Tái thiết không gian khu vực Hồ Hoàn Kiếm - Nhìn lại giải pháp của một số hạng mục công trình

Về quy hoạch & thiết kế đô thị cho khu vực Hồ Gươm và Vùng phụ cận vốn đã được nghiên cứu, thiết kế, xem xét nhiều lần. Nhưng, chưa có lần nào việc nghiên cứu quy hoạch, tái thiết và tái cấu trúc không gian khu vực hồ Hoàn Kiếm và vùng phụ cận được thực hiện “mạnh tay” trong tình hình mới, bối cảnh mới của khu vực “trung tâm lõi Thủ đô” như phương án lần này đưa ra.

Ý tưởng tổng thể của Phương án này là hình thành một không gian biểu tượng mang tính "Lịch sử - Văn hóa - Nghệ thuật", nhằm kết nối chặt chẽ, liên hoàn từ không gian cảnh quan đến liên kết chặt chẽ các chức năng hoạt động cộng đồng đông thị của  hồ Hoàn Kiếm với Quảng trường Cách mạng Tháng Tám và Nhà hát Lớn và với các không gian, công trọng quan trọng khác trong khu vực; chỉnh trang, tái thiết khu vực theo hướng cấu trúc mở, kết hợp bổ sung chức năng thương mại dịch vụ, vui chơi giải trí, tôn vinh văn hóa truyền thống & tập quán sống đất Kinh Kỳ văn hóa ngàn năm.

Có nhiều nội dung mới của Phương án này tôi rất đồng thuận, đó là:

Về khu vực Phía Bắc (Khu vực kết nối & Biểu tượng): Mở rộng Quảng trường Đông Kinh Nghĩa Thục để hợp nhất với Quảng trường Hòa Bình. Điểm nhấn kiến trúc đề xuất tại đây là công trình Khải Hoàn Môn lấy cảm hứng từ đôi cánh chim hạc vươn lên. Đồ án cũng nghiên cứu việc cải tạo, lát đá đồng bộ và nâng cao trải nghiệm đi bộ tại ngõ Hàng Hành - ngõ Bảo Khánh.  

Theo Phương án trên thì việc hạ giải toàn bộ kiến trúc các công trình nổi cũ tại ô phố có 02 mặt tiền là Cầu Gỗ & Đinh Tiên Hoàng, góc phố dốc Lương Văn Can nhìn ra Đài phun nước là phù hợp để Hà Nội có dư địa tạo ra kiến trúc, cảnh quan mới có giá trị sử dụng cao hơn & sẽ giải quyết được nhiều vấn đề về cảnh quan, quy mô hoạt động cộng đồng trong các công trình ngầm – nổi ở đây.

Quảng trường Đông Kinh Nghĩa Thục xưa kia quá nhỏ bế để nó hoạt động đúng chức năng của “Quảng trường” mà cơ bản chỉ là các tên gọi. Mặt khác, Việc xây dựng nhà ga C9 của tuyến metro 2 gần đó tại phía Đông khu vực sẽ tạo ra lượng người khổng lồ tập trung tại đây hàng ngày, và với nhu cầu mua sắm, vui chơi, thu giãn… thì bắt buộc khu vực này phải điều chỉnh lại cấu trúc, bổ sung nhiều không gian lớn cho đủ quy mô hoạt động lâu dài. Sau hạ giải & giải phóng mặt bằng, thì khu vực này mới có đủ diện tích lớn để nghiên cứu xây dựng một công trình ngầm trên diện tích hàng ngàn m2, quy mô 3-5 tầng ngầm nhằm đáp ứng quy mô lớn cho các công năng mua sắm, ẩm thực, vui chơi giải trí, giao thông lên xuống, thông thoáng & PCCC cho công trình.

Lúc đó, phần nổi lên mặt đất sẽ là một mặt bằng lớn, dành được nhiều không gian để mở rộng & phát huy giá trị của Quảng trường (có tên gọi xưa kia là Đông Kinh Nghĩa Thục và hợp nhất với Quảng trường Hòa Bình), cho cảnh quan, cây xanh & một vài kiến trúc mới ý nghĩa khác.

Về khu vực Phía Đông (Công viên & Hạ tầng ngầm): Ngoài việc dự kiến hạ giải (phá dỡ) một số công trình ven đường Đinh Tiên Hoàng (như một phần tòa nhà Bưu điện Hà Nội, khu vực trụ sở HĐND - UBND Thành phố, Rạp Khăn quàng đỏ và khối nhà Cung Thiếu nhi) để nhường chỗ cho Công viên - Quảng trường Thời Đại (phía dưới quảng trường này sẽ là không gian ngầm tích hợp ga ngầm C9, khu dịch vụ thương mại và bãi đỗ xe).

