THẮP SÁNG TƯƠNG LAI NƠI PHÊN DẬU TỔ QUỐC

Những mô hình trường nội trú tiêu biểu

Trong nhiều năm qua, từ Hà Giang, Cao Bằng, Lào Cai, Lai Châu, Điện Biên đến Kon Tum, Gia Lai hay Đắk Nông, hệ thống trường phổ thông dân tộc nội trú đã để lại nhiều dấu ấn. Không ít trường trở thành hình mẫu về giáo dục toàn diện, nơi học sinh không chỉ học văn hóa mà còn được rèn luyện kỹ năng sống, kỹ năng nghề nghiệp, ý thức kỷ luật và trách nhiệm với cộng đồng.

Điểm đáng quý của nhiều mô hình thành công là không tách rời nhà trường khỏi đời sống địa phương. Trường học gắn với bản làng, với văn hóa dân tộc và nhu cầu phát triển kinh tế của vùng. Bên cạnh chương trình chính khóa, học sinh được học tiếng dân tộc, tìm hiểu lịch sử quê hương, thực hành sản xuất nông nghiệp, chăn nuôi, bảo vệ rừng, chuyển đổi số và khởi nghiệp.

Hình ảnh trên mạng: Trường học nội trú vùng cao ở Hà Giang do Vingroup đầu tư.

Nhiều trường đã xây dựng mô hình "trường học xanh", tăng gia sản xuất để cải thiện bữa ăn bán trú; tổ chức các câu lạc bộ gìn giữ dân ca, dân vũ, nghề thủ công truyền thống; phối hợp với lực lượng biên phòng, chính quyền và các đoàn thể để giáo dục pháp luật, kỹ năng phòng chống tệ nạn, bảo vệ môi trường và ý thức bảo vệ chủ quyền biên giới.

Ở đó, học sinh không chỉ trưởng thành về tri thức mà còn lớn lên trong niềm tự hào về cội nguồn và trách nhiệm đối với quê hương. Đó chính là giá trị khác biệt của trường nội trú vùng biên – nơi đào tạo những công dân vừa có năng lực hội nhập, vừa không đánh mất bản sắc.

Đặc biệt, nhiều cựu học sinh đã trở thành cán bộ lãnh đạo cơ sở, bác sĩ, giáo viên, sĩ quan quân đội, chiến sĩ biên phòng, kỹ sư hay doanh nhân. Họ trở về phục vụ chính nơi mình sinh ra, trở thành những "hạt giống đỏ" lan tỏa tri thức và niềm tin phát triển trong cộng đồng. Một vòng tròn tích cực được hình thành: nhà trường đào tạo con người, con người phát triển quê hương, quê hương tiếp tục đầu tư cho giáo dục.

Kỳ vọng của địa phương và người dân

Đối với đồng bào vùng biên, điều mong mỏi nhất không phải là những công trình đồ sộ, mà là một mái trường đủ điều kiện để con em mình được học hành đến nơi đến chốn.

Các địa phương đều kỳ vọng hệ thống trường nội trú sẽ được đầu tư đồng bộ hơn về cơ sở vật chất, ký túc xá, bếp ăn, thư viện, phòng thí nghiệm, khu thể thao và hạ tầng số. Một ngôi trường hiện đại không chỉ giúp nâng cao chất lượng dạy học mà còn tạo môi trường sống an toàn, nhân văn cho học sinh xa gia đình.

Người dân cũng mong có thêm đội ngũ giáo viên giỏi, tâm huyết, sẵn sàng gắn bó lâu dài với vùng khó khăn. Thực tế cho thấy, ở nhiều nơi, thầy cô giáo không chỉ dạy chữ mà còn là người cha, người mẹ thứ hai của học sinh. Chính sự tận tụy ấy đã giữ được nhiều em ở lại trường, thay đổi nhận thức của cả gia đình và cộng đồng.

