Bối cảnh và vấn đề đặt ra đối với phát triển hạ tầng bến, bãi đỗ xe và nhà ở cao tầng trong phòng cháy nổ trước nhu cầu sử dụng xe điện tại Việt Nam

BỐI CẢNH

Xu hướng chuyển đổi sử dụng xe điện toàn cầu

Trên quy mô toàn cầu, cuộc cách mạng giao thông xanh không còn là dự báo mà đã trở thành thực thể định hình lại cấu trúc đô thị; sau hội nghị COP26 và COP28, hơn 30 quốc gia đã cam kết chấm dứt bán xe động cơ đốt trong vào năm 2035-2040.

Việt Nam đang chứng kiến một cuộc chuyển đổi sâu sắc trong lĩnh vực giao thông vận tải nhằm hướng tới mục tiêu Net Zero vào năm 2050; theo đó việc chuyển đổi sang phương tiện giao thông sử dụng năng lượng xanh, đặc biệt là xe điện, đã và đang diễn ra mạnh mẽ tại các đô thị lớn ở Việt Nam. Sự gia tăng nhanh chóng của các phương tiện này không chỉ đặt ra bài toán về năng lực cung ứng năng lượng mà còn tạo áp lực rất lớn lên hệ thống hạ tầng kỹ thuật đô thị hiện hữu, đặc biệt là hạ tầng giao thông tĩnh (các bến, bãi đỗ xe).

Chỉ đạo của Đảng, Chính phủ

Đảng, Chính phủ đã có các chỉ đạo hết sức cụ thể, quyết liệt đối với việc chuyển đổi phương tiện giao thông xanh, được thể hiện trong định hướng về xây dựng hạ tầng giao thông đồng bộ, hiện đại và thích ứng với biến đổi khí hậu; ưu tiên năng lượng tái tạo, sạch và đa dạng hóa các loại hình năng lượng; chuyển đổi phương tiện giao thông xanh được coi là yếu tố quan trọng trong giảm ô nhiễm tại các đô thị lớn. Cụ thể: Quyết định số 876/QĐ-TTg ngày 22/7/2022 của Thủ tướng Chính phủ phê duyệt Chương trình hành động về chuyển đổi năng lượng xanh, giảm phát thải khí carbon và khí metan của ngành giao thông vận tải; Chỉ thị số 09/CT-TTg ngày 19/3/2026 của Thủ tướng Chính phủ về việc tăng cường thực hiện tiết kiệm năng lượng, thúc đẩy chuyển dịch năng lượng và phát triển phương tiện giao thông điện; Công điện số 27/CĐ-TTg ngày 31/03/2026 của Thủ tướng Chính phủ về thúc đẩy phát triển hạ tầng trạm sạc điện tại các khu chung cư.

Thực tế chuyển dịch sang phương tiện giao thông điện và phương án PCCC

Hiện nay, quá trình chuyển đổi phương tiện giao thông sang xe điện đang diễn ra ngày càng nhanh tại các đô thị, đặc biệt là tại các đô thị lớn như Hà Nội và TPHCM. Với đặc thù giao thông đô thị, các phương tiện giao thông điện chủ yếu gồm: xe máy điện, ô tô điện, xe buýt điện đang dần trở thành lựa chọn ưu tiên của người dân và các đơn vị kinh doanh vận tải nhờ tính kinh tế, thân thiện với môi trường.

Tại các đô thị, sự chuyển đổi sang xe điện có thể dễ dàng quan sát và nhìn thấy như việc bố trí các khu vực đỗ xe điện (đôi khi kết hợp bố trí cả trạm sạc) trong các bến, bãi đỗ xe công cộng, trong bãi đỗ xe của các trung tâm thương mại, trong các tòa nhà và các trạm sạc được bố trí trên một số tuyến đường đô thị.
Thực tế chuyển đổi phương tiện sang xe điện đã tạo ra áp lực, đặt ra các vấn đề mới cần giải quyết đối với hạ tầng bến, bãi đỗ xe trong đô thị. Tuy nhiên, nhiều chung cư, nhà tập thể cũ và bến bãi được xây dựng từ trước khi xe điện phổ biến, hệ thống điện và PCCC chưa được tính toán để chịu tải cho việc sạc pin đồng loạt.

