Phát triển đô thị thông minh tại Việt Nam phù hợp với bối cảnh phát triển mới của đất nước

Ngày 13/08, Bộ Xây dựng cùng Bộ Khoa học và Công nghệ tổ chức Hội nghị tổng kết Đề án phát triển đô thị thông minh bền vững Việt Nam giai đoạn 2018-2025 và định hướng đến năm 2030.

Đô thị thông minh từng bước được triển khai, phát triển

Phát biểu tại Hội nghị Bộ trưởng Bộ Xây dựng Trần Hồng Minh cho biết, với tầm nhìn chiến lược trong kỷ nguyên Cách mạng công nghiệp lần thứ tư, Đảng và Nhà nước ta đã kiên định mục tiêu đổi mới mô hình tăng trưởng, chuyển hướng sang phát triển xanh, thông minh và bền vững.

Do đó, năm 2018, Thủ tướng Chính phủ đã ban hành Quyết định số 950/QĐ-TTg phê duyệt “Đề án phát triển đô thị thông minh bền vững Việt Nam giai đoạn 2018–2025, định hướng đến năm 2030” đặt dấu mốc đầu tiên cho phát triển đô thị thông minh bền vững trên cả nước.

Đến nay, sau gần 07 năm triển khai, Đề án đã đạt được những kết quả ban đầu đáng ghi nhận, góp phần đưa ra những nội dung cơ bản phù hợp với phát triển đô thị thông minh tại Việt Nam bao gồm Quy hoạch đô thị thông minh; Xây dựng và quản lý đô thị thông minh; Cung cấp các tiện ích đô thị thông minh cho các tổ chức, cá nhân trong đô thị với Cơ sở nền tảng là Hệ thống hạ tầng kỹ thuật đô thị và hệ thống hạ tầng ICT...

Nhận thức về sự cần thiết phát triển đô thị thông minh đã thống nhất từ Trung ương tới địa phương, để từ đó đô thị thông minh đã từng bước được triển khai phát triển. Ở Trung ương, Bộ Xây dựng cùng với các Bộ, ngành đã xây dựng và ban hành các hướng dẫn, tiêu chí và khung tiêu chí về phát triển đô thị thông minh. Tại các địa phương, đã có 37 tỉnh, thành phố ban hành đề án, kế hoạch phát triển đô thị thông minh riêng; nhiều ứng dụng trong các lĩnh vực như giao thông, y tế, giáo dục đã bắt đầu mang lại những tiện ích thiết thực cho người dân và doanh nghiệp. Phát triển đô thị thông minh gắn kết mạnh mẽ với quá trình chuyển đổi số quốc gia.

Hiện nay, Nghị quyết số 57-NQ/TW ngày 22/12/2024 của Bộ Chính trị và Nghị quyết số 71/NQ-CP của Chính phủ về phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia tiếp tục nhấn mạnh tầm quan trọng của đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số và phát triển đô thị thông minh như một nội dung then chốt trong tiến trình phát triển đất nước.

Phát triển đô thị thông minh đem lại nhiều lợi ích, đồng thời có nhiều nội dung rất mới mẻ, chưa có tiền lệ. Hội nghị hôm nay là dịp quan trọng để nhìn lại chặng đường vừa qua, đánh giá toàn diện cách tiếp cận với nhiệm vụ rất mới mẻ này.

"Bên cạnh việc tổng kết những kết quả đạt được, đây cũng là cơ hội để cùng thẳng thắn nhìn nhận những khó khăn, vướng mắc, bất cập, những điểm nghẽn trong quá trình phát triển đô thị thông minh ở nước ta, để từ đó trao đổi, thảo luận, cùng nhau tìm ra câu trả lời cho những câu hỏi lớn đang đặt ra…", Bộ trưởng Trần Hồng Minh nhấn mạnh.

Mục tiêu của Hội nghị là phải đánh giá được đúng thực trạng, nhận diện rõ các điểm nghẽn và nguyên nhân, từ đó đề xuất được định hướng phát triển đô thị thông minh tại Việt Nam cho giai đoạn tiếp theo phù hợp với bối cảnh phát triển mới của đất nước.

