Tặng thưởng Mai Vàng tri ân – Điều còn lại của một đời cầm bút

Chiều 28/7/2026, từ quê lúa trở lại phương Nam, tôi được Báo Người Lao Động tổ chức gặp mặt, trao Bằng chứng nhận và tặng thưởng "Mai Vàng tri ân". Đó là một buổi chiều nhiều niềm vui nhưng cũng nhiều suy ngẫm.

Điều thú vị là tôi còn được nhận thêm hai giải thưởng tập thể của Báo Người Lao Động do TP Hồ Chí Minh và Giải thưởng Quốc gia trao tặng. Tôi vui vẻ nói với anh em rằng, từng ấy "phong bao" thì đủ để mời bạn bè uống cà phê khá lâu. Mọi người cùng cười. Còn tôi thì chợt nghĩ, điều đáng quý nhất trong đời người không phải là những phong bao, mà là những tấm lòng còn dành cho nhau sau bao năm tháng.

Ngồi giữa những người làm báo, ký ức trong tôi cứ lần lượt hiện về.

Tôi không còn nhớ mình đã viết bao nhiêu bài báo trong hơn nửa thế kỷ cầm bút. Những bài viết của tôi xuất hiện trên nhiều tờ báo như Nhân Dân, Sài gòn giải phóng, Lao động, Tiền phong, Tuổi Trẻ, Người Lao Động, Thanh Niên, Pháp Luật, Phụ nữ, Người Đô Thị, Thời báo Kinh tế Sài Gòn… Có bài gây tranh luận, có bài tạo được sự đồng thuận trong xã hội nhưng với tôi, mỗi bài báo đều giống như một đứa con tinh thần, được thai nghén từ những chuyến đi thực địa, những đêm đọc tài liệu và trên hết là nỗi trăn trở trước vận mệnh của đất nước.

Làm khoa học giúp tôi có phương pháp. Làm báo giúp tôi đến gần cuộc sống. Hai con đường ấy tưởng khác nhau nhưng lại gặp nhau ở một điểm chung: tôn trọng sự thật.

Tôi vẫn nhớ một kỷ niệm nhỏ với Báo Tuổi Trẻ cách đây khoảng 20 năm. Ngày nhận tin hai bài báo của mình được trả nhuận bút, mỗi bài hai triệu đồng, tôi nhờ kế toán của báo chuyển toàn bộ số tiền ấy vào quỹ mang tên liệt sĩ, bác sĩ Đặng Thùy Trâm và gửi tặng các chiến sĩ đang làm nhiệm vụ nơi Nhà giàn DK. Số tiền ấy tuy nhỏ nhưng tôi luôn tin rằng, nếu một bài báo có thể gieo thêm một hạt mầm của lòng nhân ái thì giá trị của nó đã vượt khỏi những con chữ.

Nhưng nếu phải chọn một kỷ niệm sâu sắc nhất với Báo Người Lao Động, tôi sẽ nhắc đến chùm bài phản biện dự án Nhà máy giấy và bột giấy Hải Phòng do nhà đầu tư Trung Quốc đề xuất với tổng vốn gần một tỷ USD đã được lãnh đạo thành phố thống nhất về chủ trương xây dựng.

Sau một số ngày nghiên cứu hồ sơ, khảo sát thực địa và đối chiếu với kinh nghiệm quốc tế, tôi nhận thấy dự án ấy tiềm ẩn những nguy cơ rất lớn về môi trường và phát triển bền vững. Tôi đã viết hai bài trên Báo Người Lao Động và một bài trên Báo Thanh Niên, phân tích bằng những chứng cứ khoa học, những số liệu có thể kiểm chứng, chứ không bằng cảm tính.

Viết xong, tôi gửi bản gốc các bài báo tới nhiều đồng chí lãnh đạo, trong đó có Thủ tướng Chính phủ và lãnh đạo TP Hải Phòng. Tôi chỉ mong những người có trách nhiệm sẽ có thêm một góc nhìn trước khi thực hiện dự án. Tôi chưa bao giờ nghĩ mình chống lại một dự án. Tôi chỉ muốn bảo vệ lợi ích lâu dài của đất nước.

