Phát huy vai trò của Hội Quy hoạch Phát triển đô thị Việt Nam trong kỷ nguyên mới

Ngày 24/7, Hội Quy hoạch Phát triển đô thị Việt Nam tổ chức Hội thảo “Vai trò của Hội Quy hoạch Phát triển đô thị Việt Nam trong kỷ nguyên mới”. Đây là hoạt động có ý nghĩa quan trọng trước thềm Đại hội lần thứ VI của Hội, tạo diễn đàn để các chuyên gia, nhà khoa học, nhà quản lý, đại diện các hội địa phương, cơ sở đào tạo và doanh nghiệp trao đổi về định hướng phát triển trong nhiệm kỳ tới.

Tăng cường vai trò tư vấn, phản biện xã hội

Phát biểu khai mạc hội thảo, KTS Trần Ngọc Chính – Chủ tịch Hội Quy hoạch Phát triển đô thị Việt Nam – cho biết, Đại hội lần thứ VI của Hội diễn ra trong bối cảnh đất nước bước vào một giai đoạn phát triển mới, đặt ra yêu cầu ngày càng cao đối với đổi mới thể chế, quản trị lãnh thổ và phát triển đô thị.

Quá trình đô thị hóa đang diễn ra nhanh chóng, trong khi nhiều vấn đề mới xuất hiện như biến đổi khí hậu, chuyển đổi số, tái cấu trúc không gian phát triển, liên kết vùng, bảo vệ môi trường và nâng cao chất lượng sống. Thực tiễn đó đòi hỏi công tác quy hoạch phải được tiếp cận toàn diện, liên ngành và dài hạn hơn.

Theo KTS Trần Ngọc Chính, việc tổ chức hội thảo trước thềm Đại hội không chỉ nhằm nhìn lại những kết quả đã đạt được mà còn mở ra không gian trao đổi học thuật, tiếp nhận các ý kiến phản biện và sáng kiến từ đội ngũ chuyên gia. Đây sẽ là cơ sở quan trọng để Hội xác định rõ hơn vị trí, trách nhiệm và phương thức hoạt động trong nhiệm kỳ mới.

Trước thềm Đại hội, lãnh đạo Bộ Xây dựng đã có buổi làm việc với đoàn công tác của Hội, ghi nhận những đóng góp của đội ngũ chuyên gia đối với công tác quy hoạch và phát triển đô thị. Bộ Xây dựng đồng thời định hướng tăng cường sự gắn kết giữa hoạt động chuyên môn của Hội với yêu cầu quản lý nhà nước trong tình hình mới.

Trong đó, Hội được kỳ vọng tiếp tục phát huy vai trò là tổ chức tập hợp trí thức, chuyên gia và các nhà khoa học; chủ động tham gia tư vấn, đóng góp ý kiến khoa học, khách quan đối với quá trình xây dựng cơ chế, chính sách và các đồ án quy hoạch quan trọng.

Hoạt động phản biện của Hội vì vậy không chỉ dừng lại ở việc nhận xét một đồ án hay đề án cụ thể, mà cần góp phần phát hiện sớm những bất cập, nhận diện các xung đột lợi ích và đề xuất những giải pháp phù hợp với điều kiện phát triển của từng địa phương. Qua đó, nâng cao tính khoa học, khả thi và bền vững của công tác quy hoạch.

Hội thảo gồm 15 tham luận của các chuyên gia, đại diện hội nghề nghiệp tại địa phương, trường đại học, viện nghiên cứu và doanh nghiệp. Nội dung tập trung vào nâng cao chất lượng tư vấn, phản biện và giám định xã hội; ứng dụng công nghệ trong quy hoạch; phát triển hệ thống đô thị; đổi mới hoạt động của Hội và tăng cường kết nối nguồn lực chuyên gia.

Đổi mới tư duy và phương thức phản biện

GS.TS.KTS Đỗ Hậu – Phó Chủ tịch kiêm Tổng Thư ký Hội Quy hoạch Phát triển đô thị Việt Nam – cho rằng, trong giai đoạn đất nước hướng tới phát triển xanh, chuyển đổi số và bền vững, quy hoạch không còn đơn thuần là công cụ phân bổ hay quản lý không gian.

Quy hoạch ngày càng giữ vai trò định hình cấu trúc phát triển, tổ chức lại các nguồn lực, tạo lập môi trường sống và nâng cao năng lực cạnh tranh của đô thị, vùng lãnh thổ cũng như của quốc gia. Chất lượng quy hoạch vì thế có ảnh hưởng trực tiếp đến hiệu quả đầu tư, khả năng thích ứng của đô thị và đời sống của người dân.

Trong bối cảnh đó, phản biện xã hội cần được nhìn nhận là một bộ phận cấu thành của quá trình lập quy hoạch, thay vì chỉ được thực hiện ở giai đoạn cuối. Việc phản biện từ sớm sẽ giúp làm rõ cơ sở khoa học, mục tiêu phát triển, khả năng cân đối nguồn lực và những tác động lâu dài của từng định hướng không gian.

GS.TS.KTS Đỗ Hậu nhận định, sau hơn 28 năm xây dựng và phát triển, Hội đã hình thành mạng lưới chuyên gia liên ngành rộng khắp cả nước. Đội ngũ này có khả năng kết nối giới khoa học với cơ quan quản lý, chính quyền địa phương, doanh nghiệp và cộng đồng, tạo nền tảng để Hội trở thành một tổ chức tư vấn, phản biện có uy tín.

