Tình yêu dành cho sơn mài truyền thống: Tư tưởng Phật học linh ứng qua ngôn ngữ hội họa

Một câu chuyện giữa biển khơi

Trong những ngày diễn ra triển lãm Nguyên, khi giới thiệu về tác phẩm Tịnh Hải Phong, họa sĩ Bùi Thị Mừng có dịp chia sẻ với khách tham quan về hình tượng Quan Âm Bồ Tát được thể hiện trong tranh. Đó là hình ảnh gắn với lòng từ bi và đại nguyện cứu độ chúng sinh, đặc biệt là cứu giúp những người gặp nạn trên biển.

Vợ chồng vị khách kể câu chuyện tàu trên biển và hoạ sĩ Bùi Thị Mừng, hoạ sĩ Hoàng Ngọc Nhung

Trong số những vị khách dừng lại trước tác phẩm, có một người phụ nữ đã đặc biệt xúc động khi nghe câu chuyện ấy. Chị bất chợt kể lại một câu chuyện mà chính mình từng được nghe từ những người trong cuộc là chú và thím của chị, những người đã trải qua một chuyến vượt biển đầy sinh tử trong hành trình đi tàu trên biển tới nước Mỹ trong những năm 1970.

Ngày ấy, con thuyền nhỏ chở theo nhiều người rời bến. Không ai ngờ chuyến đi ấy lại khiến họ phải trải qua những giờ phút mà suốt đời không thể quên. Giữa biển khơi, con thuyền mất phương hướng, hỏnghóc, cứ thế lênh đênh giữa bốn bề trời nước. Chẳng còn dấu hiệu nào của đất liền, cũng không một bóng tàu phía chân trời. Những người trên thuyền không biết mình đang trôi về đâu, hay liệu có ai tìm thấy họ giữa biển cả mênh mông này. Thời gian càng trôi, nỗi lo càng lớn, rồi dần thành hoảng loạn. Họ chỉ còn biết hướng mắt ra xa, mong nhìn thấy một con tàu đi tới, nhưng trước mắt vẫn là biển nước vô tận.

Hoạ sĩ Bùi Thị Mừng và tác phẩm Tịnh Hải Phong

Biển rộng đến mức con người trở nên nhỏ bé. Những ngày lênh đênh giữa sóng nước kéo dài, hy vọng về đất liền ngày một mong manh. Có lẽ, trong hoàn cảnh ấy, điều đáng sợ nhất không chỉ là những con sóng hay sự thiếu thốn, mà còn là cảm giác không biết liệu có ai nhận ra sự tồn tại của mình giữa biển khơi vô tận.

Giữa lúc mọi người đang hoang mang, thím của chị bất ngờ nhìn thấy một hình ảnh xuất hiện trên bầu trời: Quan Âm Bồ Tát ngự trên lưng rồng, hiện ra giữa những đám mây và quanh con tàu.

Điều khiến câu chuyện trở nên đặc biệt là hình ảnh ấy không chỉ được một mình thím nhìn thấy. Chú cùng những người có mặt trên thuyền cũng chứng kiến sự xuất hiện của hình ảnh đó.

Theo lời kể, hình ảnh Quan Âm hiện diện suốt ba ngày. Giữa những ngày tháng tưởng chừng không còn lối thoát, sự xuất hiện ấy mang đến cho những người trên thuyền một điểm tựa tinh thần. Họ cùng hướng về Ngài, cầu nguyện và tin tưởng rằng mình đã được bảo hộ của Quán Thế Âm Bồ Tát để vượt qua hoạn nạn này.

Đến ngày thứ ba, một con tàu khác xuất hiện và cứu tất cả mọi người.

Sau chuyến đi ấy, đối với chú thím chị và những người sống sót, đó là một sự kiện không thể nào quên. Họ luôn tin rằng mình đã được Quan Âm Bồ Tát che chở, cứu giúp trong thời khắc cận kề sinh tử.

Khi nhìn thấy Tịnh Hải Phong, vị khách ấy nhận ra hình ảnh rất gần với những gì chị từng hình dung qua lời thím kể. Nghe họa sĩ Bùi Thị Mừng chia sẻ thêm về đại nguyện cứu người gặp nạn trên biển của Quan Âm Bồ Tát, chị càng cảm nhận rõ sự gắn kết giữa câu chuyện của gia đình mình và hình tượng trong tác phẩm. Ký ức được truyền lại qua lời kể năm nào, giờ đây như hiện lên trước mắt, qua một bức tranh mà chị tình cờ gặp.

Khi một bức tranh chạm đến những cảm xúc sâu kín

Nếu câu chuyện trên đưa người xem đến với Tịnh Hải Phong qua một ký ức có thật, thì cuộc gặp gỡ với chị Trang lại cho thấy sức lay động của tác phẩm theo một cách khác.

Trong lần đầu tiên đến thưởng lãm tại triển lãm Nguyên, chị Trang dành thời gian ngắm nhìn những tác phẩm về Phật được trưng bày, đặc biệt là bức Tịnh Hải Phong. Đứng trước những hình ảnh ấy, chị đã vô cùng xúc động.

Không có một lời giải thích cụ thể nào cho khoảnh khắc ấy. Có thể đó là sự đồng cảm với hình tượng trong tranh, một niềm tin tâm linh đã có từ lâu, hay đơn giản là cảm giác bình an mà chị tìm thấy khi đứng trước tác phẩm. Nhưng có một điều rõ ràng: bức tranh đã để lại trong chị một ấn tượng sâu sắc.