Rồi một đêm khuya, điện thoại reo.

Đầu dây bên kia là Bí thư Thành ủy Hải Phòng Lê Văn Thành, người sau này trở thành Phó Thủ tướng Chính phủ. Anh báo tin lãnh đạo thành phố đã quyết định dừng và hủy dự án vì nhận thấy đây là một dự án lợi bất cập hại. Sau đó, anh còn mời tôi đến trụ sở Thành ủy để chia sẻ và bày tỏ lời cảm ơn.

Đến hôm nay, đó vẫn là một trong những ký ức đẹp nhất trong cuộc đời cầm bút của tôi.

Không phải vì bài báo của mình được khen, mà vì tôi được chứng kiến sức mạnh của khoa học, của báo chí và của công luận khi cùng gặp nhau ở một quyết định đúng đắn. Một bài báo không thể làm thay chính sách, nhưng một bài báo trung thực, có cơ sở khoa học và đặt lợi ích quốc gia lên trên hết có thể góp thêm một viên gạch để xây nên một quyết định đúng.

Có lẽ vì thế mà suốt nhiều năm qua, tôi luôn tự nhắc mình: người cầm bút trước hết phải là người có trách nhiệm. Trách nhiệm với từng con số mình đưa ra. Trách nhiệm với từng nhận định mình viết xuống. Và cao hơn cả là trách nhiệm với nhân dân và đất nước.

Chiều nay, khi nhận tặng thưởng Mai Vàng tri ân, niềm vui ấy cũng xen lẫn một nỗi bâng khuâng.

Báo Người Lao Động đã đồng hành với nhiều thế hệ bạn đọc suốt nhiều thập kỷ. Đó không chỉ là một tờ báo, mà còn là nơi hội tụ của những người làm báo luôn theo đuổi các giá trị trung thực, nhân văn và trách nhiệm.

Tôi hiểu việc sáp nhập là chủ trương chung để báo chí phát triển phù hợp với thời đại mới. Nhưng dù hiểu và chia sẻ, tôi vẫn không khỏi lưu luyến khi một thương hiệu báo chí giàu truyền thống khép lại hành trình lịch sử của mình.

Một tờ báo có thể khép lại. Nhưng những bài báo tử tế thì vẫn tiếp tục sống trong ký ức của bạn đọc, trong những quyết sách đúng đắn, trong những phận người được sẻ chia và trong niềm tin mà xã hội dành cho báo chí.

Ở tuổi bát tuần, tôi không còn mong viết được nhiều hơn trước. Điều tôi mong là mỗi bài báo mình còn có thể viết sẽ vẫn giữ được sự trung thực của người làm khoa học, sự tử tế của một công dân và lương tâm của một người cầm bút.

Rồi sẽ đến lúc thế hệ chúng tôi lần lượt rời khỏi trang báo, giống như những cánh chim bay qua một mùa trời. Điều còn ở lại không phải là tên tuổi của từng người viết, mà là những giá trị mà chúng tôi đã góp phần vun đắp cho nghề báo và cho đất nước.

Với tôi, tặng thưởng Mai Vàng tri ân vì thế không chỉ là một phần thưởng.

Đó là một lời nhắc nhở dịu dàng rằng suốt cuộc đời mình, tôi đã chọn đúng con đường.

Nếu những điều tôi viết trong mấy chục năm qua đã góp phần giúp một dòng sông được gìn giữ, một dự án được cân nhắc lại, một quyết định trở nên thận trọng hơn hay đơn giản là giúp một người đọc thêm tin vào lẽ phải, thì đó đã là phần thưởng lớn nhất mà cuộc đời dành cho một người cầm bút.

Và ở tuổi bát tuần, tôi thấy mình có thể mỉm cười thanh thản.

Bởi điều còn lại sau một đời cầm bút không phải là bao nhiêu bài báo đã viết, bao nhiêu giải thưởng đã nhận, mà là mình đã để lại được bao nhiêu điều có ích cho đất nước và bao nhiêu niềm tin trong lòng bạn đọc. Đó mới là "Mai Vàng" không bao giờ phai.