Địa phương còn kỳ vọng trường nội trú sẽ trở thành trung tâm lan tỏa tri thức của cả vùng. Không chỉ dạy học sinh, nhà trường còn có thể phối hợp tổ chức các lớp phổ biến khoa học kỹ thuật, chuyển đổi số, chăm sóc sức khỏe, bảo tồn văn hóa, phổ biến pháp luật cho người dân. Khi ấy, trường học thực sự trở thành trung tâm phát triển cộng đồng chứ không chỉ là một cơ sở giáo dục.

Chung tay dựng mái trường nơi phên dậu Tổ quốc

Bên cạnh sự đầu tư của Nhà nước, việc xây dựng và phát triển hệ thống trường phổ thông dân tộc nội trú cần thêm sự chung tay của doanh nghiệp, các tổ chức xã hội và cộng đồng. Những đóng góp ấy không chỉ bổ sung nguồn lực mà còn thể hiện trách nhiệm xã hội đối với sự nghiệp trồng người ở những vùng còn nhiều khó khăn. Thực tế cho thấy, nhiều doanh nghiệp đã tích cực đồng hành cùng giáo dục vùng cao.

Hình ảnh lễ khánh thành trường Sáng Pà tỉnh Hà Giang.

Tập đoàn Vingroup, bên cạnh việc đầu tư xây dựng trường học tại các địa bàn khó khăn, còn thông qua hệ thống giáo dục Vinschool duy trì giải chạy thiện nguyện EduRun hằng năm, huy động phụ huynh, học sinh và giáo viên gây quỹ xây dựng trường học cho trẻ em ở vùng sâu, vùng xa.

Những sáng kiến đó khẳng định rằng đầu tư cho giáo dục vùng cao không chỉ là trách nhiệm của Nhà nước mà còn là sứ mệnh chung của toàn xã hội. Mỗi mái trường được dựng lên không chỉ mở ra cơ hội học tập cho trẻ em mà còn góp phần giữ dân, giữ bản, bồi đắp nguồn nhân lực và vun đắp tương lai bền vững nơi biên cương Tổ quốc.

Kiến nghị hoàn thiện chính sách đầu tư

Để hệ thống trường phổ thông dân tộc nội trú phát huy đầy đủ vai trò chiến lược, cần có những chính sách đầu tư dài hạn, ổn định và đồng bộ hơn.

Trước hết, cần coi đầu tư cho trường nội trú là đầu tư phát triển, không chỉ là chính sách an sinh. Mỗi đồng vốn dành cho giáo dục vùng biên sẽ tạo ra lợi ích lâu dài về nguồn nhân lực, giảm nghèo, ổn định xã hội và củng cố quốc phòng – an ninh.

Thứ hai, cần hoàn thiện quy hoạch mạng lưới trường nội trú theo hướng phù hợp với đặc điểm địa hình, phân bố dân cư và nhu cầu học tập của từng địa phương; ưu tiên những khu vực biên giới, vùng đặc biệt khó khăn và những nơi có nguy cơ học sinh bỏ học cao.

Thứ ba, cần nâng mức đầu tư cho cơ sở vật chất theo tiêu chuẩn trường học hiện đại, bảo đảm ký túc xá an toàn, nhà ăn đủ dinh dưỡng, thư viện số, phòng học ngoại ngữ, tin học và hệ thống Internet tốc độ cao. Khoảng cách địa lý không thể tiếp tục đồng nghĩa với khoảng cách về cơ hội tiếp cận tri thức.

Thứ tư, cần có cơ chế đặc thù để thu hút, giữ chân giáo viên giỏi, cán bộ quản lý có năng lực đến công tác lâu dài tại vùng khó khăn; đồng thời quan tâm đào tạo giáo viên là người dân tộc thiểu số để tăng tính gắn kết văn hóa và hiệu quả giáo dục.

Thứ năm, mở rộng sự tham gia của doanh nghiệp, các tổ chức xã hội, quỹ khuyến học và cựu học sinh trong việc hỗ trợ học bổng, thiết bị học tập, hướng nghiệp và kết nối việc làm. Giáo dục vùng biên không thể chỉ là trách nhiệm của ngành giáo dục mà cần sự chung tay của toàn xã hội.

