Tăng cường thực thi Nghị quyết của Quốc hội về cấm thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng

Sự kiện diễn ra trong bối cảnh Việt Nam đang đứng trước những thách thức ngày càng lớn từ các sản phẩm thuốc lá thế hệ mới, khi tỷ lệ sử dụng trong thanh thiếu niên gia tăng nhanh chóng và kéo theo hàng loạt hệ lụy sức khỏe đáng báo động.

TS. Angela Pratt, Trưởng đại diện Tổ chức Y tế thế giới (WHO) tại Việt Nam đánh giá lệnh cấm của Việt Nam là “cột mốc quan trọng của y tế công cộng toàn cầu”.

Nguy cơ lan rộng của thuốc lá điện tử và thuốc lá nung nóng

Thuốc lá từ lâu được ghi nhận là một trong những nguyên nhân hàng đầu gây ra các bệnh không lây nhiễm, cướp đi hàng triệu sinh mạng mỗi năm trên toàn cầu. Nicotine, hắc ín và hàng trăm chất gây ung thư trong khói thuốc được chứng minh là tác nhân dẫn tới ung thư, bệnh tim mạch, bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính và nhiều tổn hại sức khỏe khác.

Đáng lo ngại, bên cạnh thuốc lá truyền thống, thuốc lá điện tử (TLĐT) và thuốc lá nung nóng (TLNN) xuất hiện với tốc độ lan rộng nhanh, được quảng bá là “ít hại hơn” nhưng thực tế chứa nhiều hóa chất độc hại và có khả năng gây nghiện mạnh. Các nghiên cứu chỉ ra việc sử dụng các sản phẩm này gây ảnh hưởng tiêu cực đến não bộ và hệ thần kinh, đặc biệt ở thanh thiếu niên – độ tuổi não bộ chưa phát triển hoàn thiện.

Ông Đặng Khắc Lợi - Phó Cục trưởng Cục Báo chí (Bộ Văn hoá, Thể thao và Du lịch)

Theo ông Đặng Khắc Lợi, Phó Cục trưởng Cục Báo chí, tại Việt Nam, tình trạng sử dụng TLĐT, TLNN gia tăng nhanh và đáng báo động. Tỷ lệ sử dụng trong học sinh 13-17 tuổi tăng từ 2,6% năm 2019 lên 8,2% năm 2023; riêng nhóm 13-15 tuổi tăng từ 3,5% năm 2022 lên 8% năm 2023. Những con số này phản ánh nguy cơ hình thành một thế hệ nghiện nicotine mới.

Trong bối cảnh đó, Quốc hội đã thông qua Nghị quyết số 173/2024/QH15 ngày 30/11/2024, chính thức cấm sản xuất, kinh doanh, nhập khẩu, chứa chấp, vận chuyển và sử dụng TLĐT, TLNN từ năm 2025. Đây được xem là quyết sách mạnh mẽ và kịp thời nhằm bảo vệ sức khỏe cộng đồng.

Tại Hội thảo, TS. Angela Patt – Trưởng Đại diện WHO tại Việt Nam – thông tin rằng số ca cấp cứu liên quan đến TLĐT, TLNN tại Bệnh viện Bạch Mai đã giảm 70% kể từ khi Nghị quyết 173 được ban hành. Việc quảng bá các sản phẩm này qua mạng xã hội và người nổi tiếng cũng giảm rõ rệt, chứng tỏ hiệu quả răn đe của chính sách.

Tuy vậy, bà Patt nhấn mạnh việc cấm TLĐT, TLNN chỉ đạt hiệu quả tối đa khi không tồn tại ngoại lệ trong thiết kế chính sách. Theo bà, việc kinh doanh các sản phẩm này cần được đưa vào danh mục ngành nghề cấm và phản ánh đầy đủ trong văn bản luật để tránh kẽ hở có thể bị lợi dụng.

TS.BS Nguyễn Trung Nguyên, Giám đốc Trung tâm Chống độc (Bệnh viện Bạch Mai) kiến nghị cấm lưu hành thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng và các loại thuốc lá mới khác.

