Hợp tác kiến ​​trúc: Quan hệ đối tác công tư là gì?

Định nghĩa quan hệ đối tác công tư

Về bản chất, Hợp tác Công-Tư (PPP) là một thỏa thuận hợp đồng giữa cơ quan nhà nước và một đơn vị tư nhân, nhằm mục đích cung cấp một dịch vụ công hoặc dự án cơ sở hạ tầng. Không giống như mua sắm công truyền thống, trong đó chính phủ tài trợ và vận hành dự án, PPP yêu cầu khu vực tư nhân đảm nhận một phần hoặc toàn bộ các khía cạnh thiết kế, xây dựng, tài chính, vận hành và bảo trì.

PPP có thể có nhiều hình thức khác nhau, trong đó mô hình DBFOM (Thiết kế, Xây dựng, Tài trợ, Vận hành và Bảo trì) là một trong những mô hình phổ biến nhất. Trong mô hình này, khu vực tư nhân không chỉ xây dựng cơ sở hạ tầng mà còn vận hành trong thời gian dài, chia sẻ rủi ro trước mắt và lâu dài với khu vực công. Cách tiếp cận này cho phép chính phủ tận dụng vốn và chuyên môn của khu vực tư nhân, giúp triển khai dự án hiệu quả hơn và giảm gánh nặng tài chính công trước mắt.

Đối với các thành phố đang gặp khó khăn về ngân sách hoặc nhu cầu về các dự án cơ sở hạ tầng phức tạp hơn, PPP cung cấp một khuôn khổ linh hoạt. Tuy nhiên, thành công của các quan hệ đối tác này phụ thuộc vào các thỏa thuận được đàm phán kỹ lưỡng, cân bằng giữa lợi ích công và lợi nhuận tư nhân.

PPP vượt ra ngoài lợi ích thương mại

Một trong những lợi ích chính của PPP là tiềm năng thực hiện các dự án vượt ra ngoài lợi ích thương mại, đáp ứng nhu cầu rộng lớn hơn của cộng đồng. Trong khi khu vực tư nhân thường tìm kiếm lợi nhuận từ đầu tư, nhiều dự án PPP lại phục vụ cộng đồng bằng cách cải thiện môi trường đô thị, cung cấp không gian công cộng và cải thiện cơ sở hạ tầng vốn có thể vẫn còn kém phát triển.

Một ví dụ điển hình là Công viên Miyashita ở Tokyo. Được xây dựng ban đầu vào những năm 1960, công viên đã xuống cấp theo thời gian, trở nên mất an toàn và khó tiếp cận. Thông qua dự án PPP, cùng với sự hợp tác của các kiến ​​trúc sư Nikken Sekkei và Takenaka Corporation, công viên đã được cải tạo thành một không gian đa chức năng, kết hợp không gian xanh công viên với khu bán lẻ và khách sạn. Việc tái phát triển này đã tạo ra không gian công cộng rất cần thiết ngay tại trung tâm Tokyo, cân bằng giữa lợi ích thương mại của khu vực tư nhân với nhu cầu về không gian xanh dễ tiếp cận của công chúng.

Tương tự, The Bentway ở Toronto đã biến đổi khu đất chưa được sử dụng bên dưới Đường cao tốc Gardiner thành một không gian công cộng sôi động, với kế hoạch mở rộng sáng kiến ​​này trên nhiều đoạn đường cao tốc hơn. Dự án này, được tài trợ bởi sự kết hợp giữa đầu tư công và đóng góp tư nhân, đã tạo ra một khu vực thân thiện với người đi bộ và người đi xe đạp, cung cấp các chương trình quanh năm và không gian cho các sự kiện văn hóa. Trong cả hai trường hợp, khu vực tư nhân đều được hưởng lợi từ các cơ hội bán lẻ và thương mại liên quan, trong khi công chúng được hưởng lợi từ cơ sở hạ tầng đô thị và tiện ích công cộng được cải thiện.

Cân bằng lợi ích công và tư 

PPP không phải là không có thách thức. Một trong những cân nhắc quan trọng trong bất kỳ PPP nào là làm thế nào để cân bằng lợi ích công và tư. Chính phủ thường tham gia vào các quan hệ đối tác này để đạt được các mục tiêu công, chẳng hạn như cung cấp dịch vụ chăm sóc sức khỏe, nhà ở hoặc giao thông tốt hơn, trong khi khu vực tư nhân tìm kiếm lợi nhuận tài chính. Động lực này có thể dẫn đến thách thức nếu ưu tiên của một trong hai bên chi phối dự án.

