Hợp tác Việt Nam – EFTA tạo động lực phát triển chuỗi cung ứng bền vững

Mở rộng thị trường đi cùng nâng cao năng lực cạnh tranh

Việc Việt Nam và Hiệp hội Mậu dịch tự do châu Âu (EFTA) ký kết Hiệp định Thương mại tự do Việt Nam – EFTA (VEFTA) mở ra triển vọng mới cho hoạt động thương mại và hợp tác đầu tư giữa hai bên. Tuy nhiên, để biến những cam kết thương mại thành lợi thế thực tế, doanh nghiệp Việt Nam cần chuẩn bị năng lực đáp ứng các tiêu chuẩn ngày càng cao của thị trường quốc tế.

EFTA hiện gồm bốn quốc gia là Thụy Sĩ, Na Uy, Iceland và Liechtenstein. Theo thông tin được công bố tại Diễn đàn Kinh tế Thụy Sĩ – Việt Nam (SVEF) 2026, kim ngạch thương mại hai chiều giữa Việt Nam và khối này đạt 4,8 tỷ euro trong năm 2025.

Hiệp định không chỉ đề cập đến thương mại hàng hóa mà còn bao gồm các nội dung liên quan đến phát triển bền vững, doanh nghiệp nhỏ và vừa, hợp tác và nâng cao năng lực. Đây là những lĩnh vực có ý nghĩa đối với quá trình nâng cấp chuỗi cung ứng, tăng cường liên kết giữa doanh nghiệp trong nước với các đối tác quốc tế.

Tại SVEF 2026 diễn ra ngày 19/10 ở Hà Nội, trong phiên thảo luận về chuyển đổi công nghiệp và chuỗi cung ứng, ông Khuất Quang Hưng, Phó Tổng giám đốc Nestlé Việt Nam, đã chia sẻ kinh nghiệm xây dựng chuỗi cung ứng có năng lực cạnh tranh và khả năng chống chịu trước những biến động của thị trường.

Theo đại diện doanh nghiệp, cơ hội từ các hiệp định thương mại không chỉ nằm ở việc tiếp cận thị trường mới mà còn ở khả năng nâng cao chất lượng sản phẩm, cải thiện phương thức sản xuất và gia tăng giá trị trong nước. Những chuỗi cung ứng đáp ứng được yêu cầu về chất lượng, tính bền vững và khả năng thích ứng sẽ có lợi thế trong quá trình mở rộng thị trường.

Điều này đặc biệt quan trọng đối với các ngành hàng nông sản, nơi chất lượng sản phẩm phụ thuộc đáng kể vào điều kiện sản xuất, phương thức canh tác và sự phối hợp giữa các mắt xích trong chuỗi giá trị.

Phát triển bền vững phải bắt đầu từ người sản xuất

Chương trình Agripreneurship-Nescafé Plan không những giúp cải thiện sinh kế mà còn giúp trang bị những kiến thức khoa học về canh tác cà phê bền vững cho nông dân, đặc biệt là những người trẻ. (Nguồn: Nestlé Việt Nam)

Lấy ngành cà phê làm ví dụ, ông Khuất Quang Hưng cho rằng nền tảng của một chuỗi cung ứng có sức cạnh tranh và khả năng chống chịu cao chính là người nông dân.

Trong bối cảnh biến đổi khí hậu ngày càng tạo áp lực lên hoạt động sản xuất nông nghiệp, các vấn đề về chất lượng đất, nguồn nước và khả năng duy trì năng suất trở thành thách thức đáng kể. Cùng với đó, yêu cầu về truy xuất nguồn gốc và giảm phát thải ngày càng được chú trọng tại các thị trường xuất khẩu.

Nếu người sản xuất không được trang bị kiến thức, công nghệ và phương pháp canh tác phù hợp, những yêu cầu này có thể trở thành rào cản đối với khả năng tham gia chuỗi cung ứng. Ngược lại, khi nông dân được hỗ trợ nâng cao năng lực, chất lượng nguyên liệu và tính ổn định của nguồn cung có thể được cải thiện.

Theo đại diện Nestlé Việt Nam, phát triển bền vững chỉ có thể duy trì lâu dài khi mang lại hiệu quả kinh tế cho người sản xuất. Vì vậy, doanh nghiệp cần chuyển từ quan hệ thu mua đơn thuần sang hợp tác dài hạn, đồng hành với nông dân trong việc nâng cao năng suất, giảm chi phí và áp dụng các tiêu chuẩn canh tác phù hợp.

Cách tiếp cận này cũng góp phần giảm tác động đến môi trường, bảo vệ tài nguyên và duy trì sinh kế của người trồng cà phê. Khi lợi ích kinh tế được gắn với trách nhiệm môi trường, các bên trong chuỗi cung ứng có thêm động lực để đầu tư và duy trì những phương thức sản xuất bền vững.

Từ năm 2011, chương trình NESCAFÉ Plan đã đồng hành cùng hơn 23.000 nông hộ, đồng thời tổ chức hơn 492.000 lượt tập huấn về sản xuất cà phê bền vững theo tiêu chuẩn 4C.

Chương trình hỗ trợ nông dân tiếp cận các giống cà phê có năng suất cao, khả năng chống chịu hạn hán và sâu bệnh; hướng dẫn giải pháp tiết kiệm nước tưới, giảm sử dụng phân bón hóa học và chuyển đổi sang nông nghiệp tái sinh.