CÁC VẤN ĐỀ ĐẶT RA

Từ thực tế và các định hướng nêu trên, chúng ta có thể thấy việc phát triển phương tiện giao thông điện là tất yếu, do vậy việc phải bố trí chỗ đỗ, trạm sạc là yêu cầu bắt buộc. Tuy nhiên, bài toán bảo đảm chỗ đỗ cho cả xe điện lẫn xe sử dụng nhiên liệu hóa thạch đang trở nên ngày càng phức tạp, nhất là trong bối cảnh quỹ đất dành cho bãi đỗ xe tại các thành phố lớn vốn đã thiếu trầm trọng.

Cùng với đó, các yêu cầu về an toàn cháy nổ đối với phương tiện giao thông điện vẫn chưa được kiểm soát hoàn toàn trên phương diện khoa học và kỹ thuật. Từ góc độ hạ tầng kỹ thuật, chúng tôi nhận thấy các một số vấn đề nổi cộm như sau:

Yêu cầu bổ sung về không gian đối với bến, bãi đỗ xe, khu vực lưu giữ xe trong các tòa nhà, công trình để đáp ứng nhu cầu đỗ của xe điện

Xe điện, ngoài nhu cầu về chỗ đỗ xe như xe sử dụng nguyên liệu hóa thạch còn đòi hỏi kết hợp giữa đỗ xe và sạc năng lượng. Bến, bãi đỗ xe cần bổ sung không gian cho khu vực sạc cho xe điện.

Đồng thời cho đến thời điểm hiện tại, về khía cạnh khoa học, việc phòng và chữa cháy đối với xe điện có tính chất khó khăn và có tính rủi ro cao hơn rất nhiều so với các phương tiện giao thông xe truyền thống. Do vậy, thông thường để bảo đảm an toàn cháy nổ, các khu vực đỗ xe điện sẽ có xu hướng được phân tách ở không gian riêng.

Chính vì vậy, nhu cầu về không gian các bãi đỗ xe cho xe điện có yên cầu cao hơn so với việc bố trí đỗ xe cho các phương tiện dùng nguyên liệu hóa thạch.
Ngoài ra, việc bố trí các trụ sạc, trạm sạc trên các tuyến đường phố cũng đòi hỏi phải sắp xếp bố trí không gian đô thị cho phù hợp.

Vấn đề bảo đảm trong công tác phòng cháy, chữa cháy

Hiện nay, các biện pháp phòng cháy, chữa cháy đối với xe điện vẫn là vấn đề phức tạp, có tính rủi ro cao. Vì vậy, công tác phòng cháy chữa cháy trở thành yêu cầu đặc biệt quan trọng trong quá trình quy hoạch, đầu tư xây dựng và vận hành các bến, bãi đỗ xe cũng như các khu vực lưu giữ phương tiện tại tòa nhà và công trình công cộng.

Áp lực lên hạ tầng điện

Việc phát triển xe điện làm thay đổi biểu đồ phụ tải điện của khu vực đô thị: hệ thống trạm biến áp, tủ phân phối mạng hạ áp khu vực được thiết kế trước đây không tính đến công suất đột biến này, dễ dẫn đến quá tải cục bộ.

YÊU CẦU ĐỐI VỚI CÔNG TÁC QUẢN LÝ

Để giải quyết các vấn đề đặt ra như trên, Cục Kết cấu hạ tầng xây dựng thấy rằng cần nghiên cứu và thực hiện các giải pháp phù hợp nhằm bảo đảm nhu cầu về chỗ đỗ xe, bao gồm cả phương tiện xe điện, đồng thời phải bảo đảm về công tác an toàn phòng cháy chữa cháy. Trong đó tập trung vào một số công tác sau:

Sửa đổi, bổ sung các văn bản quy phạm pháp luật có liên quan

Rà soát hệ thống văn bản quy phạm pháp luật để bổ sung các quy định bảo đảm yếu tố pháp lý cho nhu cầu đỗ của xe điện trong bến, bãi đỗ xe cũng như trong khu vực lưu giữ xe ở các tòa nhà, công trình.

Bổ sung quy định về hạ tầng trạm sạc cho xe điện.

Bổ sung cơ chế, chính sách khuyến khích đầu tư xây dựng bến, bãi đỗ xe đáp ứng cho phương tiện xe điện; khuyến khích các nghiên cứu, khoa học công nghệ về công tác phòng cháy, chữa cháy cho xe điện.

