Liên đoàn hợp tác xã điện tử: Hạ tầng thể chế mới cho kinh tế số và cộng đồng bền vững

Chiều ngày 29/8/2025, tại Hà Nội, Viện Khoa học Giáo dục và Môi trường phối hợp cùng Sàn Văn hóa Học và Đọc Việt Nam, với sự đồng hành của hơn 300 doanh nghiệp và hợp tác xã trên cả nước, đã tổ chức Lễ khởi động Đề án “Liên đoàn hợp tác xã điện tử (Liên minh kinh tế số) – Giải pháp chuyển đổi số cho cá nhân, hộ kinh doanh, doanh nghiệp và hợp tác xã”. Sự kiện không chỉ đánh dấu bước đi tiên phong trong xây dựng mô hình liên kết kinh tế số dựa trên nền tảng cộng đồng, mà còn góp phần cụ thể hóa tinh thần của Nghị quyết 57-NQ/TW và Nghị quyết 68-NQ/TW, đồng thời gắn kết với phong trào phát triển văn hóa đọc – một trụ cột quan trọng của phát triển con người và xã hội học tập.

Nhà nghiên cứu Nguyễn Xuân Tuấn chia sẻ về kỳ vọng lan tỏa tri thức và tinh thần đổi mới sáng tạo trong cộng đồng thông qua các hoạt động

Giải pháp thể chế mềm cho khu vực hộ cá thể

Theo công bố của Ban tổ chức, Đề án là sáng kiến của Nhà văn, nhà nghiên cứu Nguyễn Xuân Tuấn cùng Hội đồng khoa học dự án và sự đồng hành của hơn 300 doanh nghiệp, hợp tác xã. Điểm nhấn quan trọng nhất nằm ở việc đưa ra giải pháp căn cơ cho khu vực hộ kinh doanh cá thể – lực lượng đông đảo nhưng đang đứng trước những thách thức to lớn.

Hiện nay, cả nước có khoảng 5,5 triệu hộ kinh doanh cá thể, đóng góp gần 30% GDP, nhưng chỉ chiếm khoảng 1,6% thu ngân sách nhà nước. Ngoài ra, còn tồn tại khoảng 20 triệu cá nhân kinh doanh phi chính thức – từ bán hàng trực tuyến, vận tải công nghệ, trang trại nông nghiệp đến các dịch vụ nhỏ lẻ – chưa được thống kê và chưa có tư cách pháp nhân. Như vậy, tổng quy mô khu vực này có thể lên tới 20–25 triệu đơn vị, trong đó ít nhất hai phần ba chưa được quản lý chính thức.

Nhạc sĩ Đỗ Hồng Quân - Chủ tịch Liên hiệp các Hội Văn học nghệ thuật Việt Nam phát biểu tại buổi lễ

Sự thiếu hụt tư cách pháp nhân khiến các hộ cá thể gặp vô số rào cản: không thể ký hợp đồng lớn, khó tiếp cận vốn ngân hàng, không đủ điều kiện tham gia đấu thầu hay xuất nhập khẩu. Áp lực còn tăng khi Nghị định 70/2025/NĐ-CP yêu cầu từ 01/01/2026, tất cả hộ cá thể phải kê khai thuế, phát hành hóa đơn điện tử. Trong khi đó, phần lớn hộ nhỏ lẻ chưa đủ năng lực công nghệ và nhân sự kế toán để tuân thủ. Hệ quả là nhiều hộ có nguy cơ bị loại khỏi thị trường chính ngạch, hoặc buộc phải tiếp tục tồn tại trong “vùng tối” phi chính thức – vừa gây thất thu thuế, vừa làm méo mó môi trường cạnh tranh.

Trong bối cảnh này, Liên đoàn hợp tác xã điện tử được xác định là một “giải pháp chuyển đổi mềm” cho hơn 5 triệu hộ cá thể. Khi tham gia Liên đoàn, các hộ kinh doanh sẽ được hỗ trợ minh bạch hóa tài chính – pháp lý, phát hành hóa đơn hợp lệ, tiếp cận tín dụng và các dịch vụ số. Thông qua đó, hộ cá thể có thể dần làm quen với chuẩn mực quản trị doanh nghiệp, từng bước tiến lên thành công ty chính thức mà không bị “sốc pháp lý” hay phải gánh chi phí quá sức.

Đây chính là lộ trình phù hợp với đặc thù kinh tế Việt Nam, đồng thời góp phần hiện thực hóa mục tiêu của Nhà nước: đến năm 2030 đạt 2 triệu doanh nghiệp hoạt động hiệu quả theo định hướng của Nghị quyết 57-NQ/TW về phát triển kinh tế tập thể, hợp tác xã và Nghị quyết 68-NQ/TW về phát triển doanh nghiệp.

