Bí mật hàng trăm năm: Phú Xuân thất thủ – không chỉ là cuộc tiến công của Nguyễn Ánh

QUY NHƠN – “NGỌC HỒI/ĐỐNG ĐA PHÍA NAM” BỊ LÃNG QUÊN

Nghiên cứu của Kỹ sư vũ khí Vũ Đình Thanh (được Thượng tướng, Viện sĩ Nguyễn Huy Hiệu đồng tình) đã phơi bày một sự thật bi tráng về cuộc chiến tranh vệ quốc của Tây Sơn chống lại đạo quân viễn chinh của Napoleon và phe cánh Nguyễn Ánh, qua đó làm sáng tỏ câu nói của Bác Hồ: “Nguyễn Ánh rước Tây vào nhà”.

Napoleon muốn gì? – Cơn khát diêm tiêu sống còn

Năm 1801, ưu tiên sống còn của Đệ nhất Tổng tài Napoleon không phải là thuộc địa hay thương mại, mà là thuốc súng – trong đó diêm tiêu chiếm tới 75%. Châu Âu đã cạn kiệt nguồn cung, còn Ấn Độ rơi vào tay Anh. Nguồn diêm tiêu tinh khiết duy nhất còn lại được cho là nằm trong các hang dơi tích tụ hàng nghìn năm tại Đại Việt.

Mặc dù có Hiệp ước Versailles 1787 và đã đưa 66.200 quân Pháp/Ấn vào Đại Việt, lực lượng này vẫn lép vế trước Tây Sơn. Với Napoleon, việc chiếm được nguồn diêm tiêu này là con đường duy nhất để duy trì sức mạnh súng pháo và sự tồn tại của đế chế.

Nguyễn Ánh – “con chim mồi” trong trận nghi binh chiến lược

Suốt 13 năm, quân Tây Sơn với vũ khí phốt pho đã áp đảo đạo quân 66.200 lính Pháp/Ấn. Tại Quy Nhơn, Đô đốc Võ Văn Dũng và Trần Quang Diệu đang bao vây chặt phần lớn lực lượng này.

Năm 1801, Tây Sơn ở thế thượng phong. Triều đình Cảnh Thịnh nuôi tham vọng về một “Ngọc Hồi – Đống Đa phía Nam”, quét sạch quân xâm lược và tay sai ra khỏi bờ cõi.

Sử nhà Nguyễn chép rằng Phú Xuân bị đánh bất ngờ do không phòng bị. Tuy nhiên, cách lý giải này bị cho là một sự ngụy biện tốn kém giấy mực. Trên thực tế, quân Tây Sơn biết rất rõ quân Nguyễn Ánh đóng tại Đà Nẵng suốt ba tháng ròng (từ tháng 3 đến tháng 6/1801).

Vua Cảnh Thịnh không hề chủ quan. Ông đã “đo lường” đối thủ quen mặt suốt 13 năm và tin rằng lực lượng tại kinh đô đủ sức nghiền nát quân Nguyễn Ánh.

Chính sự tự tin này đã khiến Tây Sơn rơi vào một cái bẫy tâm lý tàn khốc: tập trung toàn bộ tai mắt và hệ thống phòng thủ về phía Nam đèo Hải Vân để canh chừng Nguyễn Ánh.

Trong bối cảnh đó, Nguyễn Ánh trở thành “mồi nhử chiến lược”, giữ vai trò thu hút và “thôi miên” sự chú ý của Tây Sơn, che giấu một biến số nguy hiểm đến từ đại dương.

Đòn đánh sấm sét từ hướng biển và sự sụp đổ trong một ngày

Khi Tây Sơn đang dồn toàn lực đối phó với “mồi nhử” ở Đà Nẵng, hạm đội cướp biển nhà nước Pháp (Corsair) – lực lượng tinh nhuệ với hỏa lực áp đảo của Napoleon – bất ngờ tập kích từ mặt biển vào cửa sông Hương.

