hồng đi sâu vào các làng xóm huyện Đông Anh, mặt nước mở rộng nâng cao giá trị của không gian đô thị hiện đại. Khủng hoảng Tài chính châu Á 1998 làm các nhà đầu tư bất động sản nước ngoài suy sụp, dự án Hanoi New Town phá sản, nhưng nhiều nội dung dự án được đưa vào Quy hoạch chung Thủ đô Hà Nội đến năm 2020, phê duyệt năm 1998 (gọi tắt là QHC 108). Trong bản Quy hoạch này: lần đầu tiên Hà Nội mở rộng sang bờ Bắc sông Hồng, ngoài 3 cầu cũ Thăng Long, Long Biên, Chương Dương, vẽ thêm 5 cầu mới. Sơ đồ mô tả diện tích mặt nước cây xanh lớn bao quanh các làng xóm cũ.
![](https://media.vietnamarchi.vn/upload/userfiles/images/bai-chuyen-nganh/tran-huy-anh/18/image005.jpg)
Từ một thành phố sông, Hà Nội đã từng bước trở thành thành phố cầu. Đi cùng với tiến trình ấy, nỗi quan ngại về sức mạnh tự nhiên của sông Hồng vơi đi phần nào thì những kế hoạch khai thác đất ven sông tăng lên từng đó.
Quy hoạch phân khu đô thị sông Hồng cần tuân thủ quy hoạch đê điều
Năm 2007-2009, nhà đầu tư Hàn Quốc quay lại Hà Nội, vẽ dự án “Thành phố sông Hồng”, đoạn đi qua nội thành dài 40km: hàng ngàn ha đất bờ bãi, nằm trong 2 con đê sông Hồng, trên nền đất bãi bờ sông được vẽ thành đô thị, vườn cây quanh đô thị. Dự án dự kiến di dời 42 nghìn hộ dân (170 nghìn người) để xây thành phố bên sông trị giá hơn 7 tỷ USD. Dự án chưa kịp thực hiện thì Hà Nội mở rộng địa giới hành chính (tháng 8/2008) và bắt tay lập Quy hoạch mới… Một phần dự án được đưa vào quy hoạch chung thành phố.
![](https://media.vietnamarchi.vn/upload/userfiles/images/bai-chuyen-nganh/tran-huy-anh/18/image007.jpg)
Sau 15 năm mở rộng Hà Nội (2008-2023), hàng trăm ngàn ha đất ruộng trũng, bán ngập bị san lấp để làm đô thị: nhiều đô thị mới ra đời ở phía Tây, bờ Nam sông Hồng, nhưng nhiều nơi chiếm đất bỏ hoang, hàng chục triệu m2 nhà ở xây lên không có người ở mà chỉ để mua đi bán lại kiếm chênh lệch… Khi hết đất ruộng phía Tây, bờ Nam sông Hồng, các bản vẽ quy hoạch lại hướng bút về phía Đông, bờ Bắc sông Hồng để đổi màu xanh vùng đất cấm xây dựng ngoài đê thành màu vàng cam dân cư, đô thị, bất động sản.
