Cải tạo đường Hồ Tây: Mở lối cho một không gian văn hóa quốc tế của Hà Nội

Là hồ nước tự nhiên lớn nhất Thủ đô, Hồ Tây sở hữu không gian mặt nước rộng và giá trị cảnh quan, sinh thái đặc biệt. Tuy nhiên, trong nhiều thập kỷ qua, khu vực ven hồ vẫn tồn tại tình trạng hàng quán tự phát, trong khi các không gian hồ trung tâm hiện nay ngày càng quá tải, chật hẹp, khó đáp ứng nhu cầu sinh hoạt văn hóa, lễ hội và trình diễn quy mô lớn của thủ đô.

Những công trình hoang hóa không còn nhận ra hình dạng lổn nhổn trên mặt nước Hồ Tây.

Tại Hồ Tây, lối tiếp cận mặt nước bị chia cắt, cảnh quan bị che chắn bởi công trình tạm và hoạt động kinh doanh tự phát, che lấp những giá trị văn hóa và sinh thái. Đề án cải tạo, tổ chức không gian ven Hồ Tây được phê duyệt không chỉ nhằm chỉnh trang hạ tầng, mà hướng tới một tư duy mới: tôn vinh không gian văn hóa Hồ Tây. Xây dựng khu vực Hồ Tây thành trung tâm văn hóa, du lịch và kinh tế sáng tạo bền vững của thủ đô.

Chỉnh trang 18 km ven Hồ Tây: không san lấp hồ

Theo phương án được nghiên cứu, tuyến ven Hồ Tây dài khoảng 18 km được tổ chức lại theo các khu vực chức năng rõ ràng, dựa trên đặc trưng cảnh quan, lịch sử và mật độ đô thị từng đoạn, thay vì mở rộng đồng loạt. Nguyên tắc xuyên suốt của dự án là không san lấp mặt hồ, nhiều đoạn giữ nguyên hiện trạng mặt đường, chỉ chỉnh trang vỉa hè, bổ sung không gian đi bộ và cây xanh; với những đoạn không có lối tiếp cận hoặc bị đứt gãy, phương án cầu cạn vươn nhẹ ra mặt nước được áp dụng để mở không gian công cộng mà không xâm hại đến diện tích hồ.

Ở khu vực Trích Sài – Thụy Khuê – Nguyễn Đình Thi, nơi gắn với làng nghề cổ và các di tích lâu đời, không gian được định hướng trở thành công viên văn hóa mở. Tại đây, đường ven hồ ưu tiên cho đi bộ, dạo ngắm cảnh, kết hợp các điểm trưng bày ngoài trời, sắp đặt nghệ thuật và bảng thông tin lịch sử để kể câu chuyện về Hồ Tây, về làng nghề Trích Sài, về văn hóa Thăng Long xưa. Đây không chỉ là nơi đi dạo, mà là một “bảo tàng sống” bên hồ.

Cảnh quan cây xanh sẽ được bổ sung trên các tuyến phố, Nguyễn Đình Thi sẽ trở thành không gian sinh hoạt văn hóa của Hồ Tây thay vì ngập xe cơ giới như hiện nay.

Ở khu vực Thanh Niên – Yên Phụ – Vũ Miên, nơi hiện nay thường xuyên quá tải, thiếu không gian công cộng, dự án tổ chức lại mặt cắt đường và vỉa hè theo hướng mở rộng không gian cho cộng đồng. Các quảng trường ven hồ, sân sinh hoạt ngoài trời, điểm ngắm cảnh được hình thành nhằm tạo điều kiện tổ chức lễ hội, trình diễn nghệ thuật, sự kiện văn hóa quy mô lớn. Khu vực này được kỳ vọng trở thành không gian giao lưu văn hóa mới, đủ rộng để chia sẻ áp lực với Hồ Gươm, không gian sinh hoạt văn hóa bên hồ duy nhất của thủ đô.

Một hướng tiếp cận khác được áp dụng tại khu vực Quảng An – Từ Hoa – Yên Hoa, nơi tập trung nhiều chùa, phủ, đền cổ. Tại đây, việc cải tạo ven hồ được thực hiện theo tinh thần tiết chế, giữ không gian yên tĩnh, tôn nghiêm. Đường dạo ven nước kết hợp cây xanh bản địa, ghế nghỉ, điểm nhìn cảnh quan tạo nên không gian trải nghiệm chậm, phù hợp với hoạt động tâm linh, thiền tĩnh và du lịch văn hóa chiều sâu.

