Bài 2: Quy hoạch Thủ Đô và Điều chỉnh Quy hoạch chung Hà Nội

(Vietnamarchi) - Tháng 6/2023, Chính phủ phê duyệt Nhiệm vụ Điều chỉnh Quy hoạch chung Thủ đô Hà Nội đến năm 2045, tầm nhìn đến năm 2065… Vậy Quy hoạch Thủ đô có mục tiêu và liên quan thực hiện với Điều chỉnh Quy hoạch chung như thế nào?
12:00, 02/07/2023

Sông Hồng vừa là mục tiêu vừa là động lực phát triển trong Điều chỉnh Quy hoạch chung đến năm 2045, tầm nhìn 2065

Điều chỉnh Quy hoạch chung ngắn hạn đến 2030, dài hạn đến 2045, tầm nhìn đến 2065, với mục tiêu “Phát triển Thủ đô Hà Nội là Thành phố Văn hiến – Văn minh – Hiện đại”; trở thành trung tâm, động lực thúc đẩy phát triển vùng đồng bằng sông Hồng, vùng kinh tế trọng điểm Bắc Bộ và cả nước.” (1)

Nghị quyết 30-NQ/TW về “Phát triển kinh tế – xã hội và bảo đảm quốc phòng, an ninh vùng đồng bằng Sông Hồng đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045” đề ra nhiệm vụ cụ thể:“Có biện pháp để cải thiện, phục hồi chất lượng môi trường nước tại lưu vực các sông Nhuệ, Đáy, Bắc Hưng Hải… Tăng nhanh tỉ lệ dân cư được sử dụng nước sạch theo quy chuẩn. Giải quyết kịp thời các vấn đề môi trường cấp bách tại thành phố Hà Nội, thành phố Hải Phòng và các đô thị khác, nhất là rác thải, khí thải, ô nhiễm nước các sông trong nội đô, đặc biệt là sông Tô Lịch; khẩn trương khắc phục tình trạng ô nhiễm môi trường ở khu vực nông thôn, nhất là các làng nghề; kiên quyết di dời các cơ sở gây ô nhiễm ra khỏi khu vực nội thành, khu vực đông dân cư. 

Xây dựng, phê duyệt quy hoạch bảo vệ môi trường quốc gia để định hướng vị trí, quy mô các khu xử lý chất thải rắn, chất thải nguy hại tập trung cấp vùng; đẩy mạnh xã hội hoá, thu hút đầu tư phát triển các khu xử lý rác thải, nước thải và phục hồi các dòng sông bị suy thoái, cạn kiệt.” (2)

Tháng 11/2022, Bộ Tài nguyên Môi truờng đã công bố “Quy hoạch tài nguyên nước thời kỳ 2021-2030, tầm nhìn đến năm 2050”, theo đó: nhu cầu dùng nước tăng trong khi nguồn nước giảm; nguy cơ nước bị ô nhiễm, nhiễm mặn cao; chênh lệch 2 mùa lũ cạn lớn nhưng không đề xuất giải pháp khắc phục. (3)

Tháng 6/2023, cả nước chứng kiến các hồ chứa thượng nguồn sông Đà, sông Hồng cạn nước. Tập đoàn Điện lực EVN đề nghị Nhà máy nước Sông Đà khẩn trương triển khai các trạm bơm dã chiến, khẩn cấp, tranh thủ trữ nước sạch phòng khi nước hồ cạn để không phụ thuộc vào việc vận hành Nhà máy thủy điện Hòa Bình. Để cấp nước đổ ải vụ Đông Xuân cho gần 500.000 ha diện tích gieo cấy lúa các tỉnh Trung du và Đồng bằng Bắc Bộ, lượng nước xả từ các hồ chứa khoảng 4,3-5,1 tỷ m3/năm. Sau khi xả nước phục vụ đổ ải, mực nước hồ Hòa Bình giảm từ 5,1-10,9 m – tương đương với giảm 5 tỷ m3 nước. (4)

Quy hoạch phân khu sông Hồng; Quy hoạch Tài nguyên Nước; sông Đà cạn và bơm hút nước ngầm tưới rau. Nguồn: Hanoidata & City Solution

Lưu vực sông Hồng, Thái Bình rộng gần 90,000 km2, có 32 triệu người, trong đó có gần 10 triệu người ảnh hưởng trực tiếp… nhưng không có thông tin về nhu cầu dùng nước trong mùa cạn để sản xuất công nghiệp, nông nghiệp hay sinh hoạt. Tin tức về nông nghiệp Hà Nội đang khởi sắc đây đó… nhưng ngay tại xã Thụy Hương, huyện Chương Mỹ, là vùng “có bước đột phá về nông nghiệp công nghệ cao”, thì nông dân tưới rau bằng nước ngầm hút từ giếng khoan ngay tại ruộng, do hệ thống thủy nông không có nước. Không có thông tin của ngành Nông nghiệp hay Tài nguyên môi trường cho biết hệ thống thủy nông nào ở Hà Nội đang hoạt động? Có bao nhiêu diện tích rau hoa tưới bằng giếng khoan nước ngầm?

