Diễn đàn Luật học Mùa Thu 2026: Xu hướng phát triển trong kỷ nguyên mới

Diễn đàn Luật học Mùa Thu lần thứ Sáu được tổ chức nhằm tạo lập không gian trao đổi học thuật có chiều sâu, quy tụ các nhà khoa học, chuyên gia, nhà quản lý, nhà hoạt động thực tiễn và các cơ sở đào tạo, nghiên cứu pháp luật ở Việt Nam để cùng nhìn lại chặng đường nửa thế kỷ hình thành và phát triển của Luật học Việt Nam.

Bên cạnh việc tổng kết những thành tựu đã đạt được, Diễn đàn còn hướng tới việc xác định các vấn đề lý luận và thực tiễn đang đặt ra đối với Luật học Việt Nam trong bối cảnh đất nước bước vào kỷ nguyên phát triển mới.

Phát biểu khai mạc Diễn đàn, của PGS.TS Nguyễn Tiến Vinh, Hiệu trưởng Trường Đại học Luật, Đại học Quốc gia Hà Nội cho biết, Diễn đàn Luật học Mùa Thu là diễn đàn khoa học do Khoa Luật, Đại học Quốc gia Hà Nội trước đây và Trường Đại học Luật, Đại học Quốc gia Hà Nội ngày nay sáng lập.

Qua các kỳ tổ chức, Diễn đàn đã trở thành điểm hẹn quen thuộc, nơi quy tụ đông đảo chuyên gia, nhà khoa học, nhà quản lý và những người làm công tác pháp luật để trao đổi về các vấn đề mới, có tính thời sự của Luật học Việt Nam và thế giới. Đây là không gian đối thoại học thuật cởi mở, nghiêm túc, cùng hướng tới những giá trị có ích cho đất nước và cộng đồng.

Diễn đàn lần thứ Sáu có ý nghĩa đặc biệt khi được tổ chức đúng dịp Trường Đại học Luật, Đại học Quốc gia Hà Nội kỷ niệm 50 năm truyền thống. Nhìn rộng hơn, đây cũng là thời điểm đánh dấu nửa thế kỷ phát triển của nền Luật học Việt Nam kể từ khi đất nước được thống nhất, một hệ thống pháp luật thống nhất, phục vụ sự nghiệp xây dựng, mở của, hội nhập và đang bước vào kỷ nguyên phát triển mới.

"Đây là dấu mốc đặc biệt quan trọng, có ý nghĩa để nhìn nhận, đánh giá lại chặng đường, thành tựu của nền Luật học nước nhà nửa thể kỷ qua, cũng như yêu cầu, sứ mệnh và xu hướng trong kỷ nguyên mới", PGS.TS Nguyễn Tiến Vinh khẳng định.

Ông nhấn mạnh, chủ đề của năm kỷ niệm 50 năm truyền thống là “Vun bồi truyền thống, lan tỏa tinh hoa”.

Tinh thần ấy được thể hiện trong chủ đề Diễn đàn năm nay: “Luật học Việt Nam: Nửa thế kỷ thành tựu và xu hướng phát triển trong kỷ nguyên mới”. Nhìn lại nửa thế kỷ của nền luật học của một nước Việt Nam độc lập, tự do và thống nhất là để ghi nhận những chuyển biến trong tư duy pháp lý và những đóng góp của khoa học pháp lý đối với quá trình xây dựng, đổi mới, cải cách tư pháp và hội nhập quốc tế của đất nước. Từ nền tảng đó, Diễn đàn cùng nhận diện các yêu cầu mới và định hướng phát triển của Luật học trong giai đoạn phát triển mới.

Cũng theo PGS.TS Nguyễn Tiến Vinh, bước vào kỷ nguyên mới, Luật học đứng trước nhiều vấn đề chưa từng có tiền lệ. Trí tuệ nhân tạo, dữ liệu lớn, tài sản số, giao dịch xuyên biên giới và các mô hình kinh doanh mới đang làm thay đổi nhanh chóng đời sống xã hội. Cùng với đó là yêu cầu hoàn thiện thể chế, bảo vệ quyền con người, kiểm soát quyền lực, thúc đẩy đổi mới sáng tạo và bảo đảm an ninh quốc gia. Luật học vì thế phải nâng cao khả năng dự báo, phát hiện sớm các quan hệ mới và đề xuất giải pháp phù hợp với thực tiễn Việt Nam.

"Chủ đề năm nay vì thế có ý nghĩa trực tiếp đối với Luật học nói chung. Diễn đàn giúp đánh giá các thành tựu, nhận diện hạn chế và khoảng trống nghiên cứu, đồng thời trao đổi về phương pháp và năng lực cần có của khoa học pháp lý cũng như đào tạo luật. Đây cũng là nơi gặp gỡ giữa kinh nghiệm và sáng tạo, giữa nghiên cứu cơ bản và yêu cầu thực tiễn, giữa tri thức pháp lý Việt Nam và những tiến bộ của luật học thế giới", ông nhấn mạnh.