Lực lượng này được cho là sử dụng những loại vũ khí mà Tây Sơn chưa từng đối mặt: pháo bắn đạn chùm (grapeshot), đạn nổ mảnh và tàu bọc đồng tốc độ cao.

Phú Xuân sụp đổ chỉ trong một ngày. Tốc độ nhanh đến mức vua Cảnh Thịnh chỉ kịp lên ngựa thoát thân, trong khi gia quyến và vợ con nhiều tướng lĩnh bị bắt giữ.

Điều này được xem là bằng chứng cho thấy đòn quyết định không đến từ cánh quân ở Đà Nẵng – nơi đã bị theo dõi suốt ba tháng – mà từ một lực lượng vượt ngoài “tầm radar” tình báo.

Giải mã “độ trễ 3 ngày”: Nguyễn Ánh là người đến sau?

Một chi tiết then chốt trong thư của sĩ quan Barisy và Đại Nam Thực Lục ghi lại: Nguyễn Ánh không vào thành ngay mà phải ở trên thuyền suốt ba ngày (từ 12/6 đến 15/6/1801).

Theo cách lý giải chiến thuật, khi lực lượng tấn công Phú Xuân từ đường biển hành động, Nguyễn Ánh mới bắt đầu nhổ neo từ Đà Nẵng. Khoảng cách địa lý khiến ông mất đúng ba ngày để tới nơi.

Trong khoảng thời gian này, lực lượng Corsair được cho là đã tiến hành cướp bóc và, quan trọng hơn, phá hủy toàn bộ dây chuyền sản xuất vũ khí phốt pho của Tây Sơn.

Hành động này nhằm triệt hạ công nghệ quân sự cốt lõi, khiến các triều đại sau phải phụ thuộc vào vũ khí phương Tây và ràng buộc bởi các hiệp ước.

Vũ khí công nghệ cao và hạm đội Corsair

Ghi chép của Barisy cho thấy lực lượng đánh Phú Xuân sử dụng nhiều loại vũ khí hiện đại vừa xuất hiện tại Pháp vào khoảng năm 1800, vượt xa hiểu biết của cả Tây Sơn lẫn quân Nguyễn Ánh: pháo đạn chùm, đạn nổ mảnh gang, đạn chì bọc nhựa thông, súng nòng xoắn và tàu bọc đồng.

Theo nghiên cứu được dẫn lại, lực lượng này là cướp biển nhà nước Pháp (Corsair), do Đô đốc Rosily chỉ huy. Tận dụng gió Tín phong và gió mùa Tây Nam, hạm đội di chuyển thần tốc từ Mauritius đến Phú Xuân trong khoảng 35 ngày.

Sự chênh lệch công nghệ và phương thức tác chiến đã khiến hệ thống phòng thủ Tây Sơn sụp đổ nhanh chóng.

Thất bại của vua Cảnh Thịnh, theo cách nhìn này, nằm ở chỗ chưa từng đối mặt với một loại hình chiến tranh mới. Khi đối phương xuất hiện với công nghệ vượt trội, ông vẫn lựa chọn cách ứng chiến như với những đội quân quen thuộc – và thất bại diễn ra nhanh chóng.

Nghịch lý “đạo quân Võ Tánh”

Một điểm gây tranh cãi là việc sử nhà Nguyễn ghi nhận Võ Tánh chiêu mộ hàng vạn quân tinh nhuệ tại Gò Công. Theo lập luận của tác giả, điều này khó hợp lý xét về nhân khẩu và hậu cần.

Việc lực lượng này sử dụng chiến thuật đội hình tuyến kiểu châu Âu và xây thành theo kiểu Vauban được cho là dấu hiệu cho thấy đây thực chất là lính đánh thuê Pháp/Ấn, còn tên gọi “quân Võ Tánh” chỉ là cách “Việt hóa”.

