NHỮNG MÙA HOA NỞ TỪ LÒNG BIẾT ƠN

Chúng tôi tìm về Xuân Hưng vào những ngày cuối tháng Bảy. Chưa kịp đến trụ sở xã, chỉ cần hỏi: "Nhà bà Xuân – người trồng hoa ở nghĩa trang liệt sĩ ở đâu?", hầu như ai cũng biết. Người chỉ đường, người nhiệt tình dẫn lối, ai cũng nhắc đến bà bằng sự kính trọng.

"Ngày nào bà cũng có mặt ở nghĩa trang. Không có bà Xuân và bà con cùng chung tay thì nơi này khó được sạch đẹp như hôm nay", một người dân chia sẻ.

Đón chúng tôi là người phụ nữ nhỏ nhắn trong bộ quần áo nâu giản dị. Ở tuổi ngoài 70, bước chân bà vẫn nhanh nhẹn, giọng nói mộc mạc nhưng rắn rỏi. Sau nụ cười hiền là đôi mắt đã hằn sâu những năm tháng chiến tranh và bao mất mát của cuộc đời.

Bà Trần Thị Xuân chụp ảnh lưu niệm bên hàng bia mộ các anh hùng liệt sĩ tại Nghĩa trang Liệt sĩ Xuân Trung. Với bà, mỗi tấm bia là một câu chuyện về sự hy sinh, mỗi khóm hoa là một nén tâm hương gửi tới những người đã ngã xuống vì Tổ quốc.

Sinh ra và lớn lên trong những năm tháng đất nước chìm trong khói lửa chiến tranh, bà Trần Thị Xuân thuộc thế hệ đã chứng kiến biết bao cuộc chia ly. Những đoàn thanh niên khoác ba lô lên đường nhập ngũ, những lá thư từ chiến trường rồi những tờ giấy báo tử trở thành ký ức không thể phai mờ trong tâm trí bà.

Gia đình chồng bà cũng chịu nhiều mất mát khi hai người anh đã anh dũng hy sinh trên chiến trường. Chiến tranh với bà chưa bao giờ là câu chuyện của quá khứ, mà là nỗi đau hiện hữu trong từng mái nhà, từng dòng họ và trong ký ức của cả làng quê. Nhấp chén nước chè xanh, bà chậm rãi kể: "Năm ngoái, sau lễ cầu siêu ở nghĩa trang liệt sĩ, tôi càng thấy day dứt. Chồng tôi vừa mất sau nhiều năm chống chọi với bệnh hiểm nghèo. Tôi nghĩ các anh đã hy sinh vì đất nước, còn mình còn sống thì phải làm điều gì đó để thay chồng, thay gia đình báo đáp công ơn các anh và các liệt sĩ."

Ý nghĩ ấy cứ lớn dần sau mỗi lần bà bước chân vào nghĩa trang. Hình ảnh những phần mộ phủ đầy cỏ dại, những lối đi lổn nhổn cỏ gấu khiến bà không khỏi xót xa.

"Tôi từng chứng kiến biết bao người ra đi rồi không bao giờ trở lại. Càng nghĩ càng thấy mình mang món nợ ân tình với những người đã hy sinh. Cuối cuộc đời, tôi chẳng có gì lớn lao, chỉ mong chăm được một vườn hoa để dâng lên các bác, các anh. Thấy nghĩa trang sạch đẹp, tôi cảm giác như mình đã làm được một việc có ý nghĩa."

Bà Trần Thị Xuân tỉ mỉ chăm sóc từng nhành hoa tại Nghĩa trang Liệt sĩ Xuân Trung (xã Xuân Hưng, tỉnh Ninh Bình). Với bà, mỗi khóm hoa nở là một nén tâm hương dâng lên các anh hùng liệt sĩ.

Tháng Bảy, khi cả nước hướng về Ngày Thương binh - Liệt sĩ, Nghĩa trang liệt sĩ Xuân Trung, xã Xuân Hưng (tỉnh Ninh Bình) như khoác lên mình một diện mạo khác. Dưới vòm cây xanh mát, những hàng bia trắng nằm bình yên giữa muôn sắc hoa. Hai bên lối đi, những thảm hoa mười giờ hồng, tím, đỏ nối nhau nở rực dưới nắng sớm, khiến không gian tưởng niệm vốn tĩnh lặng trở nên ấm áp, thanh bình. Khó ai có thể nghĩ rằng, chỉ vài năm trước, nơi đây vẫn còn là khoảng đất phủ đầy cỏ dại, cỏ gấu mọc ken đặc, nhiều phần mộ bị dây leo che kín.

ĐỂ NHỮNG MÙA HOA MÃI NỞ TRÊN ĐẤT THIÊNG

Ngày đầu mang cuốc ra nghĩa trang, trước mắt bà là những đám cỏ gấu mọc dày đặc, có bụi lớn bằng ngón tay, bám sâu xuống nền đất cứng. Muốn làm sạch phải đào bật từng cụm rễ. Có những hôm làm từ sáng đến trưa, bà chỉ dọn được một khoảng nhỏ. "Tôi coi như mình đi khai hoang", bà cười hiền. "Làm hết chỗ này lại sang chỗ khác. Mệt thì nghỉ một lúc rồi làm tiếp."