Quan trọng hơn, cần xây dựng cơ chế đánh giá hiệu quả trường nội trú không chỉ bằng tỷ lệ tốt nghiệp hay điểm thi, mà còn bằng tỷ lệ học sinh tiếp tục học lên cao, có việc làm, quay trở về phục vụ địa phương và đóng góp cho sự phát triển cộng đồng.

Định hướng phát triển mạng lưới trường nội trú trong tương lai

Trong bối cảnh đất nước bước vào giai đoạn phát triển mới với yêu cầu chuyển đổi số, kinh tế xanh và hội nhập quốc tế, trường phổ thông dân tộc nội trú cũng cần được định vị theo một tầm nhìn mới.

Đó là mô hình trường học thông minh nhưng không xa rời bản sắc; hiện đại nhưng vẫn gìn giữ văn hóa dân tộc; đào tạo công dân toàn cầu nhưng trước hết phải là những người con yêu quê hương, gắn bó với biên cương Tổ quốc.

Mạng lưới trường nội trú cần được phát triển theo hướng liên thông với giáo dục nghề nghiệp, đại học và thị trường lao động; gắn đào tạo với nhu cầu phát triển của từng vùng như nông nghiệp công nghệ cao, du lịch cộng đồng, quản lý tài nguyên, kinh tế cửa khẩu, chuyển đổi số và bảo vệ môi trường.

Cùng với đó là xây dựng hệ sinh thái giáo dục vùng biên, trong đó nhà trường, gia đình, chính quyền, lực lượng biên phòng, doanh nghiệp và các tổ chức xã hội cùng tham gia nuôi dưỡng thế hệ trẻ. Khi mọi nguồn lực được kết nối, mỗi học sinh sẽ có thêm cơ hội phát triển, mỗi bản làng sẽ có thêm động lực đi lên.

Xa hơn, trường nội trú cần trở thành trung tâm đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cho chính vùng biên giới, góp phần thực hiện mục tiêu phát triển nhanh nhưng bền vững, thu hẹp khoảng cách phát triển giữa miền núi và đồng bằng, giữa vùng sâu với đô thị.

Từ một mái trường đến tương lai của cộng đồng

Có những công trình chỉ làm thay đổi diện mạo của một vùng đất. Nhưng cũng có những công trình làm thay đổi số phận của nhiều thế hệ con người. Trường phổ thông dân tộc nội trú là một công trình như thế.

Từ một công trình kiến trúc, hình thành nên một thiết chế xã hội. Từ một mái trường, mở ra con đường phát triển cho cả cộng đồng. Từ những bài học trên lớp, bồi đắp nên nguồn nhân lực, niềm tin và khát vọng vươn lên của đồng bào nơi biên cương. Và từ giáo dục, từng bước củng cố khối đại đoàn kết toàn dân tộc – nền tảng vững chắc nhất để bảo vệ chủ quyền quốc gia.

Lịch sử đã chứng minh rằng, không có đường biên nào bền vững hơn đường biên được bảo vệ bởi lòng dân; không có cột mốc nào vững chắc hơn cột mốc được dựng bằng tri thức, niềm tin và trách nhiệm của mỗi công dân.

Đầu tư cho trường nội trú hôm nay chính là đầu tư cho sức mạnh nội sinh của đất nước trong nhiều thập niên tới. Đó không chỉ là một chính sách giáo dục mà còn là một chiến lược phát triển quốc gia, một quyết sách vì tương lai lâu dài của dân tộc.

Mỗi ngôi trường nội trú được dựng lên nơi biên giới là thêm một điểm tựa cho trẻ em, thêm một sợi dây gắn kết cộng đồng và thêm một viên gạch bồi đắp khối đại đoàn kết toàn dân tộc từ nơi phên dậu của Tổ quốc.