Hỏa ngục Quy Nhơn – bản anh hùng ca bị lãng quên

Nếu thực sự có hàng vạn “con em Gò Công” tử trận tại Quy Nhơn, nơi đây lẽ ra phải trở thành một thánh địa tâm linh của nhà Nguyễn. Tuy nhiên, sự im lặng kéo dài được xem là dấu hiệu cho thấy thành phần lực lượng có thể không như mô tả.

Theo lập luận này, những người tử trận là lính đánh thuê ngoại bang, bị vũ khí phốt pho của Tây Sơn tiêu diệt và chôn trong các hố tập thể.

Việc đánh bại lực lượng đông đảo này tại Quy Nhơn được coi là yếu tố ngăn chặn nguy cơ lệ thuộc hoàn toàn vào ngoại bang ngay từ thời điểm đó.

Từ đó, tác giả đặt vấn đề về sự cần thiết của một cuộc khai quật khảo cổ quy mô lớn tại khu vực này, nhằm tìm kiếm bằng chứng vật chất thông qua ADN, nhân chủng học và cấu trúc xương.

Cái giá của sự lựa chọn lịch sử và mạch nối tinh thần dân tộc

Theo cách nhìn này, triều Nguyễn được dựng lên với sự hỗ trợ từ ngoại lực, dẫn đến những hệ quả lâu dài trong lịch sử. Tuy nhiên, tinh thần độc lập và ý chí chống ngoại xâm của dân tộc vẫn không bị dập tắt.

Tinh thần đó được cho là đã xuyên suốt các thời kỳ, tiếp nối qua nhiều phong trào đấu tranh và hội tụ trong những bước ngoặt lớn của lịch sử dân tộc. 

"Thượng tướng, Viện sĩ, Tiến sĩ, Anh hùng Lực lượng Vũ trang Nhân dân Nguyễn Huy Hiệu cùng Kỹ sư Thanh khẳng định: Bác Hồ nói 'Nguyễn Ánh cõng rắn cắn gà nhà' là bởi Người tiếp nhận thông tin từ chính nhận thức của nhân dân thời bấy giờ – được ông cha các đời trước truyền miệng qua nhiều thế hệ."

Cướp biển của Napoleon được trang bị pháo bắn đạn chùm (Grapeshot), phát kiến của Napoleon, cùng lúc hàng chục khẩu pháo bắn hàng vạn quả đạn tròn bé như quả nho ( còn gọi là đạn nho ) gây ra cái chết hàng loạt. Cướp biển có ống nhòm nhìn được từ rất xa. Tầu buồm có hệ thống buồm đi ngược hướng gió.

Đô đốc Trần Quang Diệu phóng tên lửa thiêu cháy  hàng vạn quân Pháp / Ấn trong thành Quy Nhơn, y hệt như quân Thanh chết cháy ở gò Đống Đa.

Thứ trưởng bộ hải quân Anh John Barrow ghi rõ nhà máy diêm tiêu khổng lồ và 66200 quân Pháp Ấn (15000 + 30 000 + 12 000 + 8000 + 1200). Trong bối cảnh năm 1806 ông Barrow chắc chắn phải ghi chính xác quân số để cảnh báo hoàng gia Anh .

Đô đốc Võ Văn Dũng nhiều lần chiến thắng thủy quân Pháp Ấn, theo thông tin từ wiki chiến hạm Medusa của đô đốc đế chế Pháp Rosily đã bị đốt cháy.

Thủy quân Tây Sơn hoàn toàn áp đảo đội quân 66200 lính Pháp / Ấn. Vì không có thông tin tình báo về đội quân cướp biển Napoleon nên vua Cảnh Thịnh không đưa thủy quân của đô đốc Võ Văn Dũng về phòng thủ Phú Xuân.

Cướp biển Napoleon có pháo bắn đạn chùm, bắn đạn nung đỏ, là những vũ khí mà Tây Sơn không hề biết.