Trung Quốc có dân số chiếm 20% thế giới nhưng chỉ có 7% nước ngọt, nhiều khu vực phía bắc bị khan hiếm nước. Khai thác cạn quá mức (kể cả nước ngầm) cho sản xuất, đô thị làm nguy cơ thiếu nước trầm trọng hơn. Trung Quốc có hàng ngàn năm lịch sử xây dựng những công trình thủy lợi khổng lồ, nhưng ý tưởng chuyển nước từ phía Nam lên phía bắc – “Nam thủy Bắc điều” hình thành từ năm 1952, đến năm 2002 mới khởi công dự án tổng mức đầu tư 62 tỷ USD nhằm đưa 50 tỷ m3 nước/năm từ phía Nam lên phía Bắc theo nhiều tuyến. Trong đó, tuyến xuyên qua lòng sông Hoàng Hà, được thử nghiệm thành công ngày 25/8/2022. (5)

Khô hạn tại Trung Quốc năm 2001; Đại Vận Hà đầu Thế kỷ 21 và một công trình trong dự án Nam thủy Bắc điều (5)

Việt Nam không khô hạn, nhưng 63% tổng lượng dòng chảy sông ngòi Việt Nam đến từ nước ngoài. “Việt Nam là quốc gia nghèo về nước nhưng lại sử dụng lãng phí tài nguyên nước”. (6) Nhiều nền văn minh đã biến mất do khô hạn; Nhiều quần cư, phố thị Việt Nam bên sông cũng suy tàn khi sông đổi hướng dòng chảy. Do vậy Điều chỉnh Quy hoạch chung hay Quy hoạch Thủ đô sẽ có chung lời giải sau khi cân nhắc thấu đáo việc sử dụng tài nguyên đất hai bên bờ sông Hồng vào việc phát triển đô thị hay mở rộng không gian lưu giữ tài nguyên nước.

Nhận diện Đô thị Thông minh một cách Thông minh

Điều chỉnh Quy hoạch chung Thủ đô có đặt ra nhiệm vụ: “…xây dựng đô thị thông minh trên cơ sở phát triển khu vực hai bên trục đường Nhật Tân – Nội Bài (Võ Nguyên Giáp); quy hoạch phát triển không gian ngầm đô thị, không gian xanh và không gian công cộng. Quy hoạch xây dựng khu vực nông thôn hài hoà, gắn với phát triển đô thị, giữ gìn bản sắc văn hóa truyền thống, kết nối đồng bộ với quy hoạch khu vực đô thị; khai thác hiệu quả cảnh quan thiên nhiên vùng nông thôn, hành lang xanh kết hợp với du lịch xanh.” (1)

So sánh phương án Smart City với Hanoi News Town tại cùng vị trí Bắc sông Hồng. Nguồn: Hanoidata & City Solution

Đô thị thông minh được diễn giải nhiều cách, theo khía cạnh thông tin: “Thành phố sử dụng tối ưu tất cả các thông tin cập nhật nhất được kết nối với nhau để hiểu rõ hơn và kiểm soát sự vận hành/hoạt động của đô thị, cũng như tối ưu hóa việc sử dụng các nguồn lực hữu hạn” (IBM); theo tích tụ tri thức, là nơi “bổ sung trí thông minh cho thế giới đô thị và sử dụng nó để giải quyết các vấn đề công cộng và đạt được chất lượng cuộc sống cao hơn” (McKinsey); phổ biến nhất là “Nơi sử dụng công nghệ thông tin và truyền thông để nâng cao khả năng/chất lượng sinh sống, khả năng/chất lượng làm việc, và tính bền vững của đô thị”. (Hội đồng Thành phố Thông minh Thế giới). Soi chiếu vào phương án Smart City thì không thấy các yếu tố thông minh trong đề xuất này. Phương án khai thác cạn kiệt đất đai, chia vụn mặt nước. Các dự án bất động sản bám theo trục giao thông một cách tầm thường, lại khu biệt, vây kín, chia cắt, phá hủy kết nối các khu dân cư hiện hữu.

