Geleximco xúc tiến nhà máy chip tại Hưng Yên, đặt cược vào hướng đi "chip chuyên dụng" của Việt Nam

Hội thảo “Thách thức và giải pháp thúc đẩy phát triển chip bán dẫn chuyên dụng tại Việt Nam”. (Nguồn: Bộ Khoa học và Công nghệ)

Trong Chiến lược phát triển công nghiệp bán dẫn Việt Nam đến năm 2030, tầm nhìn 2050, công thức C = SET + 1 được lựa chọn, trong đó chữ "S" là viết tắt của Specialized — tức chip chuyên dụng. Ông Nguyễn Anh Tuấn, Giám đốc Trung tâm quốc gia hỗ trợ sản xuất thử chip bán dẫn, giải thích rằng đây không phải là thu hẹp tham vọng, mà là cách tập trung nguồn lực vào nơi Việt Nam thực sự có nhu cầu, có thị trường và có đội ngũ thiết kế đang hình thành. Khác với chip đa năng, chip chuyên dụng được thiết kế để giải quyết một bài toán cụ thể, xuất hiện phổ biến trong camera AI, thiết bị IoT, robot, UAV, hệ thống viễn thông, lưới điện thông minh... Giá trị của dòng chip này nằm ở khả năng tối ưu hiệu năng và tiết kiệm năng lượng, chứ không phải ở quy mô sản xuất đại trà, điều khá phù hợp với năng lực hiện tại của Việt Nam.

Tuy hướng đi được đánh giá phù hợp, khoảng cách từ ý tưởng đến sản phẩm thực tế vẫn còn khá xa. Chi phí nghiên cứu và phát triển là rào cản đầu tiên: doanh nghiệp phải đầu tư lớn để tiếp cận các bộ công cụ thiết kế EDA và thư viện IP bản quyền, trong khi riêng một lần sản xuất thử (tape-out) có thể tốn hàng triệu USD và tiềm ẩn rủi ro kỹ thuật. Bên cạnh đó, Việt Nam hiện chưa có hệ sinh thái hoàn chỉnh từ thiết kế, chế tạo, đóng gói đến kiểm thử và chứng nhận chất lượng — khiến các doanh nghiệp có đơn hàng nhỏ khó tìm được dịch vụ với chi phí hợp lý.

Một nút thắt khác được nhắc đến là bài toán "con gà - quả trứng" trong thương mại hóa: doanh nghiệp ngần ngại đầu tư khi chưa có khách hàng đầu tiên, còn khách hàng lại e dè với sản phẩm chưa được kiểm chứng thực tế. Cộng thêm đó là tình trạng thiếu hụt nhân lực chất lượng cao từ chuyên gia thiết kế, kỹ sư kiểm thử đến chuyên gia vật liệu, đóng gói chưa theo kịp tốc độ phát triển của ngành.

Đại diện Tập đoàn Geleximco phát biểu tại hội thảo. (Nguồn: Bộ Khoa học và Công nghệ)

Để tháo gỡ những rào cản trên, các đại biểu tại hội thảo thống nhất cần chuyển từ hỗ trợ riêng lẻ sang xây dựng một hệ sinh thái hỗ trợ xuyên suốt. Theo định hướng của Bộ Khoa học và Công nghệ, thời gian tới sẽ ban hành danh mục khoảng 20 nhóm chip chuyên dụng được Nhà nước ưu tiên đặt hàng, tập trung vào các lĩnh vực AI, điện toán biên, viễn thông thế hệ mới, cảm biến, IoT, điện tử công suất và bảo mật phần cứng nhằm tạo tín hiệu thị trường rõ ràng cho doanh nghiệp.

Một giải pháp được xem là mang tính đột phá là sử dụng chính các dự án đầu tư công, chương trình chuyển đổi số quốc gia và dự án hạ tầng trọng điểm làm "khách hàng đầu tiên" cho chip Việt Nam — giúp doanh nghiệp vượt qua giai đoạn khó khăn nhất và kiểm chứng sản phẩm trong môi trường thực tế. Song song đó, Trung tâm quốc gia hỗ trợ sản xuất thử chip bán dẫn sẽ đóng vai trò đầu mối, điều phối hạ tầng dùng chung về EDA, IP, tổ chức các đợt sản xuất thử MPW, kết nối doanh nghiệp thiết kế với doanh nghiệp sản phẩm cuối, đồng thời hợp tác với các viện, trường để đào tạo nhân lực.

Ở góc độ hợp tác quốc tế, bà An Chen, Phó Chủ tịch phụ trách Công nghệ và R&D của Qualcomm, cho biết tập đoàn đang mở rộng các trung tâm R&D tại Việt Nam, kết hợp bốn lĩnh vực AI, bán dẫn, phần mềm và kỹ thuật hệ thống, hướng tới đào tạo nguồn nhân lực làm chủ trọn vẹn chu trình thiết kế vi mạch.

Ở khối doanh nghiệp trong nước, Geleximco được nhắc đến như một ví dụ tiên phong. Từ tiền thân là Công ty TNHH Xuất nhập khẩu tổng hợp Hà Nội thành lập năm 1993 với vốn điều lệ ban đầu 3 tỷ đồng, sau 33 năm, tập đoàn này đã phát triển thành doanh nghiệp tư nhân lớn với doanh thu hàng năm trên 20.000 tỷ đồng, tổng tài sản 80.000 tỷ đồng và tạo việc làm cho hơn 10.000 lao động. Tháng 7/2026, Geleximco khai trương Trung tâm Trải nghiệm Robot AI AIMOGA tại Hà Nội — showroom robot AI đầu tiên trong hệ sinh thái công nghệ cao của tập đoàn. Tại sự kiện đó, ông Vũ Văn Tiền, Chủ tịch Hội đồng Sáng lập Geleximco, đã khẳng định giai đoạn tới sẽ mở rộng đầu tư sang các lĩnh vực mũi nhọn gồm trí tuệ nhân tạo, chip bán dẫn và các dự án công nghệ mới.

Việc xúc tiến nhà máy chip tại Hưng Yên chính là bước hiện thực hóa cam kết đó. Nếu thành công, đây không chỉ giải quyết trực tiếp bài toán "khách hàng đầu tiên" để kiểm chứng sản phẩm chip nội địa, mà còn kết hợp cùng sự hỗ trợ từ Nhà nước và các đối tác quốc tế như Qualcomm — tạo tiền đề để Việt Nam từng bước làm chủ công nghệ và tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị bán dẫn toàn cầu.