Nhà ở xã hội phát thải các-bon thấp: Bắt đầu từ thiết kế, hướng tới mô hình có thể nhân rộng

Chiều 28/8/2026, tại Khách sạn Mường Thanh Bắc Giang Luxury, tỉnh Bắc Ninh, Viện Khoa học Công nghệ Xây dựng – Bộ Xây dựng phối hợp với Hội Kiến trúc sư tỉnh Bắc Ninh và các đơn vị liên quan tổ chức Hội thảo “Nhà ở xã hội phát thải các-bon thấp – Định hướng và giải pháp cho Việt Nam”. Sự kiện quy tụ đại diện cơ quan quản lý, tổ chức tài chính, viện nghiên cứu, hội nghề nghiệp, chủ đầu tư, kiến trúc sư, tổng thầu và doanh nghiệp.

Không biến mục tiêu xanh thành gánh nặng chi phí

Phát biểu tại hội thảo, ông Hà Quang Hưng, Phó Cục trưởng Cục Quản lý nhà và thị trường bất động sản – Bộ Xây dựng, nhấn mạnh phát triển nhà ở xã hội cần được đặt trong tổng thể xây dựng thị trường bất động sản lành mạnh và bền vững. Cùng với việc tăng nguồn cung và nâng cao chất lượng nhà ở xã hội, các yêu cầu về tiết kiệm năng lượng và giảm phát thải cần được lồng ghép ngay từ quá trình chuẩn bị và triển khai dự án, thay vì được xem như một yêu cầu bổ sung tách biệt.

Tiếp đó, ông Nguyễn Quốc Ân, Phó Giám đốc Sở Xây dựng tỉnh Bắc Ninh, cho biết địa phương được giao chỉ tiêu khoảng 147.200 căn nhà ở xã hội; riêng giai đoạn 2025–2030 là 135.002 căn. Toàn tỉnh hiện có 128 dự án, quy mô khoảng 140.690 căn; 33 dự án đã hoàn thành và 95 dự án đang triển khai.

Theo ông Ân, hiệu quả phát triển nhà ở xã hội không thể chỉ được đánh giá bằng số căn hộ hoàn thành. Khả năng tiếp cận của người dân, chất lượng công trình, chi phí sử dụng hợp lý và môi trường sống an toàn, lành mạnh cũng phải được xem là những yêu cầu cốt lõi. Các giải pháp phát thải thấp vì vậy cần phù hợp điều kiện thực tế, có thể đo lường và từng bước nhân rộng.

Theo ông Nguyễn Hữu Tiến, Phó Vụ trưởng Vụ Khoa học công nghệ, môi trường và Vật liệu xây dựng – Bộ Xây dựng, nhấn mạnh mục tiêu phát thải các-bon thấp cần được lượng hóa bằng dữ liệu và tích hợp xuyên suốt từ chuẩn bị dự án, thiết kế, thi công đến vận hành, Bộ Xây dựng đã và đang giao cho các đơn vị thực hiện nhiệm vụ liên quan đến xây dựng các quy chuẩn, tiêu chuẩn, hướng dẫn thiết kế, kế hoạch ban hành trong năm 2026 và 2027, để việc phát triển nhà ở xã hội theo đúng định hướng, chủ trương chính sách của Đảng và nhà nước.

Ông Nguyễn Hữu Tiến, Phó Vụ trưởng Vụ Khoa học Công nghệ môi trường và Vật liệu xây dựng – Bộ Xây dựng, phát biểu tại hội thảo

Từ thiết kế đúng đến giải pháp có thể kiểm chứng

Trình bày định hướng phát triển nhà ở xã hội phát thải các-bon thấp tại Việt Nam, TS. Nguyễn Hồng Hải, Viện trưởng Viện Khoa học Công nghệ Xây dựng – Bộ Xây dựng, cho rằng giảm phát thải không nên được hiểu là bổ sung một gói công nghệ sau khi công trình đã được thiết kế. Mục tiêu này phải được tích hợp từ quy hoạch, tổ chức không gian, lựa chọn vật liệu và thiết bị; đồng thời các giải pháp cần có cơ sở khoa học, phù hợp thực tế và có khả năng đo lường, đánh giá.

Ở góc độ kiến trúc, KTS. Đỗ Xuân Thủy, Chủ tịch Hội Kiến trúc sư tỉnh Bắc Ninh, cho rằng giảm phát thải phải đi cùng bài toán kinh tế. Việc lựa chọn hướng nhà, kiểm soát diện tích kính, che nắng, tăng thông gió và ánh sáng tự nhiên, bố trí cây xanh hợp lý, sử dụng vật liệu bền và dễ bảo trì có thể đồng thời cải thiện môi trường sống và giảm chi phí xây dựng, vận hành.