Báo chí – lực lượng xung kích trong thực thi chính sách

Phát biểu tại Hội thảo, ông Đặng Khắc Lợi khẳng định vai trò then chốt của báo chí, truyền thông trong việc đưa Nghị quyết vào cuộc sống. Báo chí cần cung cấp thông tin chính xác, khoa học về tác hại của TLĐT, TLNN; phản ánh tình trạng vi phạm, các chiêu trò kinh doanh; tuyên truyền quy định pháp luật đến người dân; tạo sự đồng thuận xã hội và củng cố niềm tin vào chủ trương bảo vệ sức khỏe cộng đồng.

Ông Lợi cảnh báo TLĐT và TLNN hiện được “ngụy trang” dưới lớp vỏ công nghệ bắt mắt, sản phẩm có mùi vị hấp dẫn, lan truyền nhanh trên mạng xã hội với nhiều thông tin sai lệch như “ít hại hơn”, “xanh – sạch – công nghệ”. Trong bối cảnh đó, báo chí phải tiếp tục phát huy vai trò xung kích, góp phần xây dựng môi trường sống an toàn cho thanh thiếu niên – nhóm đối tượng dễ bị cuốn vào các hình thức gây nghiện mới.

Từ góc độ chuyên môn, TS.BS Nguyễn Trung Nguyên – Giám đốc Trung tâm Chống độc, Bệnh viện Bạch Mai – cho biết vài năm qua Trung tâm đã tiếp nhận hàng trăm ca ngộ độc TLĐT, nhiều trường hợp nguy hiểm đến tính mạng. Không ít bệnh nhân không có triệu chứng rõ rệt nhưng khi đánh giá tâm lý lại cho thấy rối loạn trầm cảm, rối loạn nhân cách và thậm chí biểu hiện tâm thần phân liệt. Đặc biệt, nhiều mẫu TLĐT bị phát hiện chứa các loại ma túy tổng hợp mới như MDMB-Butinaca, ADB-Butinaca, MDMB-4en-Pinaca, ADB-4en-Pinaca, THC, PB-22… với độc tính mạnh và biến chứng khó lường. Ông kiến nghị cần “ngay lập tức cấm lưu hành TLĐT, TLNN và các loại thuốc lá mới khác”.

Hội thảo “Tăng cường thực thi Nghị quyết của Quốc hội quy định cấm thuốc lá điện tử và thuốc lá nung nóng”.

Hoàn thiện hành lang pháp lý – yêu cầu cấp thiết

Dù Nghị quyết 173/2024/QH15 đã ban hành lệnh cấm, các cơ quan chức năng vẫn gặp khó khăn do pháp luật chưa có định nghĩa rõ ràng về TLĐT, TLNN. Ông Vũ Trung Hiếu (Vụ Pháp chế, Bộ Y tế) cho biết sự thiếu cụ thể trong thuật ngữ khiến việc quản lý, giám sát và xử lý vi phạm còn nhiều hạn chế.

Theo ông, trong quá trình xây dựng các văn bản pháp luật sửa đổi, bổ sung liên quan đến TLĐT, TLNN, cần rà soát và bổ sung đầy đủ các thuật ngữ, chế tài, tạo hành lang pháp lý rõ ràng để thuận lợi cho cơ quan chức năng thực thi nhiệm vụ.

Đại diện WHO cũng khuyến nghị dự thảo Luật Đầu tư (sửa đổi) cần đưa hoạt động đầu tư – kinh doanh TLĐT, TLNN vào danh mục ngành nghề cấm để đảm bảo sự thống nhất pháp luật, tránh những ngoại lệ có thể làm suy yếu hiệu lực của Nghị quyết 173.

Trong bối cảnh Việt Nam kiên định bảo vệ sức khỏe cộng đồng, việc bảo đảm đồng bộ chính sách và hoàn thiện hành lang pháp lý được xem là yêu cầu cấp thiết. Đây vừa là bước đi thực thi Nghị quyết của Quốc hội, vừa là khẳng định cam kết xây dựng một môi trường sống lành mạnh, không để thế hệ trẻ rơi vào vòng xoáy của các sản phẩm gây nghiện nguy hiểm.