Ngày 18/7/2025, Bộ Chính trị ban hành Thông báo số 81-TB/TW, thống nhất chủ trương đầu tư xây dựng trường phổ thông nội trú liên cấp tiểu học và THCS tại 248 xã biên giới đất liền. Chỉ hơn 2 tháng sau, ngày 26/9/2025, Chính phủ ban hành Nghị quyết số 298/NQ-CP về kế hoạch thực hiện Thông báo số 81-TB/TW. Theo đó, chương trình được tổ chức thành 2 giai đoạn: Giai đoạn 1 triển khai đồng loạt 108 dự án trong năm 2025; giai đoạn 2 tiếp tục đầu tư các trường còn lại, dự kiến khởi công đồng loạt trong quý IV/2026.

Từ một quyết sách ở tầm chiến lược, một khối lượng công việc khổng lồ lập tức được đặt ra: Lựa chọn địa điểm, chuẩn bị đầu tư, thiết kế, giải phóng mặt bằng, bố trí vốn, huy động nhân lực, máy móc, vật liệu, tổ chức thi công và chuẩn bị cả mô hình vận hành mới cho những ngôi trường đặc thù ở vùng biên.

Điều đáng chú ý là tinh thần khẩn trương không chỉ nằm trong các văn bản chỉ đạo. Nó được thể hiện bằng sự vào cuộc ngày càng sâu sát của lãnh đạo Đảng, Nhà nước và các bộ, ngành; bằng những chuyến đi đến tận địa bàn, những cuộc kiểm tra tại công trường và những yêu cầu cụ thể về tiến độ, chất lượng, hiệu quả đầu tư.

Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm dự lễ khánh thành Trường Phổ thông nội trú liên cấp Tiểu học và THCS Si Pa Phìn.

Trong quá trình triển khai chủ trương xây dựng trường nội trú liên cấp vùng biên, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm dành sự quan tâm đặc biệt đến giáo dục tại các địa bàn biên giới, vùng sâu, vùng xa. Từ việc trực tiếp dự lễ khánh thành Trường Phổ thông nội trú liên cấp Tiểu học và THCS Si Pa Phìn đến những chuyến khảo sát, dự lễ khởi công trường liên cấp tại các địa phương như Lạng Sơn, Nghệ An, Đắc Lắk…, những vấn đề về trường lớp, điều kiện học tập, đời sống của học sinh và yêu cầu phát triển nguồn nhân lực tại chỗ luôn được đặt trong một tầm nhìn rộng hơn: Đầu tư cho giáo dục vùng biên cũng chính là đầu tư cho con người, cho cộng đồng dân cư và cho sự vững chắc của phên dậu quốc gia. Mỗi chuyến đi, mỗi cuộc làm việc, mỗi lần kiểm tra thực tế của người đứng đầu Đảng, Nhà nước ta vì thế không chỉ là hoạt động khảo sát mà còn là cách để những vấn đề từ cơ sở được nhìn thấy trực tiếp, những khó khăn được nhận diện sớm và những yêu cầu của thực tiễn được chuyển hóa thành chỉ đạo cụ thể.

Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm cũng khẳng định, việc khánh thành Trường Phổ thông nội trú liên cấp Tiểu học và THCS Si Pa Phìn, không chỉ là niềm vui của riêng địa phương mà còn là dấu mốc quan trọng trong việc hiện thực hóa chủ trương lớn của Đảng về chăm lo sự nghiệp trồng người, vì tương lai đất nước, vì hạnh phúc của nhân dân. Từ mô hình này, tinh thần kỷ luật thực thi, trách nhiệm hành động và quyết tâm đổi mới sẽ tiếp tục được lan tỏa, để mỗi chủ trương đúng đắn của Đảng đều được kiểm chứng bằng những công trình, kết quả cụ thể, thiết thực.

