Tầm nhìn thế kỷ để Thủ đô Hà Nội bứt tốc trong kỷ nguyên vươn mình của dân tộc

Nhìn lại chặng đường phát triển, nếu như Nghị quyết số 15-NQ/TW của Bộ Chính trị năm 2022 đã hoàn thành sứ mệnh tạo tiền đề và định hình khung thể chế ban đầu, giúp cởi mở hơn những nút thắt căn bản, thì Nghị quyết số 02-NQ/TW năm 2026 của Bộ Chính trị là bệ phóng đưa Hà Nội bước vào "đường băng" phát triển bứt phá.

Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm phát biểu thảo luận về dự án Luật Thủ đô (sửa đổi) tại Tổ Hà Nội, chiều 8/4. (Ảnh: Vinh Phạm).

Tư duy vượt thời đại

Điểm mới đột phá cốt lõi nhất của Nghị quyết số 02-NQ/TW nằm ở việc xác lập một hệ quy chiếu thời gian chưa từng có tiền lệ, đó là tầm nhìn chiến lược kéo dài đến 100 năm. Cụ thể, văn kiện đặt mục tiêu phát triển hướng tới năm 2054 – mốc lịch sử kỷ niệm 100 năm Ngày Giải phóng Thủ đô, cũng như tầm nhìn vươn xa tầm nhìn đến năm 2065: Thủ đô Hà Nội là thành phố toàn cầu, có trình độ phát triển cao và bền vững; thuộc nhóm các thủ đô có chất lượng sống và hạnh phúc cao trên thế giới.

Thông thường, các quy hoạch đô thị hoặc chiến lược phát triển kinh tế - xã hội chỉ dao động trong biên độ từ 10 đến 30 năm do những giới hạn về khả năng dự báo công nghệ và biến động địa chính trị. Tuy nhiên, Bộ Chính trị đã chỉ rõ rằng, đối với một đô thị ngàn năm văn hiến như Hà Nội, một tầm nhìn ngắn hạn sẽ vô tình tạo ra những tư duy manh mún, các chính sách có thể thiếu đồng bộ làm giảm nguồn lực tài nguyên. Việc đặt Hà Nội trong dòng chảy một thế kỷ cho thấy quyết tâm chính trị cao nhằm xây dựng một nền móng vững chãi, nơi các thế hệ lãnh đạo kế cận sẽ tiếp tục thực thi một bản thiết kế thống nhất, không bị xung đột bởi tư duy nhiệm kỳ.

Trong tầm nhìn thế kỷ, Nghị quyết 02-NQ/TW đã làm mới sâu sắc nội hàm của mục tiêu xây dựng Thủ đô “Văn hiến - Văn minh - Hiện đại”. Điểm mới đặc biệt ở đây là sự xuất hiện của hai thành tố “Hạnh phúc” và “Sáng tạo” như những mục tiêu định lượng cốt lõi. Hà Nội không hướng tới việc trở thành một đô thị với những tòa nhà chọc trời, mà mục tiêu cao nhất là xây dựng một hệ sinh thái đô thị lấy con người làm trung tâm, nơi chỉ số hạnh phúc của người dân được đặt ngang hàng với tốc độ tăng trưởng tổng sản phẩm trên địa bàn (GRDP).

Để hiện thực hóa điều đó, Bộ Chính trị đã mở đường bằng việc chỉ đạo xây dựng một thể chế đặc thù, vượt trội. Đây là một bước tiến cực kỳ quan trọng so với các giai đoạn trước. Nghị quyết chỉ rõ Trung ương sẽ trao quyền chủ động tối đa cho Hà Nội thông qua việc phân cấp, phân quyền triệt để trong các lĩnh vực quản lý đầu tư, quy hoạch, tài chính - ngân sách và tổ chức bộ máy. Hà Nội sẽ được áp dụng những mô hình quản trị đô thị tiên tiến nhất, được quyền thí điểm các cơ chế tài chính vượt trội để thu hút các nguồn lực quốc tế, biến Thủ đô trở thành một trung tâm đổi mới sáng tạo của khu vực và xa hơn là toàn cầu.

Một điểm mới mang tính triết lý sâu sắc trong tầm nhìn 100 năm của Nghị quyết 02-NQ/TW chính là việc định vị lại mối quan hệ giữa “Văn hóa và Kinh tế”. Nếu trước đây văn hóa thường được nhìn nhận như một yếu tố mang tính bảo tồn thụ động, thì nay, Bộ Chính trị khẳng định hệ giá trị “Văn hiến - Bản sắc - Sáng tạo” là giá trị cốt lõi xuyên suốt, nguồn lực nội sinh và sức mạnh mềm, nền tảng hình thành bản lĩnh, trí tuệ và động lực phát triển Thủ đô.

“Văn hiến - Bản sắc - Sáng tạo” là nguồn lực nội sinh và sức mạnh mềm, nền tảng hình thành bản lĩnh, trí tuệ và động lực phát triển Thủ đô.