![](https://media.vietnamarchi.vn/upload/userfiles/images/bai-chuyen-nganh/tran-huy-anh/18/image009.jpg)
Đầu năm 2020, đại dịch COVID lan ra toàn cầu, Hà Nội đóng cửa chống dịch. Trong thời khắc đặc biệt ấy, mọi người bình tâm suy nghĩ về cái mạnh yếu của Hà Nội, của đất nước và mơ tới một ngày mai bình yên để lập trình cho tương lai. Đại dịch qua đi, Hà Nội tái khởi động Quy hoạch phân khu đô thị sông Hồng với định hướng “theo nguyên tắc thuận thiên, lấy phòng chống lũ và chỉnh trị sông Hồng làm mục tiêu hàng đầu, không chất tải công trình hai bên sông.” [2]
![](https://media.vietnamarchi.vn/upload/userfiles/images/bai-chuyen-nganh/tran-huy-anh/18/image011.jpg)
Mặc dù đã được chỉ đạo sâu sát, nhưng kết quả Quy hoạch lại cho ra kết quả khác, đặc biệt là cơ quan quản lý đê điều yêu cầu “thành phố (Hà Nội) xây dựng phương án phòng chống lũ trong quy hoạch phát triển Thủ đô” [3], nhưng trong thuyết minh Điều chỉnh quy hoạch chung Thủ đô (công bố tháng 11/2023) vẫn không có nội dung này và thừa nhận “Khu vực hành lang hai bên sông Hồng được xác định theo Quy hoạch phòng chống lũ hệ thống sông Hồng, sông Thái Bình đã được Thủ tướng Chính phủ phê duyệt năm 2007 đang chưa phù hợp với Quy hoạch phòng chống lũ và quy hoạch đê điều hệ thống sông Hồng, sông Thái Bình đã được Thủ tướng Chính phủ phê duyệt năm 2016.”[trg 93 Thuyết minh]. Tại hội thảo đề án xây dựng công viên văn hóa Bãi Giữa ngày 24/11, KTS Nguyễn Bá Nguyên, Phó giám đốc Sở Quy hoạch Kiến trúc Hà Nội, cho biết “ Cản trở lớn nhất trong việc hiện thực hóa Quy hoạch phân khu đô thị là các quy định đảm bảo an toàn phòng chống lũ, đê điều... Quy hoạch phòng chống lũ và quy hoạch đê điều hệ thống sông Hồng, sông Thái Bình đề cập khu vực bãi giữa, bãi bồi không thuộc danh mục được phép xây dựng.” [4]. Có lẽ đây là nút thắt trọng yếu nên cho dù Quy hoạch phân khu đô thị sông Hồng đã duyệt nhưng không thể tiến hành các bước tiếp theo.
![](https://media.vietnamarchi.vn/upload/userfiles/images/bai-chuyen-nganh/tran-huy-anh/18/image013.jpg)
Chiều 1/12/2023, UBND TP Hà Nội đã có cuộc làm việc với đoàn công tác của Bộ Nông nghiệp & Phát triển nông thôn về phát triển nông nghiệp Thủ đô. Liên quan đến khai thác khu vực bãi sông, ông Phạm Đức Luận - Cục trưởng Cục Đê điều và phòng, chống thiên tai (Bộ NN&PTNT) cho biết, về quy hoạch bãi sông, trước đây khu vực bãi sông bị cấm hoàn toàn việc xây dựng nhưng nay đã có nhiều tỉnh như Hà Nam khai thác tương đối hiệu quả. Trong Quyết định số 257/QĐ-TTg đã nêu rất rõ những khu vực Hà Nội được phép xây dựng. Hiện, Hà Nội đang làm quy hoạch Thủ đô, nên kiến nghị trong đó cần quy định rõ các khu vực phát triển, để làm cơ sở trình cấp có thẩm quyền xem xét.
![](https://media.vietnamarchi.vn/upload/userfiles/images/bai-chuyen-nganh/tran-huy-anh/18/image015.jpg)
Tại các vùng nông nghiệp ven sông, Bản vẽ “Định hướng không gian” vẽ thêm các khu đô thị, sân golf, khu công nghiệp mới… tiếp tục san lấp ruộng vườn, chia cắt phá hủy hệ thống tưới tiêu nước liên quan tới sông Hồng, trong khi chính khu vực này đang để đất đô thị bỏ hoang, thành phố đã công bố thu hồi hàng ngàn ha đất giao đô thị từ hành chục năm trước mà không triển khai. Soi chiếu với nhiệm vụ Điều chỉnh quy hoạch chung và yêu cầu Quy hoạch phòng chống lũ hệ thống sông Hồng, sông Thái Bình cho thấy hồ sơ thuyết minh và bản vẽ “Điều chỉnh quy hoạch chung xây dựng Thủ đô” đã công bố chưa đạt yêu cầu.