ThS. Trần Phương, Trưởng Phòng Công trình xanh và Tiết kiệm năng lượng, Viện Khoa học Công nghệ Xây dựng, trình bày nhóm giải pháp kỹ thuật và lộ trình triển khai phù hợp suất đầu tư của nhà ở xã hội. Các giải pháp kỹ thuật gồm 43 giải pháp, từ quy hoạch, kiến trúc, kết cấu, cơ điện, vận hành được phân chia thành các nhóm không làm tăng suất đầu tư và tăng suất đầu tư dưới 2%. Đây là hướng dẫn kỹ thuật quan trọng giúp chủ đầu tư, tư vấn thiết kế và tổng thầu có thể lựa chọn, áp dụng các giải pháp đồng bộ từ giai đoạn sớm của dự án, nhằm đặt hiệu quả cao nhất về công năng và môi trường cho dự án.

TS. Nguyễn Hồng Hải, Viện trưởng Viện Khoa học Công nghệ Xây dựng – Bộ Xây dựng, trình bày định hướng phát triển nhà ở xã hội phát thải các-bon thấp.

Các tham luận của chuyên gia công trình xanh của Tổ chức tài chính quốc tế IFC và Trung tâm Năng lượng ASEAN cho thấy hiệu quả kỹ thuật cần đi cùng khả năng tiếp cận vốn từ các chương trình hỗ trợ cho vay về ưu đãi xanh cung như kinh nghiệm triển khai các công trình tiết kiệm năng lượng trong khu vực ASEAN.

Các nhóm giải pháp kỹ thuật cụ thể được trình bày bởi các đối tác của Viện Khoa học công nghệ xây dựng như Công ty Cổ phần Xi măng FiCO-YTL giới thiệu các giải pháp vật liệu xây dựng phát thải thấp, xi măng xanh, đây là giải pháp cơ bản để giảm lượng các-bon hàm chứa trong bê tông và kết cấu công trình; Công ty TNHH Knauf Việt Nam trình bày các giải pháp vách nhẹ, tối ưu vật liệu và giảm phát thải, giải pháp thay thế gạch xây truyền thống giúp giảm chi phí nhân công, vật liệu thừa thải trên công trường, giảm tải trọng công trình; Công ty TNHH Panasonic Electric Works Việt Nam giới thiệu các giải pháp tiết kiệm năng lượng, cải thiện chất lượng không khí trong nhà (IAQ) và nâng cao sức khỏe, tiện nghi cho cư dân, đáng chú ý là giải pháp về điều hòa không khí giúp giảm tới 27% lượng điện tiêu thụ nhưng vẫn đảm bảo yêu cầu về tiện nghi nhhiệt.

Tại hội thảo, mô hình nhà mẫu tỷ lệ 1:1 được giới thiệu, tích hợp đồng bộ các giải pháp hướng tới phát triển nhà ở xã hội phát thải các-bon thấp, bao gồm: giải pháp mô-đun nhà vệ sinh lắp sẵn; giải pháp tường nhẹ của Công ty Cổ phần Cơ khí & Vật liệu Xây dựng Phú Nguyễn; giải pháp sơn phản xạ, chống nóng của Công ty TNHH Sơn TOA Việt Nam; các giải pháp cách nhiệt của Công ty TNHH ROCKWOOL; và hệ thống quạt, điều hòa không khí thông minh, tiết kiệm năng lượng của Panasonic Việt Nam. Các giải pháp được phối hợp nghiên cứu cùng Viện Khoa học Công nghệ Xây dựng (IBST) nhằm lựa chọn phương án tối ưu, không làm gia tăng chi phí đầu tư cho nhà ở xã hội nhưng vẫn đáp ứng các yêu cầu về công năng sử dụng, môi trường và tiện nghi cho cư dân.

Kết luận hội thảo, các nhóm giải pháp phát thải các-bon thấp đã được tổng hợp và giới thiệu tới Bắc Ninh để xem xét áp dụng. Các giải pháp này phù hợp với kinh nghiệm thiết kế nhà ở xã hội thích ứng khí hậu và giảm phát thải do Hội Kiến trúc sư tỉnh Bắc Ninh chia sẻ, qua đó tạo cơ sở để địa phương lựa chọn, tích hợp và từng bước triển khai trong các dự án thực tế.