Hành trình giải mã “kiến trúc là âm nhạc đóng băng” thông qua Art.itecture

Điều gì sẽ xảy ra khi kiến trúc có thể “cất tiếng hát”?

Để hiểu tại sao kiến trúc lại có thể “đối thoại” với âm thanh, hãy ngược dòng thời gian về thế kỷ 18. Đại văn hào người Đức Johann Wolfgang von Goethe đã để lại một định nghĩa kinh điển làm kim chỉ nam cho giới sáng tạo: “Kiến trúc là âm nhạc đóng băng”. Nếu âm nhạc là sự sắp xếp của âm thanh theo thời gian, thì kiến trúc là sự sắp xếp của hình khối trong không gian. Cả hai đều vận hành dựa trên những quy luật nghiêm ngặt về tỷ lệ, nhịp điệu và sự cân bằng.

Có thể thấy, những kiệt tác vĩ đại thường là kết quả của sự giao thoa này. Tiêu biểu phải kể đến Tu viện La Tourette tại Pháp. Tại đây, kiến trúc sư huyền thoại Le Corbusier đã cộng tác cùng nhạc sĩ Iannis Xenakis để tạo nên những “nhịp điệu cửa sổ” (undulating glass panes). Dựa trên các quãng âm và cấu trúc của một bản giao hưởng, họ đã biến những mảng tường bê tông thành một bản hòa âm thị giác sống động, nơi ánh sáng mặt trời chiếu qua các khe cửa tạo nên những giai điệu thay đổi theo từng giờ trong ngày.

Hay như Nhà hát Opera Sydney, những đường cong hình vỏ sò biểu tượng không đơn thuần là giải pháp kỹ thuật che nắng gió, mà chính là sự hữu hình hóa của những giai điệu sóng biển phóng khoáng. Ở đó, kiến trúc thoát ly khỏi những khối đá tĩnh lặng để trở thành một thực thể biết rung động, biết kể chuyện và biết hát.

Đi tìm sự rung động ấy trong thực tại, KTS Hoàng Vũ Lân – người khởi xướng Art.itecture – mang đến góc nhìn của một người làm thiết kế luôn trăn trở về giới hạn sáng tạo. Ông cho rằng, nhiều người đôi khi tự bó hẹp trong những “ốc đảo” chuyên môn, khiến công trình thiếu đi hơi thở của các loại hình nghệ thuật khác và chính sự thiếu kết nối đa chiều ấy là nguyên nhân dẫn đến sự “bí ý tưởng”.

“Có lẽ nếu chúng ta hiểu biết hơn về các bộ môn nghệ thuật khác, và về văn hóa, thì cái ‘bí’ ý tưởng của chúng ta hoàn toàn được giải quyết,” KTS Hoàng Vũ Lân nhận định.

Với ông, kiến trúc không chỉ là xây dựng công trình, mà là xây dựng những "khoảng trống" có hồn. Khi người kiến trúc sư biết đưa nhịp điệu của âm nhạc, nghệ thuật vào không gian, công trình ấy sẽ tự biết "cất tiếng hát" để giao tiếp với con người. Đó chính là sứ mệnh mà chuỗi đối thoại Art.itecture hướng tới khi tìm kiếm những câu hỏi tốt hơn từ nghệ thuật để giải quyết các bài toán của kiến trúc.

Khi âm nhạc không chỉ để nghe, mà là không gian để “chạm” vào

Nếu "hành trình" đầu tiên đưa ta đi từ những hình khối tĩnh lặng đến nhịp điệu sống động, thì ở chiều ngược lại, một câu hỏi thú vị được đặt ra là làm thế nào những làn sóng âm thanh vô hình có thể kiến tạo nên cảm giác về không gian và những "va chạm" vật lý? Câu trả lời phần nào nằm ngay trong cách âm nhạc được kiến tạo.

Các nhà soạn nhạc vĩ đại thường ví bản giao hưởng của mình như một tòa lâu đài được xây dựng bằng âm thanh. Một bản nhạc hay luôn có nền móng (bass/nhịp độ), cột trụ (chủ đề chính) và những chi tiết trang trí (biến tấu). Sự tương đồng này được bóc tách một cách trực quan thông qua quan sát của Nhạc trưởng Olivier Ochanine – Giám đốc âm nhạc của Dàn nhạc giao hưởng Mặt trời (SSO).

Nhạc trưởng Olivier Ochanine – Giám đốc âm nhạc của Dàn nhạc giao hưởng Mặt trời (SSO) làm diễn giả trong Art.itecture 

Dưới góc nhìn của mình, Olivier cho rằng khi lắng nghe Beethoven, chúng ta thực chất đang du hành qua một cấu trúc vô hình, đi qua những miền không gian rộng lớn và cả những khoảnh khắc nghẹt thở trước khi vỡ òa như bước vào một khoảng trời rạng rỡ. Một bản giao hưởng vĩ đại được kiến tạo chẳng khác gì một công trình tầm vóc, nó cần nền móng vững chãi, những cột trụ âm thanh tương phản và một tỷ lệ đối xứng hoàn hảo.

“Sẽ như thế nào nếu âm nhạc không chỉ là những gì ta nghe thấy, mà là không gian ta có thể bước vào? Và sẽ như thế nào nếu kiến trúc không chỉ là những gì ta nhìn thấy, mà là điều khiến ta có thể cảm nhận, tựa như âm thanh?”

Không chỉ dừng lại ở những chiêm nghiệm lý thuyết, vào ngày 4/4 sắp tới tại Học viện Âm nhạc Quốc gia Việt Nam, sự kiện Art.itecture #2 -  cuộc đối thoại do Ban Quản lý Thiết kế (Sun Group) tổ chức, sẽ hiện thực hóa thế giới quan ấy. Thông qua phần trình bày kết hợp biểu diễn trực tiếp từ các nghệ sĩ SSO, Nhạc trưởng Olivier sẽ trực tiếp “giải phẫu” những viên gạch âm thanh để khán giả thấy được kiến trúc ẩn mình trong từng khuông nhạc. Đồng hành cùng Nhạc trưởng Olivier trong cuộc đối thoại này là KTS Hoàng Vũ Lân - người sẽ mang đến góc nhìn đối ứng từ những bản vẽ và chất liệu vật lý.

Art.itecture #2 là không gian để các kiến trúc sư, nghệ sĩ và cộng đồng sáng tạo tìm thấy sự đồng điệu, để hiểu rằng kiến trúc định hình không gian, và chính không gian cộng hưởng cùng âm nhạc sẽ tạo nên sức mạnh kỳ diệu giúp nuôi dưỡng mỗi tâm hồn.

Nếu đang tìm kiếm một nguồn cảm hứng để phá vỡ những giới hạn trong công việc sáng tạo, hay đơn giản là muốn cảm nhận vẻ đẹp của cuộc sống qua một lăng kính khác, hãy bước vào miền không gian của Art.itecture #2 – nơi thanh âm khởi tạo nên những biểu tượng.