10 nhóm nhiệm vụ, giải pháp chủ yếu và 7 nhóm nhiệm vụ ưu tiên nhằm phát triển đô thị thông minh giai đoạn 2025-2030

Báo cáo tổng kết Đề án Phát triển đô thị thông minh bền vững Việt Nam giai đoạn 2018-2025 và định hướng đến năm 2030 tại Hội nghị, ông Trần Quốc Thái – Cục trưởng Cục Phát triển đô thị (Bộ Xây dựng) cho biết, Đề án 950 đã đề ra 10 nhóm nhiệm vụ, giải pháp chủ yếu và 7 nhóm nhiệm vụ ưu tiên.

Trong đó, đối với nhiệm vụ rà soát hoàn thiện hệ thống các văn bản quy phạm pháp luật, cơ chế chính sách, định mức kinh tế kỹ thuật và ban hành các hướng dẫn về phát triển đô thị thông minh bền vững, Bộ Xây dựng đã tham mưu trình Bộ Chính trị ban hành Nghị quyết số 06- NQ/TW ngày 24/01/2022 về quy hoạch, xây dựng, quản lý và phát triển bền vững đô thị Việt Nam đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045 và trình Chính phủ ban hành Chương trình hành động của Chính phủ thực hiện Nghị quyết số 06-NQ/TW, cụ thể hóa các nội dung nhiệm vụ về xây dựng và phát triển đô thị thông minh.

Lồng ghép yếu tố phát triển đô thị thông minh vào Nghị quyết số 26/2022/UBTVQH15 ngày 21/9/2022 sửa đổi, bổ sung một số điều của Nghị quyết số 1210/2016/UBTVQH13 ngày 25/5/2016 của Ủy ban Thường vụ Quốc hội về phân loại đô thị; Quy hoạch Hệ thống đô thị và nông thôn; Luật Xây dựng 2014 (đã được sửa đổi năm 2020), các thông tư, nghị định hướng dẫn liên quan…

Về nhiệm vụ hình thành và hoàn thiện hệ thống các quy chuẩn, tiêu chuẩn quốc gia về lĩnh vực đô thị thông minh, thúc đẩy nghiên cứu khoa học cơ bản và nghiên cứu ứng dụng đô thị thông minh bền vững, Bộ Khoa học và Công nghệ đã công bố 26 tiêu chuẩn quốc gia về đô thị thông minh. Các TCVN được xây dựng trên cơ sở hoàn toàn tương đương, tham khảo các tiêu chuẩn quốc tế, tiêu chuẩn nước ngoài như: ISO (tổ chức Tiêu chuẩn hoá quốc tế), BSI (viện tiêu chuẩn Anh Quốc) hiện được áp dụng rộng rãi tại các đô thị thông minh trên thế giới.

Đồng thời, Bộ Xây dựng cũng nghiên cứu, ban hành các tiêu chuẩn phục vụ phát triển đô thị thông minh, tập trung vào các tiêu chuẩn đường giao thông, cao tốc.

Về đẩy mạnh áp dụng công nghệ thông minh trong quy hoạch và quản lý phát triển đô thị, nhiều địa phương đã triển khai áp dụng các công nghệ số như hệ thống thông tin địa lý (GIS) hay mô hình thông tin công trình (BIM).

Về phát triển hạ tầng đô thị thông minh, các địa phương đồng loạt triển khai ứng dụng các nền tảng, phần mềm, tiện ích đô thị thông minh ở một số hoặc nhiều lĩnh vực đa dạng, khác nhau nhằm phục vụ quản lý Nhà nước và phục vụ người dân, doanh nghiệp.

Để xây dựng tiềm lực phát triển đô thị thông minh bền vững, Bộ Xây dựng đã thực hiện Đề án "Đào tạo, bồi dưỡng nâng cao năng lực quản lý xây dựng và phát triển đô thị đối với công chức lãnh đạo, chuyên môn đô thị các cấp giai đoạn 2010-2015", kéo dài tới năm 2020.

Từ 2019 đến nay, Bộ Xây dựng tiếp tục triển khai công tác đào tạo, bồi dưỡng cán bộ ngành Xây dựng, trong đó lĩnh vực phát triển đô thị thông minh bền vững, chuyển đổi số tổ chức được 97 lớp với 4.971 lượt học viên trên cả nước.