Nhạc sĩ Đỗ Hồng Quân - Chủ tịch Liên hiệp các Hội Văn học nghệ thuật Việt Nam

trao bằng khen tới các cá nhân

Liên đoàn hợp tác xã điện tử – nền tảng hội tụ các mô hình kinh tế mới

Điểm đặc biệt của Đề án là không chỉ giải quyết bài toán chuyển đổi số tài chính – pháp lý cho cá nhân, hộ kinh doanh và hợp tác xã, mà còn hướng tới xây dựng một hạ tầng thể chế mới, nơi hội tụ các hình thái kinh tế bền vững của thế kỷ 21.

Theo định hướng, Liên đoàn hợp tác xã điện tử sẽ là không gian kết nối đa dạng mô hình:

• Kinh tế tri thức dựa trên đổi mới sáng tạo.
• Kinh tế số và kinh tế dữ liệu lớn lấy công nghệ và dữ liệu làm hạ tầng.
• Kinh tế xanh, kinh tế cacbon thấp hướng tới giảm phát thải và bảo vệ môi trường.
• Kinh tế tuần hoàn, tái chế tận dụng tối đa nguồn lực, hạn chế chất thải.
• Kinh tế chia sẻ, kinh tế hợp tác khai thác hiệu quả tài sản xã hội dựa trên cộng đồng.
• Kinh tế sáng tạo và kinh tế nhân văn đề cao văn hóa, con người và giá trị đạo đức.

Sự tích hợp này nhằm hình thành một hệ sinh thái kinh tế mở, nhân văn và bền vững, trong đó Liên đoàn hợp tác xã điện tử đóng vai trò là “hạ tầng thể chế”, kết nối lực lượng sản xuất truyền thống với các mô hình kinh tế hiện đại. Đây là bước đi có ý nghĩa chiến lược, bảo đảm hài hòa giữa tăng trưởng, công bằng xã hội và bảo vệ môi trường – những nguyên tắc cốt lõi trong phát triển bền vững mà Việt Nam đang theo đuổi.

Đại diện Ban tổ chức khẳng định tại lễ khởi động: “Hợp tác xã điện tử không chỉ là một mô hình công nghệ, mà còn là một giải pháp cải cách thể chế mềm dẻo. Trong tương lai, Liên đoàn hợp tác xã điện tử sẽ là bước phát triển tất yếu, tập hợp sức mạnh cộng đồng để hàng chục triệu cá nhân và hộ kinh doanh bước vào nền kinh tế số, từng bước trở thành doanh nghiệp hiện đại.”

Kết hợp chuyển đổi số với phát triển văn hóa đọc

Một điểm nhấn khác của chương trình là việc gắn kết chuyển đổi số với phát triển văn hóa cộng đồng. Cụ thể, cùng với Đề án Liên đoàn hợp tác xã điện tử, Ban tổ chức công bố kế hoạch xây dựng thư viện số điện tử hỗ trợ 3.321 xã trên cả nước, nhằm lan tỏa tri thức đến tận cấp cơ sở.

Ông Nguyễn Ngọc Kim Anh – Tổng Giám đốc Sàn Văn hóa Học và Đọc Việt Nam – nhấn mạnh: “Phát triển phong trào văn hóa đọc là nền tảng để xây dựng xã hội học tập, nâng cao năng lực con người. Thư viện số không chỉ cung cấp tri thức mà còn tạo động lực tinh thần cho quá trình chuyển đổi số và phát triển bền vững.”

Cũng trong khuôn khổ chương trình, nhạc sĩ Đỗ Hồng Quân, Chủ tịch Liên hiệp các Hội Văn học nghệ thuật Việt Nam, đã trao bằng khen cho ba cá nhân có nhiều đóng góp xuất sắc trong sự nghiệp phát triển văn hóa, văn học nghệ thuật và cộng đồng: ông Nguyễn Xuân Tuấn, ông Nguyễn Ngọc Kim Anh và ông Nguyễn Văn Khương.

Bước khởi đầu cho phát triển toàn diện và bền vững

Sự kiện khởi động Đề án Liên đoàn hợp tác xã điện tử đã để lại nhiều thông điệp quan trọng. Về kinh tế, đó là giải pháp thiết thực tháo gỡ nút thắt thể chế cho hàng triệu hộ cá thể, tạo lộ trình phát triển doanh nghiệp một cách tự nhiên, góp phần đạt mục tiêu quốc gia về số lượng và chất lượng doanh nghiệp. Về xã hội, đó là sự gắn kết giữa công nghệ với văn hóa, giữa kinh tế số với phong trào đọc sách và lan tỏa tri thức. Về lâu dài, đây có thể trở thành một mô hình phát triển toàn diện, hội tụ các giá trị kinh tế, xã hội, văn hóa và môi trường.

Bằng việc khởi động Đề án, Ban tổ chức kỳ vọng sẽ từng bước xây dựng một Liên minh kinh tế số mang bản sắc Việt Nam, nơi cộng đồng hàng chục triệu cá nhân, hộ kinh doanh và hợp tác xã cùng nhau bước vào hành trình chuyển đổi số, đồng thời gìn giữ và phát huy giá trị văn hóa. Đó cũng là cách để phát triển bền vững không chỉ cho kinh tế, mà còn cho xã hội và con người – đúng tinh thần của Nghị quyết 57-NQ/TW và 68-NQ/TW.