Nghị quyết định hướng đưa các ngành công nghiệp văn hóa, du lịch di sản, kinh tế sáng tạo trở thành ngành kinh tế mũi nhọn, chiếm tỷ trọng ngày càng lớn trong cấu trúc kinh tế Thủ đô. Việc bảo tồn di sản không còn là rào cản của sự phát triển mà là chất xúc tác để tạo ra giá trị gia tăng cao, đưa Hà Nội thành một trung tâm hội tụ tinh hoa văn hóa thế giới và là ngọn hải đăng sáng tạo của khu vực châu Á - Thái Bình Dương vào năm 2035.

Sông Hồng chuyển mình thành “trục xương sống” sinh thái

Nếu như trục thời gian của Nghị quyết số 02-NQ/TW của Bộ Chính trị mở ra một không gian tư duy rộng lớn, thì trục không gian lại mang đến một cuộc cách mạng trong sơ đồ cấu trúc của Thủ đô. Điểm cốt lõi, sâu sắc trong văn kiện này là việc chuyển dịch mạnh mẽ sang cấu trúc “đa tầng, đa lớp, đa cực, đa trung tâm”.

Trong nhiều thập kỷ, Hà Nội phải đối mặt với những điểm nghẽn của các đô thị lớn: sự dồn nén quá mức vào khu vực lõi lịch sử dẫn đến quá tải hạ tầng và suy giảm chất lượng sống. Nghị quyết số 02-NQ/TW đã đưa ra lời giải dứt điểm bằng cách tạo ra các cực tăng trưởng độc lập nhưng kết nối hữu cơ.

Đó là khu vực Đông Anh, Mê Linh, Sóc Sơn tập trung vào công nghiệp công nghệ cao, dịch vụ logistic quốc tế và giao thương toàn cầu nhờ lợi thế sân bay Nội Bài; phía Tây (khu vực Hòa Lạc, Xuân Mai) đóng vai trò là trung tâm giáo dục, đào tạo, nghiên cứu khoa học và chuyển giao công nghệ cốt lõi của cả nước.

Tuy nhiên, thay đổi mang tính lịch sử, điểm nhấn trong cấu trúc không gian mới chính là vị thế của dòng sông Hồng. Lịch sử phát triển của Hà Nội vốn gắn liền với sông Hồng, nhưng một thời gian dài, do kỹ thuật trị thủy và tư duy quy hoạch cũ, Hà Nội đã phát triển theo kiểu “quay lưng vào dòng sông”. Sông Hồng vô tình trở thành một ranh giới chia cắt giữa khu vực trung tâm và ngoại ô thành phố.

Nghị quyết số 02-NQ/TW tạo ra một bước ngoặt lịch sử khi chính thức xác lập sông Hồng là trục cảnh quan sinh thái - văn hóa chủ đạo, là xương sống trung tâm của siêu đô thị Hà Nội. Dòng sông không còn là rìa thành phố mà là trái tim xanh, là nơi hội tụ các không gian công cộng, công viên sinh thái, trung tâm văn hóa và các khu đô thị di sản hiện đại ở cả hai bên bờ. Sự thay đổi này tương tự như cách Paris (Pháp) sở hữu sông Seine, London (Anh) có sông Thames hay Seoul (Hàn Quốc) chuyển mình bên dòng sông Hàn. Sông Hồng sẽ trở thành trục đối xứng hoàn hảo, gắn kết không gian lịch sử phía Nam với không gian phát triển năng động phía Bắc, mở ra một kỷ nguyên đô thị sinh thái sông nước độc đáo.

Để hiện thực hóa cấu trúc không gian này, Nghị quyết số 02-NQ/TW vạch rõ các đột phá về hạ tầng kết nối, đặc biệt là việc tăng tốc hoàn thiện hệ thống đường Vành đai và các cầu lớn bắc qua sông Hồng. Hệ thống mạng lưới đường sắt đô thị (Metro) được xác định là mạch máu giao thông chính, định hình mô hình phát triển đô thị gắn với giao thông công cộng (TOD). Quy hoạch không gian mới này không chỉ có ý nghĩa đối với riêng Hà Nội mà đồng thời đặt Thủ đô vào vị trí nhạc trưởng, dẫn dắt và định hình toàn bộ không gian kinh tế của Vùng đồng bằng sông Hồng và Vùng kinh tế trọng điểm Bắc Bộ.

Rõ ràng, Nghị quyết số 02-NQ/TW của Bộ Chính trị đã mang đến một luồng sinh khí mới, một tầm nhìn vĩ mô hoàn chỉnh cả về thời gian lẫn không gian cho Hà Nội. Bằng việc định vị tư duy phát triển trong 100 năm và tái cấu trúc không gian đô thị quanh trục sông Hồng, văn kiện này không chỉ tháo gỡ những điểm nghẽn của hiện tại mà còn là một bệ phóng để Hà Nội bước vào kỷ nguyên mới – kỷ nguyên vươn mình của dân tộc Việt Nam, xứng đáng với tầm vóc một Thủ đô văn hiến, văn minh, hiện đại và hạnh phúc./.

Quỳnh Phạm/ NHN