Đại lộ cảnh quan và phát triển ven sông Hồng: Đâu là ranh giới giữa giao thông và đê điều?

Sáng 19.12, Hà Nội khởi công dự án Đại lộ cảnh quan sông Hồng. Theo lãnh đạo Thành phố cho biết “thông tin (về dự án - TG) hiện nay mang tính định hướng tổng thể. Nhà đầu tư có trách nhiệm hoàn thiện thủ tục quyết định chủ trương đầu tư trong vòng 6 tháng; quy mô chính thức sẽ được xác định khi cấp có thẩm quyền phê duyệt”… Như vậy, dự án vẫn còn nhiều nội dung cần trao đổi.

Đại lộ dù “sắt” hay “bộ” xây dựng trong hay ngoài hành lang thoát lũ?  

Theo thông tin công bố tại lễ khởi công, liên danh đầu tư Đại lộ cảnh quan sông Hồng không còn tập đoàn Đèo Cả, như vậy loại bỏ phương án đề xuất đường sắt, đường bộ ra gần mép nước, thay bằng phương án đi gần vào đê. Tuy vậy,  phương án này  “đại lộ” sẽ phải di dân GPMB với khối lượng lớn và do đó vẫn nằm trong đê hiện trạng.

Có thể thấy, việc này không phù hợp với Quy hoạch phòng chống lũ và đê điều hệ thống sông Hồng, sông Thái Bình tại Quyết định số 257 QĐ-TTg và  429/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ, trong đó quy định “không gian thoát lũ được xác định bao gồm khu vực lòng sông và bãi sông nằm giữa 2 đê”.

Thực tế, không chỉ vị trí đường mà còn có rất nhiều toà nhà ở cao tầng, công trình kiên cố, quy mô lớn cũng nằm trong không gian thoát lũ.

Quyết định số 429 quy định thêm: “Các khu vực bãi sông còn lại được sử dụng cho các hoạt động phát triển kinh tế, xã hội nhưng không được xây dựng công trình, nhà ở trừ công trình quy định tại khoản 1, khoản 2 Điều 26 Luật Đê điều; không được tôn cao bãi sông hiện có. Việc sử dụng bãi sông phải đảm bảo tuân thủ các quy định của Luật Đê điều và các quy định pháp luật khác có liên quan, không làm ảnh hưởng đến khả năng thoát lũ, chứa lũ và không làm gia tăng rủi ro thiên tai… Khi sử dụng bãi sông nơi chưa có công trình xây dựng để thực hiện các dự án đầu tư xây dựng công trình, nhà ở phải lập dự án đầu tư cụ thể, gửi Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn (Nay là Bộ Nông nghiệp và Môi trường - TG) thẩm định các nội dung liên quan đến thoát lũ, an toàn đê điều, trình Thủ tướng Chính phủ theo đúng quy định của Điều 26 Luật Đê điều.”

Để đáp ứng được nguyên tắc này, lại có thể xây dựng ngay tuyến giao thông đường bộ, đường sắt mới, giải toả áp lực giao thông đô thị Hà Nội ngay lập tức mà không phải di dân GPMB, nhóm tư vấn City Solution đã đề xuất “Phương án Hài Hòa” đã được đăng ký tác quyền và công bố truyền thông nhiều năm nay.

Trong đề xuất tích hợp phát triển giao thông đô thị với kiên cố hóa, bảo vệ đê điều, có trong khoản 2 điều 6 Luật Đê điều “Khuyến khích và tạo điều kiện cho tổ chức, cá nhân trong nước và tổ chức, cá nhân nước ngoài đầu tư nghiên cứu, ứng dụng khoa học và công nghệ tiên tiến kết hợp với các biện pháp truyền thống vào việc xây dựng, tu bổ, nâng cấp, kiên cố hóa, bảo vệ đê điều và hướng tới các giải pháp chủ động trong hoạt động quy hoạch.”

Sông Hồng trong lựa chọn không gian đất và nước  

Trong suốt 44 năm (1954-1998) Hà Nội công bố nhiều bản quy hoạch nhưng không có phương án nào vẽ vào không gian thoát lũ cũng như vẽ thêm cầu vượt sông Hồng (ngoài cầu Long Biên, Thăng Long, Chương Dương). Ngay phương án công bố năm 1998 (gọi tắt là QH 198) vẽ thêm nhiều cầu qua sông, hướng sự phát triển ra bờ Bắc sông Hồng nhưng trong hành lang thoát lũ không vẽ thêm đô thị mà còn dẫn nước thêm vào đô thị Bắc sông Hồng.

Năm 2006 - 2007, nhà đầu tư Hàn Quốc công bố phương án Thành phố bên sông Hồng với nhiều nhà cao tầng xây trong không gian thoát lũ, sát mép nước… ý tưởng lấp bớt sông xây nhà do xuất hiện nhiều bãi cạn, nguyên nhân bởi vì sông Hồng ít nước dần bắt nguồn từ các đập thuỷ điện đầu nguồn tích trữ nước.

So sánh bản đồ vệ tinh năm 1985 - 2021, mặt nước sông giảm, đôi chỗ bờ sông sạt lở. Đặc biệt đoạn 40km sông Hồng chảy qua Hà Nội diện tích mặt nước đã giảm, cũng đồng nghĩa lộ ra khoảng diện tích hơn 10km2 (1.000 ha). Cộng thêm hàng chục km2 đất bờ bãi có sẵn, khoảng đất trống này có tổng diện tích lớn gấp nhiều lần diện tích hồ Tây, phường Ba Đình, phường Hoàn Kiếm và phường Cửa Nam cộng lại.

Diện tích lớn bỏ trống không lâu, sớm được lấp kín cây cối, rau củ, nhà cửa, đường xá... chưa chắc đã có thông tin trong hồ sơ quản lý đất đai, vì nó nằm trong khoảng giữa diện tích mặt đất hay mặt nước thay đổi không ngừng. Tuy vậy, với không gian lớn thênh thang kề cận thành phố vốn đã dầy đặc thì đây quả là lợi ích hấp dẫn.

Giải pháp nâng cấp chỉnh trang sông Hông theo hướng “Hài Hòa” giữa 2 mùa lũ /cạn đã được các KTS tình nguyện Hà Nội (do nhóm Think Playgrounds làm nòng cốt) cùng cộng đồng dân cư bãi Phúc Tân, Phúc Xá, Chương Dương thực hiện nhiều năm nay, được các cấp chính quyền địa phương ủng hộ…

Để phát triển bền vững hệ sinh thái sông Hồng, nâng cao chất lượng sống và giá trị đô thị, Hà Nội cần triển khai đồng bộ nhiều giải pháp, tích hợp đa mục tiêu, mang lại đa lợi ích với sự phối hợp đa ngành. Sông Hồng sẽ mang lại tương lai lâu bền cho Hà Nội khi các giải pháp triển khai được đánh giá theo tiêu chí tổng hợp Môi trường – Xã hội – Quản trị (ESG Environmental – Social – Governance). Đây là tiêu chuẩn đã phát triển phổ biến của thế giới hiện đại.