Nhôn Mai trước đây thuộc huyện Tương Dương cũ, là địa bàn đặc biệt khó khăn, với học sinh chủ yếu là con em đồng bào các dân tộc Thái, Khơ Mú, Ơ Đu và Mông. Năm nay, nhà trường tuyển sinh hơn 1.000 học sinh. Vì thế, việc xây dựng trường phổ thông nội trú liên cấp thực sự là cơ hội rất lớn để các em được học tập trong môi trường tốt hơn, đầy đủ hơn. Có thể nói, đây là “ngôi trường trong mơ” đối với học sinh vùng khó.

Theo kế hoạch ban đầu, nhà trường dự kiến sẽ được đưa vào sử dụng ngay trong dịp khai giảng năm học mới. Tuy nhiên, trong quá trình thi công, công trình phát sinh một số vấn đề liên quan đến nền đất, địa chất và độ lún nên việc đưa trường vào sử dụng có thể chậm hơn kế hoạch ban đầu khoảng một vài tháng. Với chúng tôi, điều quan trọng nhất vẫn là công trình được hoàn thiện bảo đảm chất lượng, an toàn và phù hợp với điều kiện địa chất thực tế, để khi đưa vào sử dụng có thể trở thành môi trường học tập, sinh hoạt ổn định, lâu dài cho học sinh.

Vừa qua, việc đồng chí Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm dự lễ khởi công ở một ngôi trường phổ thông nội trú liên cấp tại Nghệ An là nguồn động viên rất lớn đối với đội ngũ cán bộ, giáo viên cũng như nhân dân và học sinh vùng biên trên toàn tỉnh. Điều đó cho thấy sự quan tâm đặc biệt của Đảng, Nhà nước đối với giáo dục vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi, nhất là những địa bàn biên giới còn nhiều khó khăn.

Phó Chủ tịch UBND tỉnh Nghệ An Thái Văn Thành và các thành viên đoàn công tác nghe báo cáo tiến độ thi công Dự án Trường phổ thông nội trú liên cấp tiểu học và trung học cơ sở tại xã Nhôn Mai.

Từ góc độ nhà giáo, điều tôi quan tâm nhất lúc này không chỉ là bao giờ trường hoàn thành mà quan trọng hơn là khi trường hoàn thành thì chúng ta sẽ tổ chức vận hành như thế nào để học sinh thực sự được hưởng lợi. Một ngôi trường khang trang là điều kiện rất quan trọng nhưng để giữ được học sinh ở lại trường, giúp các em tiến bộ và trưởng thành thì cần cả hệ thống phía sau: Từ đội ngũ cán bộ quản lý, giáo viên, nhân viên đến chế độ ăn ở, chăm sóc sức khỏe, tư vấn tâm lý và các hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp.

Đặc biệt, với học sinh vùng biên, trường nội trú không đơn thuần là nơi các em đến học rồi trở về nhà. Đây phải là môi trường sống và học tập thực sự, nơi các em được hình thành tính tự lập, kỹ năng sống, ý thức cộng đồng và khát vọng vươn lên. Nhiều em lần đầu xa gia đình để ở nội trú sẽ cần sự đồng hành rất lớn của thầy cô. Vì vậy, giáo viên ở những ngôi trường này phải vừa là người dạy chữ, vừa là người chăm sóc, hướng dẫn và truyền cảm hứng cho học sinh.

Tôi cũng mong quá trình hoàn thiện các trường sẽ đi cùng với việc chuẩn bị ngay từ bây giờ về đội ngũ, phương án tuyển sinh và tổ chức nội trú. Bởi nếu cơ sở vật chất hoàn thành nhưng thiếu giáo viên phù hợp, thiếu nhân lực chăm sóc học sinh hoặc chưa có phương án vận hành sát với thực tế địa bàn thì hiệu quả của công trình sẽ chưa thể phát huy đầy đủ. Đây là lúc ngành giáo dục cần tính trước những vấn đề đó để khi trường mở cửa, thầy cô và học sinh có thể bước vào môi trường đã được chuẩn bị chu đáo.

Tôi tin rằng 9 ngôi trường nội trú liên cấp ở vùng biên Nghệ An, khi hoàn thành và đi vào hoạt động, sẽ mở ra cơ hội mới cho giáo dục vùng đồng bào dân tộc thiểu số. Nhưng với tôi, thước đo cuối cùng không phải là công trình đẹp đến đâu, hiện đại đến đâu mà là sau vài năm, những học sinh học tập tại đó sẽ trưởng thành như thế nào. Nếu các em học tốt hơn, tự tin hơn, có nghề nghiệp, có khát vọng cống hiến và vẫn muốn trở về xây dựng quê hương thì khi đó chúng ta mới thực sự thấy hết giá trị của những ngôi trường nơi phên dậu Tổ quốc.