Cảm xúc ấy khiến chị muốn chia sẻ trải nghiệm của mình với những người thân yêu. Ngay ngày hôm sau, chị Trang đã đưa cả gia đình, từ bố mẹ, chồng đến con gái và các cháu của chị quay trở lại triển lãm.

Lần trở lại này không chỉ để ngắm nhìn những tác phẩm, mà còn để cả gia đình cùng nghe về ý nghĩa và hành trình sáng tác phía sau bức Tịnh Hải Phong do chính họa sĩ Bùi Thị Mừng kể lại.

Từ một khoảnh khắc xúc động của riêng mình, chị đã muốn mở rộng trải nghiệm ấy thành một cuộc gặp gỡ chung của gia đình. Có lẽ, đó cũng là một trong những điều đáng quý mà nghệ thuật mang lại: khiến một người muốn dừng lại lâu hơn, muốn tìm hiểu sâu hơn và muốn đưa những người mình yêu thương đến cùng cảm nhận.

Khi đại nguyện bước ra khỏi khuôn tranh

Hai câu chuyện được kể tại triển lãm Nguyên đến từ hai vị khách tham quan khác nhau, với những trải nghiệm và cảm xúc riêng biệt.

Một người mang đến câu chuyện về chuyến vượt biển của người thân, về hình ảnh Quan Âm mà những người trên thuyền tin rằng đã xuất hiện và cứu giúp họ giữa lúc tuyệt vọng. Người còn lại tìm thấy sự xúc động khi đứng trước tác phẩm, rồi mong muốn đưa cả gia đình trở lại để cùng thưởng lãm và lắng nghe câu chuyện từ chính người sáng tác.

Điểm gặp gỡ giữa họ chính là Tịnh Hải Phong – tác phẩm của họa sĩ Bùi Thị Mừng, nơi hình tượng Quan Âm Bồ Tát được thể hiện giữa không gian biển cả.

Con gái chị Trang chụp cùng hoạ sĩ và tác phẩm Tịnh Hải Phong

Là nghiên cứu sinh Tiến sĩ Phật học tại Học viện Phật giáo Việt Nam tại Hà Nội, họa sĩ Bùi Thị Mừng mang vào sáng tác những chiêm nghiệm từ quá trình học và thực hành Phật pháp. Với tình yêu dành cho sơn mài truyền thống, chị mong muốn đưa tư tưởng Phật học đến gần hơn với mọi người qua ngôn ngữ hội họa, để tinh thần từ bi, trí tuệ và an lạc có thể được cảm nhận qua từng tác phẩm. Tịnh Hải Phong cũng được sáng tác trong tinh thần ấy, gửi gắm niềm tin vào lòng từ bi và sự chở che qua hình tượng Quan Âm Bồ Tát.

Trong văn hóa Phật giáo, Quan Âm là biểu tượng của lòng từ bi, luôn lắng nghe tiếng kêu cứu và hướng đến việc cứu độ chúng sinh. Đại nguyện ấy không chỉ mang ý nghĩa tôn giáo, mà còn gửi gắm một niềm tin rất gần gũi với con người: trong những thời khắc khó khăn nhất, lòng từ bi và sự chở che luôn là điều mà con người hướng về.

Có lẽ, giá trị của một tác phẩm nghệ thuật không chỉ nằm ở những gì người họa sĩ gửi gắm khi sáng tác, mà còn ở những câu chuyện, ký ức và cảm xúc mà người xem tìm thấy trong đó.

Hai họa sĩ Bùi Thị Mừng và hoạ sĩ Cao Phương Thảo chụp ảnh cùng TS. Bùi Hữu Dược, nguyên Vụ trưởng vụ Phật giáo (Ban Tôn giáo Chính Phủ), Đại đức Thích Thiện Tuệ (áo đỏ), Đại đức Thích Tinh Khôi

Họa sĩ có thể bắt đầu bằng một ý niệm, một hình tượng hay một câu chuyện riêng. Nhưng khi tác phẩm đến với công chúng, nó tiếp tục có đời sống của riêng mình. Mỗi người nhìn thấy một điều khác nhau, mang theo một trải nghiệm khác nhau và tìm được cho mình một sự đồng cảm riêng.

Với Tịnh Hải Phong, những câu chuyện được chia sẻ tại triển lãm Nguyên đã mở ra một cuộc gặp gỡ đặc biệt giữa nghệ thuật và đời sống. Ở đó, đại nguyện của Quan Âm không còn chỉ được nhắc đến qua những lời kể hay hình tượng tôn giáo, mà được liên hệ với những trải nghiệm rất thật của con người: một chuyến đi giữa biển khơi, một niềm tin trong lúc tuyệt vọng, một giọt nước mắt trước tác phẩm và một cuộc trở lại cùng những người thân yêu.

Đôi khi, nghệ thuật không cần đưa ra câu trả lời cho tất cả mọi điều. Chỉ cần khiến con người dừng lại, lắng nghe và nhận ra những điều mình vẫn luôn tin tưởng, như thế đã là một cuộc gặp gỡ đáng quý.

Và có lẽ, đó cũng là lúc đại nguyện Quan Âm bước ra khỏi khuôn tranh, để hiện diện trong những câu chuyện của đời thực.