Về tăng cường huy động các nguồn vốn đầu tư, hỗ trợ kỹ thuật trong và ngoài nước, Bộ Xây dựng đã thúc đẩy hợp tác trong lĩnh vực phát triển đô thị thông minh thông qua ký kết thỏa thuận hợp tác với 3 Bộ chủ quản xây dựng của các nước Hàn Quốc, Nhật Bản và Trung Quốc...

Theo đánh giá của Bộ Xây dựng, công tác phát triển đô thị thông minh tại Việt Nam còn gặp một số khó khăn, vướng mắc, chủ yếu là về dữ liệu, nguồn lực và thể chế.

Cụ thể, nguồn nhân lực về phát triển đô thị thông minh ở nước ta vẫn còn thiếu, chủ yếu là nhân sự kiêm nhiệm.

Đối với dữ liệu, chưa có cơ sở dữ liệu dùng chung, dữ liệu chưa có tính tổng thể, toàn diện; nguồn dữ liệu chưa đầy đủ; không đồng bộ, thiếu, chưa liên thông, còn phân tán, chưa chuẩn hóa; có sự xung đột giữa chia sẻ dữ liệu và bảo mật thông tin.

Đối với thể chế, các địa phương còn lúng túng trong triển khai mua sắm các sản phẩm công nghệ thông tin, do đặc thù sản phẩm công nghệ thông tin nhanh lạc hậu và sự biến động về giá thành.

Đặc biệt, việc liên kết, kết nối tư nhân, chia sẻ kinh nghiệm, sự tham gia của các thành phần kinh tế trong xây dựng đô thị thông minh còn hạn chế. Song hành với đó, việc triển khai đô thị thông minh còn riêng lẻ, manh mún, thiếu tính kết nối, đồng bộ, phần lớn thí điểm, chưa có nhiều kinh nghiệm thực tế.

Trong bối cảnh đất nước đang triển khai mô hình chính quyền 2 cấp, việc phát triển đô thị thông minh còn phải đối mặt với 2 rào cản lớn.

Thứ nhất, khu vực đô thị chỉ còn cấp phường không còn thành phố, thị xã dẫn đến hệ thống đô thị, hệ thống phân loại đô thị có nhiều thay đổi, phải xác định lại chủ thể phát triển đô thị thông minh và phân công trách nhiệm quản lý thực thi phát triển đô thị thông minh (trừ thành phố trực thuộc Trung ương).

Thứ hai, các quy định pháp luật liên quan đến đô thị đang phải điều chỉnh, dẫn đến pháp luật liên quan đến đô thị thông minh cũng phải điều chỉnh cho phù hợp.

Do vậy, Cục trưởng Trần Quốc Thái nhận định, trong giai đoạn 2025-2030, phát triển đô thị thông minh sẽ tiếp tục là một xu thế toàn cầu, được thúc đẩy mạnh mẽ bởi tiến bộ khoa học công nghệ, yêu cầu phát triển bền vững và áp lực quản trị đô thị hiện đại. Chuyển đổi số, trí tuệ nhân tạo và dữ liệu lớn trở thành động lực chính của phát triển kinh tế, xã hội toàn cầu.

Tại Việt Nam, 26/34 địa phương sau sáp nhập triển khai đề án phát triển đô thị thông minh, cho thấy sự quan tâm, đẩy mạnh và nhu cầu cần thiết phải tiếp tục triển khai đô thị thông minh.

Đồng thời, yêu cầu của việc sắp xếp đơn vị hành chính, tinh gọn bộ máy và cải cách hành chính đang đặt ra yêu cầu mới về mô hình quản trị đô thị linh hoạt, tích hợp, số hóa toàn diện.

Phát triển đô thị thông minh hiện nay nhằm thực hiện các chỉ đạo tại Nghị quyết số 57-NQ/TW, Nghị quyết số 71/NQ-CP, phù hợp với bối cảnh, tình hình mới; thúc đẩy hoàn thành xây dựng ĐTTM tại 6 thành phố trực thuộc Trung ương và một số tỉnh, thành phố có đủ điều kiện...