Là giáo viên công tác ở miền núi, tôi cho rằng chủ trương xây dựng hệ thống trường phổ thông nội trú liên cấp tại 248 xã biên giới là quyết sách rất đúng, trúng và giàu tính nhân văn. Đây không chỉ là đầu tư xây dựng trường học mà là đầu tư cho con người, cho sự bình đẳng về cơ hội học tập và cho tương lai bền vững của vùng biên cương Tổ quốc.

Thực tế ở miền núi cho thấy, trở ngại của nhiều học sinh không nằm ở năng lực hay khát vọng mà ở đường đến trường quá xa, điều kiện ăn ở thiếu thốn và cơ hội tiếp cận giáo dục chất lượng còn hạn chế. Vì vậy, mô hình nội trú liên cấp sẽ giúp các em được học tập, sinh hoạt và phát triển trong môi trường an toàn, ổn định; đồng thời góp phần giảm bỏ học, nâng cao dân trí, đào tạo nguồn nhân lực tại chỗ và củng cố niềm tin của đồng bào đối với Đảng, Nhà nước.

Đặt trong tinh thần Nghị quyết 71-NQ/TW ngày 22.8.2025 của Bộ Chính trị về đột phá giáo dục và đào tạo, chủ trương này thể hiện rất rõ quan điểm không để nơi khó khăn nhất đi sau trong tiến trình đổi mới giáo dục. Tuy nhiên, để những ngôi trường thực sự phát huy hiệu quả, cần đầu tư đồng bộ cả cơ sở vật chất, đội ngũ giáo viên, chế độ nội trú, hạ tầng số, chăm sóc sức khỏe và không gian gìn giữ văn hóa, tiếng nói của đồng bào dân tộc.

Tôi kỳ vọng mỗi ngôi trường vùng biên không chỉ là nơi dạy chữ mà sẽ trở thành trung tâm tri thức, văn hóa và công nghệ của cộng đồng. Bởi giữ học sinh ở lại với trường học hôm nay cũng chính là giữ nguồn nhân lực, giữ bản làng và góp phần giữ vững biên cương ngày mai.

Tôi kỳ vọng ngôi trường mới được đầu tư xây dựng sẽ tạo bước chuyển mạnh mẽ về cơ sở vật chất, qua đó mang đến môi trường học tập tốt hơn cho học sinh vùng biên giới. Trước khi thành lập Trường Phổ thông nội trú Tiểu học & THCS Y Tý, trên địa bàn có 4 trường từ tiểu học đến THCS, cơ sở vật chất còn nhiều hạn chế. Vì vậy, việc đầu tư xây dựng ngôi trường mới kiên cố, đồng bộ và tổ chức lại mạng lưới trường lớp có ý nghĩa rất lớn đối với cả thầy và trò.

Điểm đáng chú ý là việc thành lập Trường Phổ thông nội trú Tiểu học & THCS Y Tý gắn với quá trình sắp xếp, sáp nhập các trường học trên địa bàn. Đây là thay đổi rất lớn, không chỉ về tên gọi hay mô hình tổ chức mà còn mở ra cơ hội để tập trung nguồn lực đầu tư, thống nhất công tác quản lý, đội ngũ và nâng cao hiệu quả sử dụng cơ sở vật chất. Với chúng tôi, đây không chỉ là xây dựng thêm ngôi trường mà còn là cơ hội để tổ chức lại mạng lưới trường lớp theo hướng tinh gọn, đồng bộ, hiệu quả, đồng thời tạo nền tảng tốt hơn cho sự phát triển lâu dài của giáo dục vùng biên.

Phối cảnh Trường Phổ thông Dân tộc Nội trú Tiểu học và THCS Y Tý, tỉnh Lào Cai khi hoàn thành. 

Y Tý là địa bàn có đông đồng bào dân tộc Mông, Hà Nhì, Dao sinh sống. Vì vậy, ngôi trường được xây dựng kiên cố, đồng bộ, đáp ứng yêu cầu dạy và học sẽ góp phần quan trọng nâng cao chất lượng giáo dục, tạo điều kiện để học sinh được học tập trong môi trường tốt hơn ngay tại quê hương mình. Theo kế hoạch, ngôi trường mới dự kiến đi vào hoạt động từ ngày 5.9.2026, với quy mô 980 học sinh. Đây sẽ là môi trường học tập, sinh hoạt tập trung, tạo điều kiện để nhà trường chăm lo tốt hơn cho học sinh vùng biên.

Qua quá trình sắp xếp, sáp nhập và xây dựng trường mới, chúng tôi cảm nhận rất rõ sự quan tâm của Đảng, Nhà nước đối với giáo dục vùng biên giới. Từ 4 trường còn nhiều khó khăn, nay học sinh có cơ hội được học tập trong ngôi trường nội trú liên cấp được đầu tư bài bản, đồng bộ. Chúng tôi kỳ vọng sự thay đổi này không chỉ giải quyết bài toán cơ sở vật chất trước mắt mà thực sự tạo ra bước chuyển mới về chất lượng giáo dục, để học sinh vùng biên có thêm cơ hội phát triển toàn diện.