Sửa đổi các quy chuẩn, tiêu chuẩn kỹ thuật cho bến, bãi đỗ xe, khu vực lưu trữ xe trong các tòa nhà và công trình

Bổ sung các tiêu chuẩn quy chuẩn về quy hoạch chi tiết, quy hoạch tổng mặt bằng các khu chức năng trong đô thị có tính toán, bố trí bãi đỗ xe; phải bố trí cấp điện và trạm sạc xe điện, đảm bảo các biện pháp an toàn chống cháy nổ. Đề ra các tiêu chuẩn về bố trí trạm sạc xe điện công cộng tại các khu vực thích hợp trong đô thị, đảm bảo an toàn đô thị.

Bổ sung quy chuẩn về chỗ đỗ xe điện, việc lắp đặt trạm/trụ sạc xe điện đối với chung cư (chung cư hiện hữu, chung cư sắp xây mới). Cập nhật các nội dung quy định về tổ chức không gian, diện tích, chỗ đỗ xe điện, khu vực sạc, trạm sạc, chỗ sạc điện, trạm hoán đổi pin đối với bãi đỗ xe.

Nghiên cứu, ban hành các quy định về phòng cháy, chữa cháy nghiêm ngặt và mang tính thực tiễn, đảm bảo an toàn về phòng cháy, chữa cháy, đặc biệt đối với các khu vực có trạm sạc, bãi đỗ xe điện.

Triển khai đồng bộ từ công tác quy hoạch, đầu tư xây dựng, khai thác vận hành hệ thống hạ tầng kỹ thuật

Rà soát và đồng bộ các quy hoạch từ quy hoạch đô thị, quy hoạch giao thông, quy hoạch điện lực để đáp ứng nhu cầu về phát triển bến, bãi đỗ xe phù hợp với việc chuyển đổi phương tiện giao thông xanh, xe điện (có tính toán đến số lượng trạm sạc, công suất điện, bố trí không gian đỗ xe điện).

Công tác đầu tư xây dựng bến bãi đỗ xe cần chú trọng bố trí không gian cho các loại hình phương tiện cho phù hợp, đầu tư đồng bộ hạ tầng điện, trạm sạc và các phương tiện phòng chống cháy nổ.

Công tác quản lý khai thác và vận hành cần bảo đảm các quy định và quy trình đặt ra để bảo đảm an toàn cháy nổ; áp dụng quản lý dùng công nghệ thông minh để tối ưu hóa hiệu suất của bến bãi đỗ.

Phối hợp đồng bộ giữa hạ tầng kỹ thuật đô thị (bên ngoài) và hạ tầng công trình (bên trong), công tác phòng cháy chữa cháy để đưa ra các Hướng dẫn kỹ thuật thống nhất, quy định cách thức đấu nối an toàn từ hạ tầng điện đô thị vào khu vực sạc của công trình, cũng như yêu cầu kỹ thuật đối với tổ chức không gian điểm sạc trong giao thông tĩnh.

Ứng dụng công nghệ tích hợp AI và cảm biến IoT vào hệ thống quản lý tòa nhà BMS để giám sát nhiệt độ pin trong quá trình tự sạc, tự động ngắt điện khi có dấu hiệu bất thường.

Nâng cao năng lực tại chỗ: Đào tạo đội ngũ bảo vệ, kỹ thuật tòa nhà về kỹ năng xử lý riêng biệt cho đám cháy xe điện.

KẾT LUẬN

Phát triển phương tiện giao thông xanh, trong đó có xe điện là xu hướng tất yếu và mang lại lợi ích về môi trường đô thị. Tuy nhiên, sự xuất hiện của loại hình phương tiện này đang đặt ra các thách thức vô cùng lớn đối với hạ tầng bến, bãi đỗ xe, khu vực lưu giữ xe trong đô thị.

Thay vì né tránh hay cấm đoán, giải pháp bền vững nhất là cần giải quyết các thách thức đặt ra bằng các giải pháp trong công tác hoàn thiện các quy định của pháp luật, quy chuẩn tiêu chuẩn kỹ thuật; công tác nghiên cứu khoa học; công tác quy hoạch, đầu tư xây dựng và vận hành khai thác sử dụng.

Việc tháo gỡ được các thách thức liên quan đến hạ tầng giao thông tĩnh cho xe điện sẽ đồng nghĩa với việc giải quyết một cản trở lớn trong quá trình chuyển đổi sang xe điện, một xu thế tất yếu hiện nay./.