PGS.TS Nguyễn Tiến Vinh cho biết, Diễn đàn cũng gắn trực tiếp với mục tiêu chiến lược xây dựng Trường Đại học Luật, Đại học Quốc gia Hà Nội trở thành trường đại học định hướng nghiên cứu xuất sắc, đạt đẳng cấp quốc tế trong lĩnh vực pháp luật trong thập kỷ tới.

Mục tiêu đó đòi hỏi một môi trường học thuật có chất lượng, coi trọng tự do học thuật và liêm chính khoa học, thúc đẩy nghiên cứu có ảnh hưởng, tăng cường công bố và hợp tác quốc tế, đồng thời chuyển hóa tri thức thành đóng góp cụ thể cho đất nước. Diễn đàn Luật học Mùa Thu là không gian quan trọng để kết nối các nhà khoa học và lan tỏa những giá trị học thuật mà nhà trường theo đuổi.

Chương trình gồm phiên toàn thể và 5 phiên chuyên đề, bao quát các khoa học pháp lý cơ bản; khoa học luật hiến pháp và luật hành chính; khoa học trong lĩnh vực luật tư; Khoa học luật hình sự và tố tụng hình sự; khoa học luật quốc tế. Các tham luận còn đề cập đến hoàn thiện thể chế, tác động của khoa học và công nghệ, đổi mới đào tạo luật, luật học so sánh trong kỷ nguyên trí tuệ nhân tạo và việc tham gia xây dựng các chuẩn mực pháp lý quốc tế. Đội ngũ chuyên gia lớn, uy tín đến từ nhiều cơ quan, cơ sở đào tạo, viện nghiên cứu và tổ chức thực tiễn giúp Diễn đàn tiếp cận vấn đề từ nhiều chiều cạnh.

Chia sẻ tại Diễn đàn, GS.TS Phạm Hồng Thái, Chủ tịch Hội đồng Giáo sư ngành Luật học nhấn mạnh, từ năm 1976 đến nay, Luật học Việt Nam đã trải qua một quá trình phát triển lâu dài, phức tạp và có tính tích lũy. Từ chỗ hoạt động nghiên cứu còn tập trung ở một số thiết chế chuyên ngành và đào tạo luật còn thiếu thốn, Luật học từng bước hình thànhmạng lưới các cơ sở nghiên cứu và đào tạo, phát triển đào tạo sau đại học, hình thành hệ thống giáo trình và chuyên khảo ngày càng phong phú, đồng thời mở rộng mạnh mẽ các ngành và lĩnh vực nghiên cứu.

Nếu nhìn từ các công trình tiêu biểu, có thể thấy một quá trình vận động khá rõ: từ nghiên cứu nền tảng về Nhà nước và pháp luật; đến giáo trình hóa tri thức; đến phân ngành luật; đến chuyên sâu hóa; đến nghiên cứu Nhà nước pháp quyền, cải cách tư pháp và quyềncon người; đến kiểm soát quyền lực; đến quản trị nhà nước và phòng, chống tham nhũng; đến nghiên cứu các vấn đề pháp lý mới của xã hội số...

Các tham luận tại phiên toàn thể cũng tập trung vào những giai đoạn phát triển của Luật học Việt Nam; nền tảng tư tưởng và lý luận pháp luật; vai trò của khoa học pháp lý trong hoàn thiện và cải cách hệ thống pháp luật; những yêu cầu mới đối với Luật học Việt Nam; chiến lược phát triển đất nước; đổi mới đào tạo luật; tư duy luật học so sánh trong kỷ nguyên trí tuệ nhân tạo và tiến trình hội nhập quốc tế.

Sau phiên toàn thể, 5 phiên chuyên đề được tổ chức đồng thời, gồm: “Các khoa học pháp lý cơ bản trong tiến trình phát triển của Luật học Việt Nam: Nửa thế kỷ phát triển và những vấn đề đặt ra trong kỷ nguyên mới”; “Khoa học Luật hiến pháp, Luật hành chính ở Việt Nam: Nửa thế kỷ phát triển và tầm nhìn trong kỷ nguyên mới”; “Khoa học Luật tư Việt Nam: Nửa thế kỷ phát triển và xu hướng trong kỷ nguyên mới”; “Nửa thế kỷ Luật học Việt Nam (1976–2026): Lĩnh vực Luật Hình sự và Tố tụng hình sự – Thành tựu, những vấn đề đặt ra và tầm nhìn kỷ nguyên mới”; “Khoa học Luật quốc tế Việt Nam: Từ hội nhập đến kiến tạo trong kỷ nguyên mới”.