Tối đa hóa cơ sở hạ tầng xuống cấp: Tiềm năng tái sử dụng các tòa nhà bỏ hoang thành nhà ở xã hội

Năm 2021, Habitat for Humanity đã thực hiện một nghiên cứu có tên "Tái sử dụng không gian trống để ngăn chặn tình trạng vô gia cư ở lục địa Châu Âu". Mục tiêu của nghiên cứu là tìm hiểu khả năng và tính khả thi của việc sử dụng các không gian trống do xã hội sở hữu để giải quyết tình trạng thiếu nhà ở. Vương quốc Anh được chọn làm khu vực nghiên cứu thí điểm, nơi nghiên cứu phát hiện ra rằng khoảng 7.000 cơ sở thương mại và kinh doanh trên khắp Anh, Scotland và Wales, hiện do chính quyền địa phương sở hữu, đã bị bỏ trống trong hơn 12 tháng. Nghiên cứu ước tính rằng những không gian này có khả năng tạo ra hơn 16.000 đơn vị nhà ở bằng cách chuyển đổi các không gian văn phòng bỏ trống, và 3.500 đơn vị nhà ở bằng cách chuyển đổi các không gian bán lẻ bỏ trống.

Nghiên cứu nhấn mạnh sự sẵn có dồi dào của các tòa nhà thương mại và nhà ở bỏ hoang phù hợp để chuyển đổi thành nhà ở. Những bất động sản này chủ yếu thuộc sở hữu của chính quyền địa phương, nhắc nhở chính quyền về vai trò của mình trong việc trợ cấp nhà ở giá rẻ và giảm bớt vai trò của các nhà phát triển tư nhân trong phát triển nhà ở. Những bất động sản này cũng tọa lạc tại vị trí thuận tiện trong các thành phố và thị trấn, được kết nối với các tiện ích thiết yếu được tính vào chi phí nhà ở, chẳng hạn như giao thông, dịch vụ và tiện ích xã hội. Việc ít được sử dụng và cấu trúc không gian linh hoạt của chúng cho phép dễ dàng cải tạo và chuyển đổi thành nhà ở.

Tuy nhiên, những ví dụ thành công nhất của nguyên tắc này, chẳng hạn như nhà lò hơi được tái sử dụng từ một nhà máy vinyl cũ ở Hayes, London, hay một nhà lò hơi được cải tạo ở Hackney thành nhà ở xã hội mới, dường như lại ưu tiên các tòa nhà thương mại và công nghiệp. Điều này là do cấu trúc không gian linh hoạt của chúng và sự gắn bó ít tình cảm của công chúng với những tòa nhà này. Các tòa nhà mang tính tổ chức và lịch sử đặt ra một thách thức lớn hơn.

Trong một bài báo trên tờ Guardian về các tòa nhà văn phòng ở Harlow, Essex được chuyển đổi thành nhà ở, trải nghiệm sống ở đây được ví như một "nhà tù ngoài trời". Không gian được mô tả là nhỏ hẹp, và kết cấu bê tông đúc sẵn với những tấm kính lớn lặp đi lặp lại thiếu đi cảm giác ấm cúng. Một mặt, tiềm năng tạo ra khoảng 65.000 căn hộ giá rẻ từ các tòa nhà văn phòng bỏ hoang cho thấy quá trình này có thể tối đa hóa cơ sở hạ tầng xuống cấp. Mặt khác, nó đòi hỏi sự quy hoạch chu đáo hơn và sự hợp tác của cộng đồng để tạo ra không gian sống phù hợp bên trong chúng.

Những công trình lịch sử hoặc mang tính biểu tượng, mang giá trị tinh thần cho cộng đồng, thường gặp phải sự phản đối khi đề xuất tái sử dụng và đòi hỏi các giải pháp thiết kế sáng tạo. Ví dụ, công ty kiến ​​trúc Tectône đã cải tạo một nhà nguyện cũ thành cửa hàng tiết kiệm và nhà ở xã hội ở Charenton-Le-Pont, Pháp. Nhà nguyện được cộng đồng địa phương trân trọng. Bằng cách hợp tác với họ, các kiến ​​trúc sư đã có thể bảo tồn nét đặc trưng của nhà nguyện đồng thời mở rộng thêm phần tòa nhà để làm nơi chứa cửa hàng tiết kiệm và nhà ở xã hội.

