Nguyễn Tiến Thanh – Người lặng lẽ gieo hương chữ trong dòng chảy thơ Việt

Sinh năm 1968 tại Vĩnh Phúc, tốt nghiệp Trường Đại học Tổng hợp Hà Nội, Nguyễn Tiến Thanh từng giảng dạy tại nơi ông học, trước khi chuyển hướng sang làm báo và gắn bó lâu năm với nghề biên tập, sáng tạo. Hiện ông là Tổng Giám đốc Nhà xuất bản Giáo dục Việt Nam, hội viên Hội Nhà văn Việt Nam - một người vừa sống trong thế giới của tri thức, vừa giữ cho mình “ngọn đèn” thi ca cháy sáng không nguôi.

Ba mươi năm trước, giữa những năm cuối thập niên 1980, Nguyễn Tiến Thanh là một trong những gương mặt sáng của phong trào thơ sinh viên Trường Đại học Tổng hợp Hà Nội. Thơ ông khi ấy không in trên giấy mà được chép tay, chuyền nhau trong ký túc xá, như những bí mật ngọt ngào của tuổi trẻ.

Nhà thơ Nguyễn Tiến Thanh (trái) và nhà thơ Nguyễn Quang Thiều.

Những câu thơ giản dị, chân thành, đôi khi mộc mạc đến vụng về nhưng lại chạm đến sự thật của cảm xúc, khiến người đọc nhận ra bóng dáng của chính mình trong từng nhịp chữ.

“Mỗi bài thơ của tôi là một bước đi của cảm xúc và liên tưởng khác nhau”,
Nguyễn Tiến Thanh từng nói. Và quả thực, hành trình thi ca của ông cũng như chính cuộc đời: lặng lẽ chuyển động, luôn tìm kiếm một vùng yên tĩnh để đối thoại với mình và với đời.

Sau nhiều năm “đi qua những ngày tháng cũ”, Nguyễn Tiến Thanh vẫn giữ cho mình một “độ lặng” hiếm thấy. Giọng thơ ông không ồn ào cách tân, không cố gắng phô trương triết lý, mà ngấm dần, thấm sâu, như tiếng thở của người từng trải.

Tập thơ “Viễn ca” (NXB Văn học, 2024) – Giải thưởng Hội Nhà văn Việt Nam 2024 – chính là một dấu mốc quan trọng trong hành trình sáng tạo ấy. Gồm 39 bài thơ, Viễn ca là khúc ngân dài của một thi sĩ đã trải qua đủ nắng mưa đời sống, nhưng vẫn giữ được ánh sáng trong veo của niềm tin và tình người.

Nhà thơ Nguyễn Quang Thiều, Chủ tịch Hội Nhà văn Việt Nam, đã nói thật đẹp về thơ của ông: “Thơ Tiến Thanh giống như cây trầm - lá vẫn vậy, cây vẫn vậy, nhưng trong ruột cây kết tụ hương thơm. Viễn ca vẫn giữ phong cách truyền thống, song ẩn chứa chiêm nghiệm sâu sắc và triết lý đời sống.”

Còn nhà phê bình Đỗ Anh Vũ thì gọi đó là “chất lãng tử du ca” - nơi những cặp đối ngẫu trong thơ tạo dư ba, gợi cho người đọc cảm giác đang trôi trong không gian cảm xúc của thi sĩ.

Song song với sáng tác, Nguyễn Tiến Thanh còn là tác giả của nhiều công trình phê bình, tiểu luận giàu chiều sâu. Mới đây, ông cho ra mắt tập tiểu luận đồ sộ “Những câu thơ không cần cứu ai nhưng cứu người viết” (NXB Hội Nhà văn, 2025) – 630 trang, 165 “khúc” luận bàn về thơ và người làm thơ.

Đó không chỉ là sách, mà là một hành trình suy tưởng, nơi thi sĩ – nhà tư tưởng đối thoại với chính thơ ca, để hiểu vì sao thơ vẫn là cách tồn tại chân thật nhất của con người.

Không dừng lại ở “Viễn ca”, tháng 10/2025, Nguyễn Tiến Thanh tiếp tục ra mắt “Mật ước thiên thu” (NXB Hội Nhà văn). Tập thơ gồm 24 bài lục bát, như một lời trở về dịu dàng mà kiêu hãnh – nơi thi sĩ gửi gắm nỗi buồn thế sự, khát vọng nhân sinh và niềm tin vào cái đẹp.

Rất đông bạn bè, đồng nghiệp đến dự tọa đàm thơ Nguyễn Tiến Thanh.

Nhà phê bình Đỗ Anh Vũ một lần nữa tinh tế nhận xét: “Lục bát Tiến Thanh là lục bát lãng tử vừa lãng mạn, vừa trẻ trung. Trong đó có hồi quang tuổi trẻ, sự mê cuồng của thời sinh viên, có gió bụi giang hồ của người đi qua thương trường, và cả khát vọng níu giữ những giá trị tinh khiết giữa thời công nghệ ồn ào.”

Đọc “Mật ước thiên thu”, ta bắt gặp tiếng nói vừa hiện đại, vừa truyền thống như nhịp giao thoa của hai thế giới: nơi người thơ vừa lãng du giữa thực tại, vừa ẩn cư trong cõi chữ.

PGS.TS Nguyễn Thế Kỷ, Phó Chủ tịch Hội đồng Lý luận Trung ương, khẳng định: “Thơ Nguyễn Tiến Thanh là một sắc thái đặc biệt, cần được giới nghiên cứu và học thuật khai mở sâu hơn. Thơ Việt Nam đương đại cần những người như ông - biết lắng nghe đời sống và viết ra từ sự chân thành.”

Thật vậy, qua hơn ba thập kỷ miệt mài, Nguyễn Tiến Thanh đã kiến tạo cho mình một thế giới thơ riêng, không hào nhoáng mà kiên định, không ồn ào mà thẳm sâu.

Tính đến nay, ông đã xuất bản bốn tập thơ và hai tập tiểu luận: “Chiều không tên như vết mực giữa đời” (2021), “Loạn bút hành” (2021), “Viễn ca” (2024), “Mật ước thiên thu” (2025), “Thời của tạp chí” (2021), “Những câu thơ không cần cứu ai nhưng cứu người viết” (2025).

Trong dòng chảy không ngừng của thơ Việt, Nguyễn Tiến Thanh chọn cho mình một lối đi riêng - tĩnh mà động, sâu mà lặng. Ông như người “đi ngầm” trong thế giới ngôn từ, kiên nhẫn đào bới những lớp nghĩa ẩn giấu, để rồi khi người đọc chợt nhận ra, thơ ông đã kịp len vào tim bằng sự bình yên, thành thật và nhân hậu.

Như chính tên một tập thơ của ông - “Viễn ca” - tiếng hát ấy không dành để phô diễn, mà để vang lên trong lòng những ai biết lắng nghe.