NTM Bắc Giang: Từ bản vẽ quy hoạch đến làng quê đáng sống

Quy hoạch làm nền, đồng thuận làm đà

Tiếp nối những thành tựu ấn tượng trong chương trình mục tiêu quốc gia xây dựng nông thôn mới (NTM), tỉnh Bắc Giang đang chứng kiến ngày càng nhiều xã NTM kiểu mẫu nổi lên như những điểm sáng, trong đó công tác quy hoạch được xem là "chìa khóa vàng" cho sự phát triển toàn diện và bền vững.

Những miền quê này không chỉ khoác lên mình tấm áo mới khang trang, hiện đại mà còn giữ gìn và phát huy được những giá trị văn hóa truyền thống, tạo dựng không gian sống lý tưởng cho người dân.

Công tác quy hoạch tại các xã NTM kiểu mẫu ở Bắc Giang được triển khai với tầm nhìn xa, sự đồng bộ và đặc biệt là sự tham gia tích cực của cộng đồng dân cư. Nhờ đó, nhiều địa phương đã gặt hái "trái ngọt", trở thành hình mẫu về xây dựng NTM.

Là một trong những địa phương đi đầu của thị xã Việt Yên trong xây dựng NTM kiểu mẫu, Tiên Sơn nổi bật với phong trào "Vườn mẫu - thôn NTM kiểu mẫu". Công tác quy hoạch được thể hiện rõ nét qua việc chỉnh trang không gian sống của từng hộ gia đình, từng thôn xóm. Các tuyến đường được mở rộng, bê tông hóa, trồng cây xanh bóng mát, lắp đặt hệ thống chiếu sáng. Các công trình công cộng như nhà văn hóa, khu thể thao được quy hoạch và xây dựng khang trang, đáp ứng nhu cầu sinh hoạt văn hóa, thể dục thể thao của nhân dân.

Hay tại xã Xuân Hương (huyện Lạng Giang) chú trọng đến việc quy hoạch đồng bộ hạ tầng giao thông, thủy lợi, các công trình văn hóa, giáo dục gắn với bảo vệ môi trường. Xã đã huy động hiệu quả các nguồn lực để đầu tư xây dựng các tuyến đường hoa, khu dân cư kiểu mẫu, tạo cảnh quan sáng - xanh - sạch - đẹp. Quy hoạch sản xuất nông nghiệp cũng được quan tâm, hình thành các vùng sản xuất tập trung, ứng dụng tiến bộ khoa học kỹ thuật.

Để có được những thành công này, một trong những bài học kinh nghiệp được rút ra trong công tác quy hoạch tại các xã NTM kiểu mẫu ở Bắc Giang, đó là Phát huy vai trò chủ thể của người dân: Công khai, minh bạch các đồ án quy hoạch, lắng nghe và tiếp thu ý kiến đóng góp của nhân dân để tạo sự đồng thuận cao. Huy động sức dân trong việc hiến đất, đóng góp ngày công, kinh phí để thực hiện quy hoạch.

Từ kiến trúc cảnh quan đến văn hóa cộng đồng

Không chỉ dừng lại ở hạ tầng cứng, nhiều xã như xã Tam Dị (Lục Nam) đã có những cách làm sáng tạo trong việc xây dựng nông thôn mới kiểu mẫu, đặc biệt là việc tổ chức không gian công cộng và phát huy giá trị văn hóa truyền thống.

Ngay từ khâu quy hoạch, xã Tam Dị đã lựa chọn trung tâm xã là “điểm nhấn” không gian – nơi tập trung nhà văn hóa, khu vui chơi, thư viện cộng đồng và quảng trường cây xanh. Các hạng mục này đều được thiết kế hài hòa, mang phong cách kiến trúc truyền thống Bắc Bộ với mái ngói đỏ tươi, khung gỗ lợp liền kề, nhưng vẫn đáp ứng tiện nghi hiện đại.

Một mô hình đặc sắc của Tam Dị là cảnh quan khang trang, sạch đẹp. Tuyến đường nội thôn trải nhựa phẳng phiu, hai bên đường được người dân trồng cây xanh, hoa để tạo cảnh quan thoáng mát, đời sống nhân dân trong thôn không ngừng cải thiện.

Ông Nguyễn Văn Ngữ, Phó Bí thư Chi bộ, Trưởng thôn Phú Yên 3 (xã Tam Dị) cho biết: "Để xây dựng thôn nông thôn mới kiểu mẫu, thôn đã huy động gần 2 tỷ đồng cải tạo, cứng hóa 1,7 km đường. Cùng đó, xây mới nhà văn hóa khang trang rộng 350 m2, sân thể thao có diện tích hơn 3,2 nghìn m2 với đầy đủ trang thiết bị luyện tập, tạo điều kiện cho người dân rèn luyện sức khỏe, nâng cao đời sống tinh thần.

“Để làng quê xanh, sạch đẹp, thôn Phú Yên 3 đã vận động 100% hộ dân ký cam kết bảo vệ môi trường, hàng tuần tham gia vệ sinh đường làng, ngõ xóm. Đến nay, đường trục chính của thôn rộng từ 5 - 7 m, các đường ngõ ngách cũng rộng từ 3,5 m trở lên” ông Ngữ cho biết thêm.

Bài học từ Bắc Giang cho thấy, quy hoạch nông thôn không chỉ là câu chuyện kỹ thuật hay hành chính. Đó là cách để tổ chức lại không gian sống – hài hòa giữa tiện ích hiện đại và truyền thống văn hóa, giữa yêu cầu phát triển và bản sắc địa phương.

Nhiều xã trong tỉnh đã áp dụng mô hình “nhà ở nông thôn mẫu” theo các tiêu chí rõ ràng về kiến trúc, vật liệu, cảnh quan, vệ sinh môi trường. Quy hoạch chi tiết đến từng thôn, ngõ, gắn với quy hoạch sản xuất – kinh tế nông thôn, giúp việc đầu tư hạ tầng không bị manh mún, chồng chéo.

Bên cạnh đó, công tác truyền thông và đào tạo cộng đồng cũng đóng vai trò quan trọng. Tính đến cuối năm 2024, toàn tỉnh đã tổ chức trên 1.100 buổi tuyên truyền, phát hơn 300 cuốn sổ tay xây dựng NTM, tổ chức hàng chục lớp tập huấn cho cán bộ và người dân về quy hoạch, quản lý kiến trúc cảnh quan, bảo vệ môi trường.

Dự kiến trong năm 2025, tỉnh Bắc Giang đặt mục tiêu có thêm 3 xã đạt chuẩn NTM kiểu mẫu và 63 thôn đạt chuẩn kiểu mẫu. Với nền tảng quy hoạch bài bản, cách làm linh hoạt và sự đồng thuận của người dân, Bắc Giang đang dần hiện thực hóa khát vọng “làng quê đáng sống”, không chỉ về hạ tầng mà còn về chất lượng sống, bản sắc và văn hóa cộng đồng.