Do đó, việc tái sử dụng các tòa nhà bỏ hoang là một nỗ lực hợp tác đòi hỏi sự tham gia của toàn thể cộng đồng. Nghiên cứu của Habitat for Humanity nhấn mạnh thêm tầm quan trọng của sự hợp tác này trong quá trình chuyển đổi. Chúng tôi khuyến nghị nên hợp tác với các đối tác tư nhân và các bên liên quan, vì đây rất có thể là một con đường bền vững để mua lại bất động sản để chuyển đổi thành nhà ở. Sự hợp tác này cũng cho phép tiếp cận mạng lưới rộng lớn hơn các nhà đầu tư, đối tác tiềm năng và các nguồn tài trợ.

Việc thu hút nhiều bên liên quan ngay từ giai đoạn đầu phát triển sẽ khuyến khích sự đa dạng ý tưởng và ý thức sở hữu chung đối với công trình. Tương tự như nhà ở hợp tác xã, phương pháp này cũng mang đến cho người thuê nhà cơ hội cải tạo công trình với chi phí phải chăng dưới hình thức hợp tác xã, trong khi chính phủ hỗ trợ pháp lý cho việc thuê nhà của họ. Điều này không chỉ mang lại sức sống mới cho các tòa nhà bỏ hoang mà còn khơi dậy ý thức sở hữu và cam kết ở người thuê nhà, giúp duy trì công trình trong thời gian dài hơn.

Khái niệm tái sử dụng các tòa nhà bỏ hoang không chỉ giới hạn ở Vương quốc Anh hoặc châu Âu mà còn lan rộng đến nhiều quốc gia ở Nam Bán cầu. Các thành phố đang phải đối mặt với khủng hoảng nhà ở do chính sách phát triển đô thị từ trên xuống của chính phủ, khiến nhiều công trình bị bỏ hoang và không có người ở. Một ví dụ điển hình là Lagos, Nigeria.

Lagos, với dân số ước tính khoảng 16 triệu người trên diện tích 1.171 km², đang thiếu hụt hơn 3 triệu căn nhà ở. Tuy nhiên, theo The Guardian năm 2019 , cựu thủ đô này có nhiều tòa nhà cơ quan và chính phủ bị bỏ hoang. Tổng cộng có 60 tòa nhà trong khu thương mại trung tâm, cao từ 5 đến 20 tầng, với diện tích trung bình 6.000 m² mỗi tầng. Chúng có tiềm năng giảm 10% tình trạng thiếu hụt nhà ở của thành phố.

Nhiều công trình trong số này từng là các tòa nhà chính phủ với chức năng chính trị quan trọng và ý nghĩa công cộng. Tuy nhiên, kể từ khi thủ đô được di dời, chúng đã mất đi tính hữu dụng và hiện đang tìm kiếm những mục đích mới. Nghiên cứu từ Habitat for Humanity cho thấy những tòa nhà này, thuộc sở hữu của chính phủ, có thể cung cấp nhà ở xã hội giá rẻ, thực hiện trách nhiệm của chính phủ đối với người dân. Các thành phố như Accra, Dakar và Rio de Janeiro cũng đang đối mặt với những tình huống tương tự. Việc phát triển nhà ở xã hội bên trong những công trình này sẽ mang lại sức sống mới cho những tòa nhà đang xuống cấp, thúc đẩy các cộng đồng và nền tảng xã hội mới trong thành phố.

*Bài viết gốc mang tên "Maximizing Dilapidated Infrastructure: The Potential of Repurposing Abandoned Buildings into Social Housing" của tác giả Paul Yakubu, đăng tải trên archdaily.com