Việc làm lặng lẽ của bà Xuân dần lan tỏa, thu hút các chị em trong thôn cùng hội viên phụ nữ, cựu chiến binh, đoàn thanh niên và nhiều đoàn thể địa phương đến chung tay nhổ cỏ, trồng hoa, chăm sóc nghĩa trang.

Không có máy móc, không có kinh phí, cũng chẳng ai giao nhiệm vụ, ngày nào bà cũng mang theo chiếc cuốc nhỏ, cái liềm và bình tưới nước ra nghĩa trang. Hết nhổ cỏ lại vun đất, trồng cây, tưới nước rồi cắt tỉa từng nhánh hoa.

Sự kiên trì ấy dần lay động những người xung quanh. Các chị em trong đội tế lễ, người dân trong thôn rồi các đoàn thể địa phương lần lượt đến chung tay. Người phát cỏ, người xách nước, người góp cây giống. Mỗi người một việc, góp từng ngày công để cùng làm đẹp nơi an nghỉ của các anh hùng liệt sĩ. Điều khiến bà xúc động nhất là sự đồng hành của các con.

"Có hôm trời nắng chang chang, các con thấy mẹ làm vất vả lại chạy ra xách nước, vun đất, trồng hoa cùng. Nếu không có các con và bà con trong xã ủng hộ thì một mình tôi không thể làm nổi."

Khi nghĩa trang đã sạch sẽ, bà lại nghĩ đến việc phủ màu xanh lên từng khoảng đất. Bà đi xin từng nhánh hoa mười giờ, hoa chiều tím, cúc, mẫu đơn... đem về nhân giống rồi trồng dọc các lối đi và quanh từng phần mộ.

Những luống hoa đầu tiên nhiều lần bị nắng làm héo, mưa lớn cuốn trôi hoặc cỏ dại lấn át. Bà lại kiên nhẫn trồng lại. Mùa này nối mùa khác, những khoảng đất xám màu xi măng dần được thay bằng màu xanh của cây cỏ và sắc hoa rực rỡ.

UBND xã Xuân Hưng và Hội Hỗ trợ Gia đình Liệt sĩ Việt Nam đã vinh danh bà Trần Thị Xuân - Ủy viên Ủy ban MTTQ xã Xuân Hưng nhiệm kỳ 2025-2030 - người đã dành hơn một thập kỷ để sưởi ấm linh đài các anh hùng liệt sĩ.

Hôm nay, mỗi buổi sáng khi hoa mười giờ đồng loạt nở bên những hàng bia trắng, Nghĩa trang liệt sĩ Xuân Trung, xã Xuân Hưng không chỉ trở nên khang trang hơn mà còn mang một vẻ đẹp rất riêng. Đó là vẻ đẹp được tạo nên từ lòng biết ơn, từ sự bền bỉ của một người phụ nữ bình dị và từ sự chung sức của cả cộng đồng.

Nhiều thân nhân liệt sĩ khi trở về thắp hương không giấu được xúc động trước sự đổi thay của nghĩa trang. Không ít người lặng lẽ cúi xuống nhổ thêm vài cọng cỏ, tưới thêm ít nước cho những khóm hoa như một cách tiếp nối việc làm của bà Trần Thị Xuân. Chính từ khu vườn nhỏ ấy, tinh thần "Uống nước nhớ nguồn" được lan tỏa tự nhiên, không bằng những lời hô hào mà bằng hành động cụ thể. Bà Trần Thị Xuân vẫn giữ nguyên sự khiêm nhường của mình. Bà bảo, điều bà mong mỏi không phải là sự ghi nhận hay những lời khen ngợi.

"Tôi chỉ mong các bác, các anh lúc nào cũng có hoa nở quanh năm. Để người thân đến thắp hương thấy nghĩa trang sạch đẹp, thấy những người còn sống vẫn luôn nhớ đến những người đã hy sinh. Thế là tôi mãn nguyện."

Chiến tranh đã lùi xa hơn nửa thế kỷ, nhưng ký ức về sự hy sinh của các thế hệ đi trước vẫn cần được gìn giữ bằng những hành động thiết thực. Khu vườn hoa ở Nghĩa trang liệt sĩ Xuân Trung, xã Xuân Hưng vì thế không chỉ là một công trình làm đẹp cảnh quan, mà còn là biểu tượng của lòng biết ơn được vun đắp mỗi ngày. Và giữa những hàng bia trắng lặng im, người phụ nữ mang tên Trần Thị Xuân vẫn lặng lẽ gieo những mùa hoa tri ân, để sắc hoa tiếp tục kể câu chuyện về sự hy sinh, về lòng nhân ái và về đạo lý thiêng liêng của dân tộc Việt Nam: "Uống nước nhớ nguồn."