Phương án Hanoi News Town, do công ty tư vấn Bechtel, SOM, Rem Koolhaas (OMA) nghiên cứu, công bố 1998. Do bất ổn tài chính châu Á (1998-1999), dự án này bỏ dở, nhưng vẫn để lại một mẫu hình tiếp cận thông minh, mới mẻ khi đưa mặt nước sông Hồng đi sâu vào các không gian làng xóm truyền thống, kết nối hội nhập với hệ thống sông Thiếp Cổ, di tích Cổ Loa, đầm Vân Trì, Ngũ huyện Khê, sông Cà Lồ: phục hồi và phát triển hệ sinh thái cân bằng đất và nước tự nhiên. Các khu vực xây dựng tập trung có độ nén cao, giành lại nhiều không gian lớn cho cây xanh mặt nước, nâng cao giá trị của không gian đô thị hiện đại, đẳng cấp cao. Với cách tiếp cận “kết nối để hiểu rõ hơn và kiểm soát sự vận hành/hoạt động của đô thị/tối ưu hóa việc sử dụng các nguồn lực hữu hạn”.Tổ chức không gian mạch lạc, tạo sự nổi bật rất hấp dẫn để thu hút đầu tư trong nước và quốc tế, đồng thời nâng cao chất lượng sống cho cả vùng dân cư rộng lớn phía Bắc sông Hồng, có cơ hội trở thành “Nơi sử dụng công nghệ thông tin và truyền thông để nâng cao khả năng/chất lượng sinh sống, khả năng/chất lượng làm việc, và tính bền vững của đô thị”.

Trần Huy Ánh – Ủy viên thường vụ BCH, trưởng ban Kiểm tra Hội KTS Hà Nội, thành viên Hội đồng Khoa học Tạp chí Kiến trúc Việt Nam – Viện Kiến trúc Quốc gia, Bộ Xây dựng

Chú thích:

1. https://thuvienphapluat.vn/van-ban/Xay-dung-Do-thi/Quyet-dinh-700-QD-TTg-2023-Nhiem-vu-Dieu-chinh-Quy-hoach-chung-Thu-do-Ha-Noi-den-2045-569855.aspx

2. https://tulieuvankien.dangcongsan.vn/he-thong-van-ban/van-ban-cua-dang/nghi-quyet-so-30-nqtw-ngay-23112022-cua-bo-chinh-tri-ve-phat-trien-kinh-te-xa-hoi-va-bao-dam-quoc-phong-an-ninh-9017

3. https://thuvienphapluat.vn/van-ban/Tai-nguyen-Moi-truong/Quyet-dinh-1622-QD-TTg-2022-phe-duyet-Quy-hoach-tai-nguyen-nuoc-thoi-ky-2021-2030-547707.aspx

4 https://www.evn.com.vn/d6/news/EVN-de-nghi-Cong-ty-Co-phan-Dau-tu-Nuoc-sach-song-Da-tan-dung-tot-nguon-nuoc-6-12-119341.aspx

5. Sách ảnh “ Trung Quốc” – Carole Goddard & John Gerrard (Evans Brathers Ltd,2004); https://vnexpress.net/nam-thuy-bac-dieu-tham-vong-chuyen-nuoc-nhieu-tranh-cai-cua-trung-quoc-4505157.html

6. https://moitruong.net.vn/canh-bao-thuc-trang-tai-nguyen-nuoc-o-viet-nam-dang-o-muc-can-kiet-1349.html

7. https://baotainguyenmoitruong.vn/63-tong-luong-dong-chay-song-ngoi-viet-nam-den-tu-nuoc-ngoai-246972.html

Ưu tiên chuyển đổi công sở dôi dư thành trung tâm chăm sóc người cao tuổi - Chiến lược an sinh cho thời kỳ già hóa dân số

(KTVN 257) Trong bối cảnh cả nước đang từng bước thực hiện sắp xếp lại đơn vị hành chính, dẫn đến dôi dư nhiều trụ sở công quyền, việc sử dụng lại những công trình này không thể chỉ dừng ở tính toán hợp lý về mặt vật chất, mà cần được đặt trong một chiến lược tổng thể, lâu dài và mang ý nghĩa xã hội sâu sắc. Trong các phương án chuyển đổi chức năng sử dụng, Nhà nước nên xác định rõ một hướng ưu tiên chiến lược, đó là tận dụng các công sở dôi dư để xây dựng các trung tâm chăm sóc sức khỏe và viện dưỡng lão cho người cao tuổi.