Tuy nhiên, yêu cầu của giai đoạn mới đòi hỏi Hội phải tiếp tục đổi mới mạnh mẽ cả về tư duy, tổ chức và công cụ hoạt động. Trong đó, cần đẩy mạnh ứng dụng trí tuệ nhân tạo, hệ thống thông tin địa lý, dữ liệu lớn và mô hình đô thị số vào quá trình nghiên cứu, phân tích và phản biện quy hoạch.

Các nền tảng công nghệ không thay thế vai trò của chuyên gia, nhưng sẽ giúp nâng cao khả năng tổng hợp dữ liệu, mô phỏng các kịch bản phát triển và dự báo tác động của quy hoạch đối với hạ tầng, môi trường, kinh tế và đời sống xã hội. Đây cũng là cơ sở để hoạt động phản biện trở nên trực quan, minh bạch và có sức thuyết phục cao hơn.

Cùng với ứng dụng công nghệ, Hội cần nghiên cứu xây dựng bộ tiêu chí đánh giá quy hoạch phù hợp với yêu cầu phát triển mới; tham gia ngay từ giai đoạn xây dựng nhiệm vụ quy hoạch; đồng thời phát huy vai trò cầu nối giữa Nhà nước, nhà khoa học, doanh nghiệp và cộng đồng.

GS.TS.KTS Đỗ Hậu cũng kiến nghị Chính phủ tạo điều kiện để Hội tham gia rà soát, góp ý hoàn thiện thể chế; thực hiện phản biện độc lập đối với các đồ án quy hoạch quan trọng và tham gia xây dựng chiến lược phát triển hệ thống đô thị Việt Nam đến năm 2050.

Từ kinh nghiệm địa phương đến yêu cầu hoàn thiện cơ chế

Từ thực tiễn hoạt động tại Hà Nội, KS Tô Anh Tuấn và KTS Nguyễn Đức Hùng, đại diện Hội Quy hoạch Phát triển đô thị Hà Nội, khẳng định phản biện và giám định xã hội không đơn thuần là một cơ chế góp ý. Đây phải được xem là công cụ khoa học góp phần nâng cao chất lượng quy hoạch và hài hòa lợi ích giữa Nhà nước, nhà đầu tư, cộng đồng dân cư.

Thời gian qua, các ý kiến của Hội đã góp phần hoàn thiện nhiều định hướng quy hoạch chiến lược của Hà Nội, từ Quy hoạch Thủ đô, Điều chỉnh Quy hoạch chung đến Quy hoạch tổng thể Thủ đô với tầm nhìn 100 năm.

Hoạt động phản biện cũng tập trung vào những vấn đề có ảnh hưởng trực tiếp đến cấu trúc và chất lượng không gian đô thị như bảo tồn hệ thống cây xanh, mặt nước; bảo vệ hành lang thoát lũ; phát triển đô thị vệ tinh; kiểm soát mật độ xây dựng và hạn chế tình trạng quá tải hạ tầng.

Thông qua phản biện, nhiều vấn đề không chỉ được nhìn nhận ở góc độ kỹ thuật mà còn được phân tích trong mối quan hệ với lịch sử, văn hóa, môi trường và đời sống cộng đồng. Điều này đặc biệt cần thiết đối với những đô thị có tốc độ phát triển nhanh, nơi các quyết định quy hoạch có thể tạo ra những tác động lâu dài và khó đảo ngược.

Tuy nhiên, thực tiễn cho thấy hoạt động phản biện hiện vẫn còn không ít hạn chế. Một số ý kiến được đưa ra khi đồ án đã ở giai đoạn cuối nên khả năng tiếp thu và điều chỉnh không còn nhiều. Cơ chế giải trình sau phản biện chưa thực sự rõ ràng; nguồn lực dành cho hoạt động chuyên môn còn hạn chế; đội ngũ chuyên gia trẻ kế cận chưa đáp ứng yêu cầu phát triển lâu dài.

Các đại biểu kiến nghị cần từng bước hoàn thiện quy định về trách nhiệm tiếp thu, giải trình ý kiến phản biện; yêu cầu những dự án, đồ án quy hoạch có quy mô và tác động lớn phải thực hiện phản biện xã hội độc lập. Đồng thời, cần số hóa quá trình công khai thông tin, lấy ý kiến cộng đồng và phản hồi các nội dung góp ý.

Bên cạnh đó, việc xây dựng ngân hàng chuyên gia đa ngành, kết nối đội ngũ nghiên cứu trong và ngoài nước, tăng cường đào tạo chuyên gia trẻ được xem là nhiệm vụ cần thiết. Đây không chỉ là giải pháp củng cố nguồn lực cho Hội mà còn góp phần bảo đảm tính kế thừa, liên tục và cập nhật trong hoạt động tư vấn, phản biện.

Trong kỷ nguyên mới, vị thế của Hội Quy hoạch Phát triển đô thị Việt Nam sẽ được khẳng định bằng chất lượng chuyên môn, tính độc lập trong phản biện và khả năng kết nối trí thức với thực tiễn quản lý, phát triển đô thị. Những ý kiến được trao đổi tại hội thảo là nguồn tư liệu quan trọng để Hội hoàn thiện phương hướng hoạt động trong nhiệm kỳ tới, tiếp tục đóng góp vào quá trình đổi mới tư duy quy hoạch và kiến tạo hệ thống đô thị Việt Nam xanh, thông minh, bản sắc và bền vững.