Thực tiễn cho thấy xu thế vận động của các nền tảng phát triển đô thị thông minh như chuyển đổi số, trí tuệ nhân tạo, cơ sở dữ liệu lớn, truyền thông đa phương tiện… đang phát triển với tốc độ nhanh, đòi hỏi liên tục có sự điều chỉnh kịp thời trong quá trình quản lý phát triển đô thị thông minh.

Kế thừa các nhiệm vụ, giải pháp tại Đề án 950 và kinh nghiệm thực tế triển khai thực hiện trên cả nước cũng như quốc tế, trong bối cảnh mới, Bộ Xây dựng đề xuất 7 nhóm nhiệm vụ giải pháp chủ yếu cho giai đoạn 2025-2030 như sau:

Một là các bộ, ngành đẩy mạnh hoàn thiện hệ thống pháp luật, hoàn thiện các mô hình, kiến trúc hệ thống dữ liệu, công nghệ, cơ sở hạ tầng, tiêu chuẩn, quy chuẩn của các lĩnh vực hỗ trợ phát triển đô thị thông minh, có sự phối hợp, liên thông, chia sẻ dữ liệu.

Hai là xây dựng cơ sở dữ liệu đô thị dùng chung. Thiết lập và vận hành hệ thống cơ sở dữ liệu đô thị thông minh đa ngành, liên thông, tích hợp, bảo đảm an toàn, an ninh, bảo mật; có sự chỉ đạo trực tiếp, chịu trách nhiệm của người đứng đầu địa phương.

Ba là lấy người dân làm trung tâm, đẩy mạnh cung cấp các dịch vụ đô thị thông minh thiết yếu, khuyến khích người dân tham gia quản trị, góp ý chính sách và giám sát chất lượng phục vụ; nâng cao nhận thức, hỗ trợ bộ phận công dân gặp khó khăn về phương tiện, kiến thức công nghệ thông tin nhằm nâng cao khả năng tiếp cận, ứng dụng công nghệ thông minh trong hoạt động đời sống và sản xuất.

Bốn là phát triển nguồn nhân lực đô thị thông minh thông qua tăng cường đào tạo, bồi dưỡng nâng cao năng lực cho cán bộ, công chức, viên chức và phổ cập kỹ năng số cho người dân, hình thành lực lượng công dân số thích ứng với chuyển đổi số.

Năm là đổi mới mô hình quản trị đô thị, tăng cường ứng dụng dữ liệu, công nghệ trong điều hành; xây dựng chính quyền số đô thị, phát triển mô hình đô thị đổi mới sáng tạo.

Sáu là đẩy mạnh hợp tác quốc tế, tranh thủ nguồn lực bên ngoài để phát triển đô thị thông minh, phát triển nguồn nhân lực đáp ứng yêu cầu chuyển đổi số, ứng dụng công nghệ, các giải pháp đổi mới sáng tạo, nâng cao hiệu lực, hiệu quả công tác quản lý nhà nước trong lĩnh vực phát triển đô thị thông minh.

Bảy là đẩy mạnh hợp tác công tư trong phát triển đô thị thông minh, hoàn thiện cơ chế huy động nguồn lực xã hội hóa, khuyến khích, thúc đẩy doanh nghiệp, khu vực tư nhân nghiên cứu phát triển khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số phục vụ phát triển đô thị thông minh; tham gia đầu tư phát triển hạ tầng đô thị thông minh tại địa phương.

Trong khuôn khổ diễn ra Hội nghị, đại diện các bộ, ngành, địa phương, chuyên gia, doanh nghiệp về lĩnh vực xây dựng, công nghệ số trên cả nước đã tích cực đóng góp tham luận và thảo luận về việc triển khai thực hiện Đề án và định hướng phát triển đô thị thông minh tại Việt Nam.

Hội nghị đã thu nhận được các ý kiến thiết thực mang tính gợi mở, tháo gỡ những bất cập hạn chế trong phát triển đô thị thông minh, tạo cơ sở, căn cứ để nghiên cứu ban hành các cơ chế, chính sách mới, góp phần thúc đẩy sự phát triển của các đô thị thông minh hướng tới sự phát triển bền vững tại Việt Nam.