Một ví dụ điển hình cho sự cân bằng này là Trung tâm Hỗ trợ Thị trường Visa tại San Francisco, do Henning Larsen thiết kế. Tòa nhà này là một phần của khu dân cư Mission Rock rộng lớn hơn, một dự án PPP giữa đội San Francisco Giants, Cảng San Francisco và các nhà phát triển tư nhân. Trong khi trụ sở chính của Visa và các không gian thương mại khác mang lại lợi nhuận dài hạn cho các nhà đầu tư, khu vực xung quanh cũng bao gồm các công viên công cộng, nhà ở và không gian văn hóa phục vụ cộng đồng.

Một ví dụ khác là Bệnh viện Tâm thần Vejle ở Đan Mạch, do Arkitema Architects thiết kế, một dự án PPP tập trung vào cơ sở hạ tầng chăm sóc sức khỏe. Được xây dựng bằng nguồn vốn tư nhân, bệnh viện cung cấp các không gian hiện đại, được thiết kế tốt cho việc điều trị sức khỏe tâm thần, trong khi khu vực công vẫn tiếp tục vận hành các dịch vụ chăm sóc sức khỏe. Dự án này minh họa cách thức sự tham gia của khu vực tư nhân có thể cải thiện chất lượng thiết kế và xây dựng bằng chuyên môn, trong khi khu vực công vẫn tập trung vào việc cung cấp các dịch vụ thiết yếu.

Các loại dự án PPP

PPP không chỉ giới hạn ở một loại hình dự án. Chúng được áp dụng trong nhiều lĩnh vực, từ giao thông vận tải và y tế đến nhà ở và tái thiết đô thị. Sự đa dạng của các dự án được thực hiện thông qua PPP cho thấy tính linh hoạt và khả năng thích ứng của chúng trong việc giải quyết các thách thức đô thị.

Ví dụ, Tòa án Paris do Renzo Piano Building Workshop xây dựng là một trong những khu phức hợp tòa án lớn nhất châu Âu, được xây dựng thông qua hình thức PPP nhằm hợp nhất các cơ sở tư pháp khác nhau trên khắp thành phố. Dự án này cho thấy cách thức PPP có thể được sử dụng để cung cấp hiệu quả các tòa nhà công cộng đáp ứng các nhu cầu chức năng phức tạp, đồng thời kết hợp thiết kế sáng tạo và các tính năng thân thiện với môi trường.

Tương tự, các dự án phát triển quy mô lớn như Hudson Yards ở Thành phố New York , một trong những dự án bất động sản lớn nhất Hoa Kỳ, cho thấy PPP có thể được sử dụng như thế nào để tái tạo đô thị. Hudson Yards bao gồm các không gian thương mại, dân cư và công cộng, cân bằng giữa đầu tư tư nhân với lợi ích công cộng, chẳng hạn như công viên và địa điểm văn hóa.

Những thách thức và cân nhắc

Mặc dù PPP mang lại những lợi ích đáng kể, nhưng chúng cũng tiềm ẩn nhiều thách thức. Một trong những chỉ trích phổ biến là khả năng chi phí dài hạn cao hơn do sự tham gia của khu vực tư nhân. Chính phủ có thể phải trả nhiều hơn theo thời gian thông qua phí dịch vụ hoặc thanh toán dựa trên khả năng tiếp cận, đặc biệt nếu hợp đồng không được quản lý chặt chẽ. Ngoài ra, còn có nguy cơ các dự án có thể ưu tiên lợi nhuận hơn nhu cầu của công chúng.

Hudson Yards là một ví dụ điển hình cho những cân nhắc toàn diện này khi khám phá mô hình PPP. Mặc dù quy hoạch tổng thể đã biến đổi một khu vực trước đây bị lãng quên của Manhattan, quá trình phát triển này cũng đặt ra những câu hỏi về khả năng tiếp cận công cộng và khả năng chi trả nhà ở. Điều này nhấn mạnh tầm quan trọng của việc đảm bảo các thỏa thuận PPP được xây dựng theo cách ưu tiên lợi ích công cộng bên cạnh lợi ích tư nhân.

Quan hệ Đối tác Công-Tư (PPP) là công cụ mạnh mẽ để cung cấp cơ sở hạ tầng đô thị phức tạp, tạo điều kiện cho khu vực công và tư nhân hợp tác để đáp ứng nhu cầu của các thành phố đang phát triển. Mặc dù PPP mang lại khả năng tiếp cận vốn tư nhân và đổi mới sáng tạo, nhưng thành công của chúng phụ thuộc vào việc cân bằng lợi ích công với lợi nhuận tư nhân. Cuối cùng, khi được sử dụng hiệu quả, PPP có thể giúp tạo ra các không gian đô thị được thiết kế tốt, tiện dụng và dễ tiếp cận, vượt ra ngoài lợi ích thương mại, phục vụ cộng đồng rộng lớn hơn.