Bài toán nào cho việc chuyển đổi công năng các công sở dôi dư?

(KTVN 257) Sau khi xoá bỏ cấp huyện và sáp nhập tỉnh, ứng xử thế nào với các khu Trung tâm Hành chính của đô thị huyện lỵ và tỉnh lỵ cũ (sau đây gọi tắt là các khu Trung tâm đô thị cũ, viết tắt là khu TTĐT cũ) là một vấn đề rất lớn, được Đảng, Nhà nước, cấp uỷ, chính quyền các cấp và nhân dân đặc biệt quan tâm. Đã có nhiều gợi ý, đề xuất mang tính định hướng các phương án ứng xử đối với các công sở nhưng xem ra còn quá nhiều nội dung cần bàn thảo, phản biện xã hội để có thể lựa chọn được phương án tối ưu. Đặc biệt, dường như hầu hết các ý kiến chỉ nêu ứng xử với các công trình công sở với những gợi ý cho từng công trình mà chưa có gợi ý hay đề xuất nào định hướng tương lai cho tổng thể các khu đô thị cũ (KĐT cũ), trong đó các khu trung tâm đã hết vai trò là trung tâm hành chính. Với góc nhìn của người từng nhiều năm làm công tác quy hoạch đô thị, tôi xin góp một vài ý kiến, trên cơ sở lấy thực tế tại tỉnh Bắc Ninh.

Tránh lãng phí trụ sở sau sắp xếp - cần ứng dụng công nghệ trong quản lý tài sản

(KTVN 257) Trong thế kỷ XXI, thế giới đã phát triển nhanh, làm ra nhiều của cải, nhưng thế giới còn phát triển nhanh hơn trong công nghệ quản lý tài sản (cả công lẫn tư) gọi chung là công nghệ Quản lý cơ sở vật chất (FM - Facilities Management). Toàn bộ tài sản được mô tả trên hệ thống thông tin địa lý số hóa (GIS - Geographic Information System) bao gồm thông tin định vị trên bản đồ vệ tinh, các thông số kỹ thuật, định giá trị vật lý và phi vật lý của tài sản… Chúng ta cần tận dụng các công kỹ nghệ mới để thống kê, rà soát, kiểm đếm tài sản. Từ hồ sơ hiện trạng chi tiết đó, chúng ta sẽ nhận diện được những điểm mạnh, yếu của tài sản mà khai thác tối ưu vào các chức năng mới.

Trụ sở cũ - Bài toán mới

(KTVN 257) Việc sáp nhập hàng nghìn đơn vị hành chính cấp xã, huyện và cấp tỉnh không chỉ giúp tinh gọn bộ máy mà còn đặt ra một bài toán lớn: xử lý hàng loạt trụ sở hành chính cũ không còn sử dụng đúng chức năng. Đây không chỉ là câu chuyện về quản lý tài sản, mà còn phản ánh năng lực thể chế, tầm nhìn quy hoạch và trách nhiệm sử dụng hiệu quả nguồn lực công. Nếu được nhìn nhận đúng và xử lý bài bản, những trụ sở dôi dư hoàn toàn có thể trở thành nguồn lực phát triển mới cho cộng đồng, thay vì bị bỏ ngỏ trong sự chờ đợi và lúng túng.

Tiêu chí đánh giá và phương pháp áp dụng công trình hành chính dôi dư sau sáp nhập: Hướng tới phát triển bền vững và hiệu quả xã hội

(KTVN 257) Mỗi công trình hành chính dôi dư không phải là một khối tài sản vô tri, mà là một phần trong đời sống đô thị. Nếu không có con người sử dụng, không có mục tiêu phục vụ rõ ràng, thì giá trị của công trình sẽ hao mòn theo thời gian. Mỗi quyết định chuyển đổi, dù là giữ nguyên chức năng, thay đổi chức năng hay giao cho tổ chức khác quản lý, đều phải xuất phát từ đánh giá cụ thể về bối cảnh không gian, nhu cầu sử dụng thực tế và năng lực vận hành lâu dài. Mọi mô hình nên được xây dựng trên cơ sở thử nghiệm, đo lường, phản hồi, điều chỉnh - chứ không thể quyết định theo cảm hứng, thói quen hay áp lực hình thức.

Ý kiến của bạn

SunGroup
VINGROUP
Rạng Đông
Nam Group
Hưng Thịnh Land
Vinmikh