Việc phục dựng, tái hiện lại Chùa Báo Ân (trên nền nhà Bưu điện thập niên 80) là việc làm cũng cần thiết và quan trọng. Bởi, Chùa Báo Ân xưa được xây dựng vào năm 1842–1846 dưới thời nhà Nguyễn trên một khu đất rộng gần 100 mẫu, với khoảng 180 gian và 36 nóc nhà, bên bờ phía Đông Hồ Hoàn Kiếm và chùa Báo Ân xưa được ca tụng như “động tiên” giữa chốn kinh kỳ. Ngày nay, chùa Báo Ân chỉ còn sót lại tòa tháp Hòa Phong nằm trên vỉa hè đường Đinh Tiên Hoàng, gần Hồ Hoàn Kiếm. Có thể nói, phục dựng, tái hiện lại khu chùa Báo Ân sẽ khôi phục được một phần quan trọng giá trị cảnh quan truyền thống xưa cũ của khu vực Hồ Gươm, góp phần làm sống lại văn hóa tập quán, đời sống tín ngưỡng thuần Việt cho cư dân ở đất Thăng Long - Kinh Kỳ ngày nay.

Về khu vực Phía Tây (Không gian mở): Nghiên cứu phương án nối dài phố Nhà Thờ ra thẳng hồ Hoàn Kiếm, kết nối trực tiếp với phố Lê Thái Tổ để gia tăng không gian đi bộ và mở rộng tầm nhìn cảnh quan. Việc kiến tạo không gian trục đường mở từ Hồ Gươm kết nối trực tiếp với phố Lê Thái Tổ và thẳng tới mặt trước Nhà Thờ Lớn (cắt qua một phần đất sân, đường trong trụ sở Báo Nhân Dân - xưa là tư dinh của Phó Toàn quyền Pháp tướng Môóc-li-e ở đây) sẽ tạo nên tính liên tục & tạo dựng diện mạo, vị thế mới của Nhà thờ lớn với khu vực Hồ Gươm nói riêng & với Không gian Văn hóa lịch sử có giá trị bậc nhất Thủ đô, quốc gia nói chung.....

Tuy nhiên, còn một số vấn để trong Phương án cần lưu ý để sau này, khi “Phương án điều chỉnh cục bộ quy hoạch, tái thiết và tái cấu trúc không gian khu vực hồ Hoàn Kiếm và vùng phụ cận với tầm nhìn lên tới 100 năm” trở thành hiện thực sẽ nhận được sự đồng thuận của tất cả người dân, các nhà khoa học và xứng tầm với trung tâm Thủ đô “ngàn năm văn hiến”, đó là:

Cần nghiên cứu giải pháp kết nối không gian ngầm phía dưới Quảng trường Đông Kinh Nghĩa Thục (đã hợp nhất với Quảng trường Hòa Bình) với không gian ngầm tích hợp ga ngầm C9, để bổ sung & hoàn thiện chức năng cho nhau, để tạo nên một không gian ngầm hoạt động liên hoàn, quy mô hoàn chỉnh và tránh được xáo trộn khi các hoạt động ngầm – nổi diễn ra thường xuyên với quy mô lớn.

Việc phục dựng, tái hiện lại Chùa Báo Ân (trên nền nhà Bưu điện thập niên 80) cũng cần nghiên cứu kỹ lưỡng và có giải pháp hợp lý hơn. Bởi Chùa Báo Ân xưa đã bị phá bỏ hoàn toàn, trong khi khu Tòa nhà Bưu điện Hà Nội xây dựng trên khu đất đó lại được cả nước quan tâm đầu tư xây dựng trong những năm khó khăn chiến tranh chống Mỹ ác liệt & sau gần 10 năm Thống nhất đất nước thì tòa nhà mới xây dựng xong để đi vào hoạt động. Giá trị kiến trúc của tòa nhà tuy chưa được các chuyên gia đánh giá đầy đủ, nhưng giá trị lịch sử và ý nghĩa của Tòa nhà Bưu điện Hà Nội trong đời sống dân cư Hà Nội lại rất lớn. Vậy, việc phục dựng, tái hiện lại Chùa Báo Ân cũng nên gắn liền với việc lưu giữ hình ảnh, một phần kiến trúc có giá trị của Tòa nhà Bưu điện Hà Nội.

Việc dự kiến hạ giải (phá dỡ) một số công trình ven đường Đinh Tiên Hoàng (như: một phần tòa nhà Bưu điện Hà Nội, khu vực trụ sở HĐND - UBND Thành phố, Rạp Khăn Quàng Đỏ và khối nhà Cung Thiếu nhi) để nhường chỗ cho Công viên - Quảng trường Thời Đại tại khu vực Phía Đông cũng còn nhiều băn khoăn. Bởi, công trình như Rạp Khăn Quàng Đỏ và khối nhà Cung Thiếu Nhi cũng đã đi sâu vào ký ức và tiềm thức của bao thế hệ con người Hà Nội, được đào tạo văn hóa nghệ thuật từ thời niên thiếu lúc chiến tranh ác liệt và để trở nên nổi tiếng sau này cũng từ đây. Các công trình này cũng đã được đánh giá cao về kiến trúc bằng các giải thưởng chuyên ngành, bằng hồ sơ lý lịch của công trình có giá trị lịch sử văn hóa nghệ thuật. Vì vậy, việc xây dựng công viên & công trình ngầm ở đây không nhất thiết phải phá bỏ các công trình đó, mà nên phát huy giá trị của nó vào những công năng hoạt động mới mẻ và phù hợp hơn.