Ở cấp Chính phủ, tinh thần ấy tiếp tục được đẩy mạnh bằng việc thường xuyên kiểm tra, đôn đốc tiến độ. Các Phó Thủ tướng, lãnh đạo các bộ, ngành và địa phương trực tiếp vào cuộc, bám sát từng nhóm dự án, từng địa bàn; từ giải phóng mặt bằng, bố trí vốn, tổ chức thi công đến chuẩn bị đội ngũ giáo viên, cơ sở vật chất và điều kiện vận hành. Mục tiêu không phải chỉ xây xong những tòa nhà mà phải đưa được những ngôi trường ấy vào hoạt động đúng thời điểm, đúng đối tượng và bảo đảm an toàn cho học sinh.

Si Pa Phìn vì thế không chỉ là công trình đầu tiên hoàn thành. Ngôi trường còn trở thành “phép thử” đối với năng lực tổ chức thực hiện một chủ trương lớn. Tại lễ khánh thành, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm đánh giá công trình được xây dựng khang trang, đồng bộ, bảo đảm chất lượng, an toàn và công năng sử dụng; đồng thời nhấn mạnh ý nghĩa của việc hiện thực hóa chủ trương bằng những công trình, kết quả cụ thể, thiết thực.

Từ quyết sách đến công trường, từ công trường đến mái trường - khoảng cách ấy chỉ được rút ngắn khi có quyết tâm chính trị đủ lớn, sự chỉ đạo đủ sát và trách nhiệm thực thi đủ mạnh. Và chính ở điểm này, câu chuyện 248 trường nội trú liên cấp có ý nghĩa vượt ra ngoài chương trình đầu tư xây dựng. Nó cho thấy một cách rất cụ thể rằng, khi một chủ trương lớn được đặt đúng vào nhu cầu của người dân và được tổ chức thực hiện với tinh thần quyết liệt, những điều tưởng như rất xa ở cấp hoạch định chính sách có thể nhanh chóng hiện hữu giữa những bản làng xa xôi nhất.

Nếu sự hiện diện của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm và các đồng chí lãnh đạo Đảng, Nhà nước tại những địa bàn biên giới cho thấy mức độ quan tâm ở tầm chiến lược thì những đoàn công tác, những cuộc kiểm tra tại công trường lại cho thấy một yêu cầu khác: Quyết sách phải được thực thi đến cùng, tiến độ phải được đo bằng kết quả cụ thể và mỗi ngày chậm trễ đều phải được nhìn nhận như một ngày cơ hội của trẻ em vùng biên bị lùi lại.

Nếu Si Pa Phìn là nơi đầu tiên chủ trương “hóa thành” mái trường thì đến giai đoạn 1, chương trình đã bước sang một quy mô hoàn toàn khác. Chỉ trong thời gian ngắn kể từ khi khởi công năm 2025, 108 dự án giai đoạn 1 đã được triển khai tại 22 tỉnh, thành phố, trong đó có 99 trường sử dụng ngân sách Trung ương và 9 trường sử dụng nguồn vốn khác.

Theo báo cáo tại cuộc họp ngày 15/8/2026 do Phó Thủ tướng Lê Tiến Châu chủ trì, 51/99 trường sử dụng ngân sách Trung ương đã đạt tỷ lệ hoàn thành từ 80% trở lên. Trong 9 trường sử dụng nguồn vốn khác, Si Pa Phìn đã hoàn thành, bàn giao từ tháng 1/2026; Trường Phổ thông nội trú liên cấp Phong Thổ, tỉnh Lai Châu, đạt 98%.

Những con số cho thấy một khối lượng công việc khổng lồ đã được thực hiện trong thời gian rất ngắn nhưng chúng cũng cho thấy áp lực không nhỏ phía trước. Từ ngày 15/8/2026 đến mốc phải hoàn thành 30/8/2026 không còn nhiều. Trong khi đó, vẫn còn những công trình đạt từ 50% đến dưới 80%, những dự án chậm tiến độ và những phần việc liên quan đến thiết bị, vận hành, an toàn, vệ sinh thực phẩm, chăm sóc sức khỏe, quản lý học sinh cần được hoàn tất. Với nhóm 51 trường đã đạt trên 80% và 4 trường sử dụng nguồn vốn khác gần hoàn thành, các địa phương phải tiếp tục hoàn thiện các hạng mục cuối cùng, bảo đảm hoàn thành trước ngày 25/8/2026.