Hà Nội phải đủ nước sạch cho sinh hoạt, sản xuất mới có thể trở thành thành phố sáng tạo, thông minh
Nhiều năm nước sông Hồng cạn, nhưng những cơn lũ lớn tạị các tỉnh Nam Trung Quốc năm 2020, gây thiệt hại 14 tỷ USD, đã đặt sông Hồng - con sông bắt nguồn từ phương Bắc - vào tình thế không thể chủ quan. Tuy vậy hạn hán, ô nhiễm nước và nhiễm mặn là những mối đe dọa thường trực.
Tháng 6/2023, sông Hồng, sông Đà cạn nước. Mực nước xuống thấp tới mức Nhà máy nước sông Đà phải dùng trạm bơm dã chiến để khai thác. Tháng 11/2023, khu đô thị Thanh Hà có gần 2 vạn dân không có nước sạch, Thành phố phải dùng xe chở nước tới giải cứu. Cư dân các khu đô thị khác nhiều năm đã trả tiền nước sạch nhưng dùng nước bẩn. Các vùng sản xuất nông nghiệp quanh Hà Nội nhiều năm nay khai thác nước ngầm để trồng hoa tưới rau vì các trạm bơm nước từ sông Hồng xuống thấp, thủy lợi nội đồng xuống cấp là điều dễ thấy, nhưng nội dung này không có trong thuyết minh Quy hoạch Thủ đô và Điều chỉnh quy hoạch chung Thủ đô. Hai bản quy hoạch không sử dụng công nghệ GIS để phân tích bản đồ vệ tinh chất lượng cao để thấy sự biến đổi thủy văn, thảm thực vật, địa hình, địa mạo sông Hồng và phụ cận trong lịch sử cũng như dự báo tương lai, chỉ vẽ hình sơ sài trên nền bản đồ số hóa đơn giản, lại không tham khảo những nghiên cứu khoa học rất có giá trị của các nhà khoa học trong nước và quốc tế đã nghiên cứu sông Hồng nhiều năm qua, nên rất chủ quan, cảm tính. Không nhận diện những thách thức khó khăn, cả hai bản quy hoạch này không có giải pháp phù hợp hiện tại lại càng không đáp ứng được những thách thức do biến đổi khí hậu trước mắt cũng như lâu dài.
Tham khảo vài kết quả nghiên cứu đô thị bên sông Hồng của các nhà khoa học trong nước và quốc tế:
![](https://media.vietnamarchi.vn/upload/userfiles/images/bai-chuyen-nganh/tran-huy-anh/18/image017.jpg)
![](https://media.vietnamarchi.vn/upload/userfiles/images/bai-chuyen-nganh/tran-huy-anh/18/image019.jpg)
![](https://media.vietnamarchi.vn/upload/userfiles/images/bai-chuyen-nganh/tran-huy-anh/18/image021.jpg)
![](https://media.vietnamarchi.vn/upload/userfiles/images/bai-chuyen-nganh/tran-huy-anh/18/image023.jpg)
![](https://media.vietnamarchi.vn/upload/userfiles/images/bai-chuyen-nganh/tran-huy-anh/18/image025.jpg)
![](https://media.vietnamarchi.vn/upload/userfiles/images/bai-chuyen-nganh/tran-huy-anh/18/image027.jpg)
![](https://media.vietnamarchi.vn/upload/userfiles/images/bai-chuyen-nganh/tran-huy-anh/18/image029.jpg)
Hồng Hà - Hà Nội vẫn đang là trung tâm của những thảo luận xã hội về tương lai mới của Hà Nội và Sông Hồng. Tình yêu đất và nước thể hiện bằng những cách khác nhau bởi những tổ chức các nhân có lợi ích khác nhau khi tiếp cận nguồn lợi tài nguyên đất và nước tại đây. Khác với tình yêu quê hương đất nước lúc nào cũng tràn đầy trong các áng văn thơ nhạc họa, cảm xúc liên quan tới đất và nước sông Hồng hôm nay có đầy ắp thì nước sông Hồng nay chưa bằng một nửa ngày xưa. Dẫu cho nước sông cạn nhiều, thì trong tâm thức của những người con Hà Nội luôn đầy ắp yêu thương sông Mẹ - sông Hồng, tình yêu ấy không bao giờ vơi cạn.
Ý kiến của bạn