Khi công trình xây dựng là tác phẩm kiến trúc sẽ làm thay đổi kinh tế - xã hội cả một vùng đất

Bordeaux (Pháp), nay được gọi là “thủ phủ rượu vang thế giới” nhờ bảo tàng Cité du Vin, đón hơn 40.000 lượt khách mỗi năm. Bordeaux - Cite du Vin từ một đô thị tỉnh lẻ trở thành điểm du lịch rượu vang số một thế giới.

Câu chuyện ấy đã lặp lại ở bên kia đại dương, tại Chicago (Mỹ). Năm 2006, quảng trường Millennium Park xuất hiện một khối thép bóng loáng hình hạt đậu-tác phẩm điêu khắc Cloud Gate. Không tốn kém bằng những tòa tháp chọc trời, nhưng chính “hạt đậu nhỏ” ấy phản chiếu toàn cảnh thành phố, trở thành điểm check-in của hàng triệu du khách. Chỉ vài mét thép cong, Chicago đã có thêm một biểu tượng toàn cầu.

Những minh chứng ấy cho ta thấy: Kiến trúc không chỉ là mái ngói, tường gạch, mà là hạt giống gieo vào tâm thức cộng đồng. Nó nảy mầm thành niềm tự hào, thành nơi gắn bó của người dân, và trở thành nam châm thu hút bạn bè quốc tế.

Với Việt Nam công trình xây dựng thì nhiều nhưng tác phẩm kiến trúc còn ít. Chúng ta cần nhiều hơn tác phẩm kiến trúc để phục vụ cộng đồng như: quảng trường, công viên, bảo tàng , nhà hát... không cần phải to tát mà cần những ý tưởng độc đáo, có bản sắc gắn với kinh tế địa phương và du lịch.

Không gian kiến trúc tử tế sẽ nâng cao gu thẩm mỹ của người dân, gieo tình yêu quê hương đất nước cho thế hệ trẻ. Đó cũng là “người thầy thầm lặng” dạy cho đội ngũ quản lý rằng kiến trúc chất lượng đem lại lợi ích lâu dài, chứ không chỉ là công trình nhiệm kỳ.

Đối với những tỉnh, những vùng đất còn khó khăn về khai thác tiềm năng kinh tế thì một công trình biểu tượng có thể là “cú hích” tạo ra biến đổi lớn về kinh tế xã hội, thu nhập cho tỉnh, trao cơ hội công ăn việc làm cho hàng nghìn hàng vạn người.

Cầu Vàng Bà Nà Hills là minh chứng: Chi phí không lớn, nhưng từ ngày xuất hiện, Đà Nẵng được nhắc tên khắp báo chí quốc tế. Khách quốc tế đến thành phố tăng từ 2,3 triệu lượt năm 2017 lên hơn 3,5 triệu lượt năm 2019, trong đó hình ảnh cây cầu trên mây đã trở thành “quảng cáo miễn phí” lan khắp thế giới. Một công trình đúng chỗ, đúng ý tưởng, có thể thay đổi diện mạo cả vùng đất.

Vấn đề đặt ra là vốn ở đâu? Không nhất thiết phải dựa hoàn toàn vào ngân sách. Chúng ta hoàn toàn có thể kết hợp xã hội hóa: doanh nghiệp, nhà đầu tư bất động sản cùng chung tay. Một công viên văn hóa, một trung tâm nghệ thuật hay một cây cầu đặc sắc không chỉ nâng tầm diện mạo địa phương, mà còn tăng giá trị đất đai, dịch vụ xung quanh, tạo lợi ích song hành cho cả cộng đồng và doanh nghiệp.

Tuy nhiên, để tránh tình trạng “mạnh ai nấy làm”, mọi thứ cần đặt trong khuôn khổ pháp luật. Luật Kiến trúc 2019 đã có, cần phải thi tuyển công khai và có cơ chế giám sát độc lập. Chỉ khi có qui định minh bạch, chủ đầu tư thực hiện nghiêm túc thì các KTS mới tin tưởng tham gia dự thi; người dân và doanh nghiệp mới tin tưởng đầu tư.

Một công trình kiến trúc đẹp không chỉ là nơi để sử dụng, mà còn là chiếc gương phản chiếu sự văn minh của xã hội. Nó là bài học thẩm mỹ cho thế hệ trẻ, là thước đo bản lĩnh của quan chức quản lý, và là nam châm thu hút khách thập phương.

Nếu chúng ta nhận thức được vai trò của Kiến trúc và kích hoạt được khả năng sáng tạo của KTS thì mỗi công trình, mỗi tác phẩm Kiến trúc có giá trị sẽ là những hạt giống tốt dẫn dắt sự phát triển chung, mang lại nguồn lợi kinh tế và văn hóa lâu dài cho địa phương và đất nước. Bên cạnh đó, sẽ còn những mặt được khác như:

Về dân trí thẩm mỹ: Người dân được sống, làm việc, vui chơi trong môi trường kiến trúc tử tế thì thói quen sử dụng không gian công cộng cũng văn minh. Các công trình từ nhà dân đến dự án BĐS sẽ loại bỏ đi Kiến trúc rườm rà, tốn kém.

Trẻ em lớn lên trong đô thị có kiến trúc đẹp sẽ tự nhiên hấp thụ thẩm mỹ và óc tổ chức không gian.

Về nhận thức: Nếu người làm công tác quản lý thấy rõ công trình đẹp mang lại hiệu quả kinh tế - xã hội, họ sẽ dần thay đổi về nhận thức, nâng cao hiểu biết về Pháp luật và thẩm mỹ.

Bảo tàng Guggenheim Bilbao (Tây ban Nha): Năm 2014, Guggenheim do KTS Frank Ghery thiết kế bằng khối Titan uốn lượn như con tàu neo bên song Nevirone, đón khoảng 1.301.343 khách tham quan. Cũng trong năm 2024, doanh thu kinh tế tổng thể từ hoạt động của bảo tàng này (khách, nhà hàng, lưu trú, mua sắm…) tạo ra tác động lên GDP vùng Basque khoảng €672,7 triệu và tạo việc làm cho hơn 14.236 người.

Tính từ khi mở cửa (khoảng từ năm 1997) đến nay, Gug vé vào cauwrgenheim Bilbao đã thu hút được khoảng 25 triệu lượt khách và đóng góp rất nhiều vào kinh tế-xã hội của thành phố Bilbao và vùng phụ cận.

Millennium Park, nơi đặt tác phẩm Cloud Gate, thu hút khoảng 25 triệu lượt khách mỗi năm.

Nửa cuối năm 2016, công viên này đã đón 12,9 triệu khách - chỉ với các hoạt động văn hóa, nghệ thuật công cộng, không phải tốn tiền vé vào cửa.

Tác động đến kinh tế của Cloud Gate và Millennium Park rất lớn: giá trị bất động sản xung quanh tăng cao (khu nhà hàng, khách sạn, thương mại…) hoạt động kinh doanh dịch vụ được hưởng lợi từ lượng khách thường xuyên và quảng bá hình ảnh quốc tế.