Với 47 trường đạt từ 50% đến dưới 80% và các dự án chậm tiến độ, yêu cầu được đặt ra quyết liệt hơn: Tăng cường tối đa nhân lực, máy móc, tổ chức thi công liên tục, điều chuyển nhân công từ các công trình khác, thậm chí tổ chức thi công 24/7 để bù tiến độ.

Nhưng tiến độ không thể đánh đổi bằng sự nóng vội. Phó Thủ tướng Lê Tiến Châu yêu cầu chỉ đón học sinh nội trú khi các điều kiện về an toàn, vệ sinh thực phẩm, chăm sóc sức khỏe và quản lý học sinh đã hoàn thành, được kiểm tra và xác nhận. Điều đó có nghĩa, cuộc đua cuối cùng không chỉ là cuộc đua hoàn thành công trình xây dựng mà đó còn là cuộc đua để biến những công trình ấy thành những ngôi trường thực sự có thể vận hành.

Si Pa Phìn là ngôi trường đầu tiên nhưng không thể là khuôn mẫu được sao chép nguyên trạng cho 247 địa bàn còn lại. Bởi mỗi xã biên giới có một địa hình, khí hậu, cấu trúc dân cư và đời sống văn hóa khác nhau. Có nơi phải tính đến núi cao, mùa đông giá lạnh; có nơi đối mặt với mưa lớn, lũ quét, sạt lở; có nơi bài toán lớn nhất lại là khoảng cách, giao thông. Với nhiều cộng đồng dân tộc thiểu số, ngôi trường còn phải tìm được cách để văn hóa bản địa không đứng ngoài cánh cổng trường.

Nghị quyết số 298/NQ-CP vì thế đặt yêu cầu thiết kế trường học theo hướng mở, linh hoạt, đa dạng, phù hợp với văn hóa dân tộc, địa hình, điều kiện tự nhiên và khí hậu từng vùng. 248 ngôi trường cũng đồng nghĩa với 248 bài toán khác nhau, đòi hỏi những lời giải riêng, từ quy hoạch, thiết kế đến tổ chức thi công.

Nhưng sự khác biệt của từng địa bàn không thể trở thành lý do để chậm trễ. Bởi phía sau mỗi công trình là những học sinh đang chờ một lớp học khang trang, những gia đình đang mong con được học tập gần hơn và cả yêu cầu cấp thiết về tạo dựng một điểm tựa bền vững nơi biên cương.

Đằng sau chương trình 248 trường vì thế không chỉ là câu chuyện xây thêm những phòng học, khu nội trú hay công trình phục vụ sinh hoạt. Đó là hành trình đưa giáo dục đến gần hơn với trẻ em vùng biên, giúp giáo viên yên tâm bám trường, bám bản, tạo nguồn nhân lực tại chỗ, nâng cao dân trí, chăm lo đời sống đồng bào, đồng thời góp phần củng cố quốc phòng, an ninh và xây dựng vùng biên giới ngày càng vững mạnh.

Một ngôi trường có thể bắt đầu từ những viên gạch nhưng giá trị của nó được đo bằng những tương lai được mở ra. Hôm nay là một lớp học; ngày mai có thể là một người thầy, một bác sĩ, một kỹ sư, một cán bộ địa phương, hoặc đơn giản là một người dân có đủ tri thức, kỹ năng và niềm tin để làm cho bản làng của mình tốt hơn.

Vì thế, bài toán của 248 công trình có thể khác nhau nhưng yêu cầu thì chỉ có một: Phải làm thật tốt và phải làm kịp thời. Bởi ở nơi địa đầu Tổ quốc, mỗi ngày một ngôi trường được hoàn thành cũng là thêm một ngày những hạt giống tương lai được gieo xuống trên mảnh đất biên cương.