Hiện công trình vẫn đang trong quá trình xây dựng nên điều tôi và các thầy cô mong chờ nhất lúc này là ngôi trường sớm hoàn thành để thầy và trò có thể được chuyển về học tập, sinh hoạt trong môi trường khang trang, đầy đủ và thuận lợi hơn. Chúng tôi thực sự rất háo hức trước ngôi trường mới đang từng ngày hình thành trên chính mảnh đất này.

Theo kế hoạch, khi hoàn thành, trường sẽ được đầu tư đồng bộ từ phòng học, khu nội trú, khu sinh hoạt đến các trang thiết bị phục vụ dạy và học. Điều đó khiến chúng tôi càng mong chờ ngày công trình hoàn thiện, để các em học sinh, nhất là con em đồng bào Hà Lăng, Thái ở vùng biên, có một nơi học tập và ăn ở tốt hơn, an toàn hơn.

Với học sinh Rờ Kơi (thuộc huyện Sa Thầy cũ), ngôi trường mới không chỉ là những phòng học mới mà còn là không gian học tập, sinh hoạt và trưởng thành tốt hơn. Các em sẽ có thêm điều kiện học tập, rèn luyện kỹ năng sống, được thầy cô chăm lo sát sao hơn trong môi trường nội trú. Phụ huynh cũng có thể yên tâm gửi con đến trường.

Phối cảnh Trường Phổ thông nội trú liên cấp Tiểu học & THCS xã Rơi Kơi, tỉnh Quảng Ngãi.

Gần 30 năm từ Hà Nội vào công tác tại vùng đất này, tôi đã chứng kiến rất nhiều đổi thay của Rờ Kơi. Vì vậy, được chứng kiến ngôi trường nội trú liên cấp quy mô, đồng bộ được xây dựng tại địa phương là điều khiến chúng tôi rất xúc động và mong chờ. Từ chỗ học sinh phải học ở những cơ sở còn nhiều thiếu thốn, nay các em có cơ hội được học tập trong ngôi trường được đầu tư bài bản.

Chúng tôi chỉ mong công trình sớm hoàn thành để thầy cô có nơi công tác tốt hơn, còn học sinh có mái trường thực sự khang trang, an toàn và đầy đủ. Với chúng tôi, ngày được đón những học sinh đầu tiên vào ngôi trường mới chắc chắn sẽ là ngày rất đặc biệt. Đó không chỉ là niềm vui của thầy và trò mà còn là niềm vui của phụ huynh và cả địa phương. Chúng tôi đang háo hức chờ đợi ngày ấy.

Tôi kỳ vọng ngôi trường mới ở Thuận An sẽ trở thành điểm hội tụ, là nơi những sắc màu văn hóa của Tây Nguyên cùng hiện diện, được tôn trọng và được gìn giữ trong một cộng đồng học đường thống nhất. Chúng ta không làm cho các em giống nhau. Điều quan trọng là để các em khác nhau nhưng biết sống cùng nhau, tôn trọng nhau và cùng hướng về những giá trị chung.

Ở Tây Nguyên, mỗi ngôi trường không chỉ là nơi dạy chữ mà còn là không gian đặc biệt để kết nối cộng đồng. Nơi đây, học sinh đến từ những gia đình, dân tộc và phong tục khác nhau cùng học tập, cùng sinh hoạt, cùng lớn lên. Chính những năm tháng ấy sẽ tạo nên sự thấu hiểu và gắn bó giữa các em - những công dân của Tây Nguyên trong tương lai. Giáo dục vì thế không chỉ tạo ra tri thức mà còn góp phần hình thành cách ứng xử giữa người với người, bồi đắp niềm tin và sự gắn bó trong cộng đồng.

Trường Phổ thông nội trú liên cấp tiểu học và THCS Thuận An (xã Thuận An) đang đẩy nhanh tiến độ hoàn thành.

Trong vùng đất mà bản sắc văn hóa cộng đồng là một phần rất quan trọng của đời sống, theo tôi, đó cũng là cách giáo dục góp phần tạo dựng “thế trận lòng dân” từ sớm, từ xa. Một học sinh được nuôi dưỡng trong tinh thần đoàn kết, biết trân trọng quê hương và biết mình có trách nhiệm với cộng đồng sẽ trở thành một công dân có khả năng lan tỏa những giá trị tích cực ấy khi trưởng thành.

Giữ Tây Nguyên không chỉ là giữ những cánh rừng, những buôn làng hay những giá trị văn hóa. Còn phải giữ được sự gắn bó giữa con người với con người. Và muốn làm được điều đó lâu dài, phải bắt đầu từ thế hệ trẻ.