Nhìn lại Art.tecture #2: Cảm xúc là mẫu số chung của kiến trúc và âm nhạc

Chương trình được tổ chức kết hợp giữa diễn giải và minh họa trực tiếp với các tiết mục biểu diễn âm nhạc giao hưởng, mang đến một trải nghiệm đa giác quan độc đáo, truyền cảm hứng, gia tăng năng lượng và sự kết nối cảm xúc giữa kiến trúc và âm nhạc.

Kiến trúc sư Hoàng Vũ Lân

Chuỗi chương trình Art.itecture hướng đến tiêu chí “toàn cầu, khác biệt và sáng tạo”, đặc biệt nhắm tới thế hệ sinh viên trẻ từ các trường, viện đào tạo nghệ thuật và kiến trúc - thế hệ sẽ trở thành tương lai của đất nước, cũng như các kiến trúc sư, nghệ sĩ, cá nhân từ nhiều lĩnh vực khác nhau đến tham dự.

Mở đầu sự kiện, kiến trúc sư Hoàng Vũ Lân, người khởi xướng chuỗi chương trình, cho rằng: trong bối cảnh các ngành nghề ngày càng phân hóa và chuyên nghiệp, kiến trúc đang dần rời xa bản chất liên ngành vốn có. Anh chia sẻ quan điểm “Kiến trúc là nghệ thuật, tạc không gian để tạo cảm xúc”, đồng thời kêu gọi các khán giả trẻ và người tham gia cùng mở rộng tư duy kiến trúc qua góc nhìn của các lĩnh vực nghệ thuật khác nhau và kết nối với phần cảm xúc của mình.

Nhạc trưởng Olivier Ochanine, Giám đốc âm nhạc Dàn nhạc Giao hưởng Mặt trời (SSO)

Linh hồn của chương trình là phần trình bày của nhạc trưởng Olivier Ochanine, Giám đốc âm nhạc Dàn nhạc Giao hưởng Mặt trời (Sun Symphony Orchestra- SSO). Không đi vào lý giải dài dòng, anh mở đầu bằng một “thí nghiệm”: mời khán giả cùng trải qua 60 giây của im lặng và bóng tối. Khi khoảng lặng thế chỗ cho những âm thanh vốn bị bỏ qua như nhịp tim, hơi thở hay chuyển động trong không gian, khán giả nhận ra rằng âm thanh không chỉ để “nghe” mà còn góp phần định hình không gian xung quanh mình.

Từ đó, nhạc trưởng Olivier Ochanine đưa ra một câu hỏi ngỏ: “Liệu chúng ta có đang ngồi trong một bản nhạc?”

Theo anh, kiến trúc thiết kế cách con người di chuyển trong không gian, âm nhạc kiến tạo cách con người di chuyển trong thời gian. Cảm xúc chính là mẫu số chung của cả hai lĩnh vực và đều có khả năng kiến tạo trải nghiệm và cảm xúc con người.

Olivier Ochanine đã diễn giải khái niệm kiến trúc thông qua âm thanh và nghệ thuật, ở đó, âm thanh trở thành chất liệu và nhạc cụ là công cụ biểu đạt. Bằng sự sáng tạo và cách trình bày hấp dẫn, thuyết phục, anh đã dẫn dắt thính giả cùng đi qua dòng chảy lịch sử của âm nhạc và kiến trúc, từ đó hình thành luận điểm: “Kiến trúc và âm nhạc không tồn tại tách biệt, mà luôn đồng hành và phát triển”.

Mối quan hệ giữa âm nhạc và không gian tiếp tục được khai thác khi nhạc trưởng Olivier Ochanine lấy ví dụ về nhà thờ St. Mark tại Venice. Anh cho rằng “Kiến trúc không chỉ là nơi chứa âm thanh, mà còn đóng vai trò như một nhạc cụ”. Khi các nhạc công của SSO được bố trí ở các vị trí khác nhau trong khán phòng và cùng biểu diễn, thính giả không chỉ nghe thấy âm thanh, mà còn đang “nghe, thấy và cảm” được sự chuyển động không gian.

“Đó không chỉ là âm nhạc, mà là kiến trúc được thể hiện bằng âm thanh”, Olivier Ochanine chia sẻ.

Luận điểm nêu ra từ đầu chương trình: “Kiến trúc và âm nhạc không tồn tại tách biệt, mà luôn đồng hành” được kiểm chứng và chứng minh qua từng các giai đoạn phát triển của lịch sử, từ những bản nhạc được cấu trúc hóa của Bach đến sự phá cách của Haydn hay sự tinh giản của Beethoven. “Âm nhạc và kiến trúc cùng phát triển và thay đổi theo khát vọng của con người trong thời gian”.

Nhạc trưởng Olivier Ochanine khẳng định cảm xúc không nằm trong bản nhạc mà ở cách con người diễn giải bằng cảm xúc. Việc chứng kiến dàn nhạc SSO biểu diễn hai lần cùng một đoạn Adagio for Strings của Samuel Barber, lần thứ nhất thể hiện chính xác về  kỹ thuật, lần thứ hai kết hợp kĩ thuật với cảm xúc đã khiến khán giả cảm nhận được những sắc thái hoàn toàn khác nhau.

Olivier Ochanine cho rằng từ thế kỷ 20, nghệ thuật không còn tìm “cái đẹp” mà hướng về “bản chất”, nơi âm nhạc và kiến trúc bộc lộ cấu trúc thuần túy và tính mộc của vật liệu, âm thanh. Tác phẩm “4’33” của John Cage được nhạc trưởng Olivier Ochanine đặt bên cạnh kiến trúc của Tadao Ando, gợi mở rằng im lặng không phải là các khoảng tĩnh, mà là những âm thanh chưa được lắng nghe; còn kiến trúc là nơi ánh sáng, khoảng trống và sự tĩnh lặng trở thành vật liệu chính, chỉ cần ta đủ “tĩnh” để nhận ra.

Khép lại phần trình bày, Olivier Ochanine chia sẻ trải nghiệm của anh tại Carnegie Hall, nơi anh nhận ra âm nhạc không chỉ là âm thanh mà còn là không gian, đồng thời khẳng định rằng kiến trúc không phải là “vỏ chứa” mà là “cộng sự” giúp hoàn thiện cảm xúc của người nghe. Phần hỏi đáp tiếp nối đã củng cố quan điểm về mối quan hệ không thể thay thế giữa âm nhạc và không gian, bất chấp sự phát triển của công nghệ.

Kiến trúc sư Hoàng Vũ Lân kết lại chương trình bằng một thông điệp giản dị mà sâu sắc: “Trong thời đại hiện ngày nay, cuộc sống đang xảy ra ở tốc độ quá nhanh và ồn ào, khi con người trở nên phụ thuộc vào công nghệ. Để âm nhạc và kiến trúc định hình lại trải nghiệm của chúng ta, trước hết ta phải dừng lại và quay về với đúng bản chất con người, với cảm xúc và sự rung cảm”.

Art.itecture #2 đã khép lại trọn vẹn, mở ra chặng hành trình tiếp theo với Art.itecture #3 – cuộc gặp gỡ giữa kiến trúc và bộ môn nghệ thuật tiếp theo sẽ được chia sẻ vào mùa hè 2026.