Về hình ảnh “Khải Hoàn Môn” trong phương án: đầu tiên, cần xem xét loại hình này đã từng có trong văn hóa và kiến trúc của người Việt chưa ?. Tôi cũng đồng thuận với nhiều chuyên gia là nếu có công trình kiến trúc “Khải Hoàn Môn” thì phải nghiên cứu lại thật kỹ lưỡng từ ý nghĩa - vị trí - quy mô - kích thước - hình tượng - ngôn ngữ kiến trúc và chất liệu… Và “Khải Hoàn Môn” gắn trực tiếp tại khu đất Hồ Gươm thì tác động đến cảnh quan – hình thái kiến trúc khu vực như thế nào ?. Mặt khác, Công trình “Khải Hoàn Môn” phải thẩm thấu được bề sâu lịch sử, văn hóa & tinh túy nhất của Hà Nội, là công trình có giá trị nghệ thuật, điêu khắc cao, chất liệu và màu sắc phải đảm bảo tính bền vững, sang trọng, phù hợp với cảnh quan khu vực & gần gũi với người dân.

Về công trình Tháp Tài chính: Công trình được thể hiện trên khu đất của Bảo Tàng Lịch sử Việt Nam. Cũng cần giải thích rõ công trình Tháp Tài chính ở đây có thực sự cần thiết không ? Quy mô thế nào là hợp lý ? Ảnh hưởng của nó đến hình thái kiến trúc cảnh quan khu vực hồ Gươm và vùng phụ cận ?. Đồng thuận với nhiều ý kiến về việc: xây dựng tòa nhà cao tầng hay Tháp tài chính cạnh hồ cần nghiên cứu kỹ lưỡng & có phương án kiến trúc hợp lý để công trình không là tác nhân gây ra sự phá vỡ tỷ lệ không gian lịch sử và làm “mất hồn cốt” di sản. Tuy nhiên, vẫn cần ưu tiên giữ lại Bảo tàng lịch sử Việt Nam để tạo thành chuỗi kết nối những công trình văn hoá - lịch sử tại khu vực này.

“Phương án điều chỉnh cục bộ quy hoạch, tái thiết và tái cấu trúc không gian khu vực hồ Hoàn Kiếm và vùng phụ cận với tầm nhìn lên tới 100 năm” cũng cần nghiên cứu thêm giải pháp tu bổ, phục dựng lại một phần hình ảnh kiến trúc của các công trình có giá trị nghệ thuật cao, giá trị về diện mạo và công năng của nó đã đi vào đời sống văn hóa của người Hà Nội hàng trăm năm qua. Ví dụ như Rạp Công Nhân tại số 42 phố Tràng Tiền là địa điểm văn hóa lâu đời gắn với lịch sử điện ảnh và sân khấu của Thủ đô. Công trình được người Pháp khởi công xây dựng năm 1917, hoàn thành năm 1920 với tên gọi Cinéma Palace, cuối những năm 1940, rạp mang tên Cinéma Éden - “Thiên đường”. Với vị trí đắc địa cùng không gian được thiết kế cầu kỳ, nơi đây từng được xem là một trong những rạp chiếu phim sang trọng bậc nhất Hà Nội. Sau năm 1954 đổi tên thành Rạp chiếu bóng Công Nhân, năm 1990, công trình được cải tạo và năm 1995, rạp được giao cho Nhà hát Kịch Hà Nội, quản lý và sử dụng, phục vụ nhiều loại hình nghệ thuật như kịch, chèo, cải lương, ca múa nhạc.

Kiến trúc ban đầu của công trình Cinéma Palace mang phong cách cổ điển Pháp, kiến trúc mặt tiền (facade) công trình 02 tầng với các đường cong vòm, hoa văn tựa cái vỏ con sò cách điệu. Tỷ lệ công trình cân đối, nhấn mặt chính giữa bằng vòm cao & chiếu bancon cong tầng 2, chặn 02 bên là 02 mảng tường đặc càng làm Sảnh & mặt tiền công trình thành điếm nhấn đặc biệt. Có thể nói, giá trị lịch sử, nghệ thuật và vai trò của công trình nằm trên con phố Tràng Tiền là rất lớn, đáng để quan tâm phục hồi, tu bổ.