Điểm nhấn quan trọng của toàn bộ dự án là hình thành “Con đường hoa Hồ Tây”, trải dài qua nhiều đoạn ven hồ như Nhật Chiêu – Quảng Bá – Xuân La. Không gian này được thiết kế theo các chủ đề hoa và mùa, tạo nên chuỗi cảnh quan thay đổi quanh năm. Con đường hoa không chỉ phục vụ nhu cầu đi bộ, dạo chơi, mà còn trở thành điểm nhấn du lịch, nơi tổ chức các hoạt động văn hóa ngoài trời, lễ hội theo mùa, góp phần tạo bản sắc riêng cho Hồ Tây.

Ba công viên mở rộng được bố trí như các “điểm neo” không gian, kết nối các tuyến đi bộ, đường hoa, quảng trường và khu trưng bày văn hóa. Đây là nơi tập trung các hoạt động vui chơi, triển lãm ngoài trời, sinh hoạt cộng đồng, góp phần hoàn thiện hệ sinh thái không gian công cộng quanh hồ.

Trong tổng thể dự án, hệ thống công viên xung quanh Hồ Tây đóng vai trò là các “điểm neo” không gian, nơi tập trung hoạt động văn hóa, vui chơi, giải trí và trình diễn, đồng thời kết nối các tuyến đi bộ, đường hoa và không gian ven hồ. Trên quỹ đất phát triển xung quanh, dự án dự kiến đầu tư xây dựng Công viên bốn mùa hoa, Công viên Đầm Đông, vườn hoa Bến Chùm và ao Thủy Sứ, hình thành mạng lưới công viên đa chức năng phục vụ cộng đồng.

Tại những đoạn ven hồ hiện nay không có lối tiếp cận hoặc bị đứt gãy, dự án áp dụng giải pháp cầu cạn vươn nhẹ ra mặt nước, có hệ cột chống, không san lấp hồ. Các đoạn cầu này được bố trí sàn ngắm cảnh, điểm dừng chân, không gian trải nghiệm, cho phép người dân “chạm” vào Hồ Tây đúng nghĩa. Đây cũng là những vị trí lý tưởng để tổ chức hoạt động về đêm, trình diễn pháo hoa, trình diễn ánh sáng và các show nghệ thuật trên mặt nước.

Giải bài toán bức thiết về hạ tầng giao thông và sinh thái ven hồ

Một hạng mục quan trọng khác trong dự án là nghiên cứu bố trí 5 bãi đỗ xe ngầm tại những vị trí phù hợp quanh Hồ Tây. Việc đưa phương tiện xuống ngầm giúp giải phóng không gian mặt đất cho cây xanh, lối đi bộ và sinh hoạt cộng đồng, khắc phục tình trạng chỉ cần một xe dừng đỗ sai quy định là chắn lối đi ven hồ. Cách tiếp cận này không chỉ cải thiện trật tự giao thông, mà còn góp phần trả lại cảnh quan thông thoáng cho Hồ Tây, tạo điều kiện để không gian ven hồ thực sự trở thành không gian công cộng phục vụ người dân, thay vì bị chiếm dụng bởi phương tiện cơ giới.

Xe cơ giới đỗ xe chiếm dụng lòng đường, vỉa hè

Dự án đặt trọng tâm vào chiến lược xử lý nước Hồ Tây một cách triệt để, tiếp cận đồng thời từ nguồn vào, nội tại hồ và phục hồi hệ sinh thái tự nhiên. Trước hết, ô nhiễm được kiểm soát ngay từ nguồn bằng việc xây dựng hệ thống thu gom, lắng lọc và xử lý nước thải, trong đó loại bỏ các hợp chất chứa nitơ trước khi nước chảy vào hồ, hạn chế hiện tượng phú dưỡng. Bên cạnh đó, hồ được xử lý từ bên trong thông qua nạo vét bùn đáy và lắp đặt hệ thống ống ngầm, nhằm tăng cường lưu thông nước, giảm tình trạng nước tù đọng kéo dài. Trên nền tảng đó, dự án triển khai giải pháp phục hồi sinh thái tự thân, với việc trồng khoảng 317.000 m² thảm thực vật thủy sinh kết hợp thả các loài cá sinh thái phù hợp, từng bước hình thành hệ sinh thái tự cân bằng, giúp cải thiện chất lượng nước một cách lâu dài và ổn định.

Với cách tiếp cận này, dự án cải tạo Hồ Tây không tạo ra một con đường đơn thuần, mà hình thành một chuỗi không gian đa lớp, nơi giao thoa giữa văn hóa, sinh thái và đời sống đô thị. Hồ Tây từ đó không chỉ là hồ nước cảnh quan, mà từng bước trở thành điểm đến văn hóa mới của Hà Nội, đủ rộng, đủ chiều sâu và đủ bản sắc để phục vụ người dân Thủ đô và thu hút du khách quốc tế trong tương lai.