Những hoạt động này hướng tới mục tiêu giảm chi phí sản xuất, cải thiện thu nhập và giúp người trồng cà phê đáp ứng tốt hơn các yêu cầu của thị trường xuất khẩu. Qua đó, việc nâng chuẩn chuỗi cung ứng được triển khai từ khâu đầu vào thay vì chỉ tập trung kiểm soát chất lượng khi sản phẩm đã hoàn thành.

Tăng giá trị sản phẩm thông qua chế biến sâu

Giá trị hạt cà phê được gia tăng thông qua hoạt động chế biến sâu. (Nguồn: Nestlé Việt Nam)

Bên cạnh việc nâng cao chất lượng nguyên liệu, gia tăng giá trị thông qua chế biến sâu cũng là hướng đi quan trọng để nâng cao năng lực cạnh tranh của hàng Việt.

Đối với cà phê, nếu chỉ tập trung vào sản xuất và xuất khẩu nguyên liệu, phần giá trị được giữ lại trong nước có thể chưa tương xứng với tiềm năng của ngành hàng. Việc đầu tư vào chế biến, phát triển sản phẩm và nâng cao chất lượng có thể giúp gia tăng giá trị của hạt cà phê trước khi đưa ra thị trường.

Theo chia sẻ tại diễn đàn, hoạt động chế biến sâu góp phần giữ lại nhiều giá trị gia tăng tại Việt Nam. Đây cũng là hướng tiếp cận có thể tạo thêm dư địa hợp tác giữa doanh nghiệp trong nước với các đối tác quốc tế có thế mạnh về công nghệ và kinh nghiệm quản trị.

Đối với doanh nghiệp Việt Nam, nâng cấp chuỗi cung ứng vì vậy không chỉ đồng nghĩa với việc đáp ứng tiêu chuẩn xuất khẩu mà còn đòi hỏi đổi mới quy trình sản xuất, tăng cường năng lực chế biến và cải thiện khả năng kiểm soát chất lượng.

Đặc biệt, doanh nghiệp nhỏ và vừa cần được chú trọng trong quá trình phát triển chuỗi giá trị. Đây là nhóm có thể tham gia vào nhiều công đoạn, từ cung ứng nguyên liệu, dịch vụ hỗ trợ đến chế biến và phân phối sản phẩm. Khi được kết nối với các doanh nghiệp lớn và đối tác quốc tế, nhóm doanh nghiệp này có thêm cơ hội tiếp cận kiến thức, công nghệ và thị trường.

Tuy nhiên, để tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng, doanh nghiệp cần chủ động cải thiện năng lực quản trị, chuẩn hóa quy trình và xây dựng hệ thống kiểm soát chất lượng. Việc đáp ứng các yêu cầu về môi trường, nguồn gốc nguyên liệu và phương thức sản xuất cũng cần được xem là một phần trong chiến lược phát triển dài hạn.

Hợp tác Việt Nam – Thụy Sĩ hướng tới chuỗi giá trị bền vững

Ông Khuất Quang Hưng, Phó Tổng giám đốc Nestlé Việt Nam, chia sẻ tại phiên thảo luận về chuỗi cung ứng tại Diễn đàn Kinh tế Thụy Sĩ - Việt Nam (SVEF) 2026. (Nguồn: Nestlé Việt Nam)

Niềm tin tạo điều kiện để các bên phối hợp đầu tư, chia sẻ trách nhiệm và cùng xử lý những vấn đề phát sinh trong quá trình sản xuất, kinh doanh. Năng lực giúp doanh nghiệp và nhà cung cấp đáp ứng các tiêu chuẩn ngày càng cao, đặc biệt tại những thị trường có yêu cầu khắt khe. Trong khi đó, cam kết dài hạn là cơ sở để duy trì quan hệ hợp tác, nâng cao năng lực và hỗ trợ các nhà cung cấp địa phương phát triển.

Đại diện Nestlé Việt Nam nhận định doanh nghiệp Thụy Sĩ có thế mạnh về công nghệ, chuyên môn, tiêu chuẩn chất lượng và kinh nghiệm quốc tế. Trong khi đó, doanh nghiệp Việt Nam có lợi thế về sự am hiểu thị trường địa phương, năng lực sản xuất và tinh thần khởi nghiệp.

Việc kết hợp những thế mạnh này có thể tạo điều kiện hình thành các chuỗi giá trị có tính cạnh tranh cao hơn, đồng thời thúc đẩy chuyển giao kiến thức và phương thức quản lý hiện đại.

Trong bối cảnh VEFTA mở ra thêm cơ hội hợp tác thương mại và đầu tư, sự kết nối giữa doanh nghiệp hai bên có thể góp phần hỗ trợ quá trình nâng cấp chuỗi cung ứng tại Việt Nam. Tuy nhiên, hiệu quả thực tế sẽ phụ thuộc vào khả năng chủ động đổi mới của doanh nghiệp, mức độ tham gia của các nhà cung cấp trong nước và việc duy trì những cam kết phát triển bền vững.

Từ kinh nghiệm trong ngành cà phê, có thể thấy nâng chuẩn chuỗi cung ứng là quá trình cần được triển khai đồng bộ từ người sản xuất đến khâu chế biến và phân phối. Khi chất lượng, hiệu quả kinh tế và trách nhiệm môi trường được đặt trong cùng một chiến lược, doanh nghiệp Việt Nam sẽ có cơ sở vững chắc hơn để tận dụng cơ hội từ các hiệp định thương mại tự do, mở rộng thị trường và gia tăng giá trị cho sản phẩm trong nước.