Đề án sản xuất giảm phát thải trong trồng trọt: Bước tiến chiến lược hướng tới nền nông nghiệp xanh và trung hòa carbon

Phát biểu khai mạc hội nghị, Thứ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường Hoàng Trung khẳng định: “Đề án sản xuất giảm phát thải trong lĩnh vực trồng trọt không chỉ là một chương trình của Bộ, mà là phong trào hành động quốc gia, là lời cam kết của nông nghiệp Việt Nam trước thế giới về trách nhiệm ứng phó biến đổi khí hậu và con đường phát triển xanh, bền vững ”.

Thứ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường Hoàng Trung phát biểu tại Hội nghị.

Cam kết mạnh mẽ vì một nền nông nghiệp xanh

Đề án được Thủ tướng Chính phủ phê duyệt tại Quyết định số 4024/QĐ-BNNMT ngày 29/9, đặt ra định hướng lớn cho giai đoạn 2025–2035, với tầm nhìn đến năm 2050. Mục tiêu là vừa bảo đảm tăng trưởng năng suất, giá trị và khả năng cạnh tranh của ngành trồng trọt, vừa giảm đáng kể phát thải khí nhà kính, hướng tới trung hòa carbon vào giữa thế kỷ.

Theo Thứ trưởng Hoàng Trung, Đề án tập trung vào 6 nhóm nhiệm vụ trọng tâm, gồm: tái cơ cấu cây trồng phù hợp với điều kiện sinh thái và nhu cầu thị trường; xây dựng và áp dụng gói kỹ thuật giảm phát thải theo chuỗi giá trị; hoàn thiện hệ thống đo đạc, báo cáo và thẩm định (MRV) phục vụ kiểm kê khí nhà kính; triển khai các mô hình thực hành sản xuất tốt (GAP); xây dựng cơ chế tín chỉ carbon trong nông nghiệp; và huy động các nguồn lực xã hội để thúc đẩy sản xuất phát thải thấp.

Dự thảo Kế hoạch hành động đi kèm Đề án gồm 31 nhóm nhiệm vụ cụ thể. Các địa phương được yêu cầu khảo sát kỹ điều kiện tự nhiên, hiện trạng phát thải và năng lực sản xuất để lựa chọn mô hình giảm phát thải phù hợp thực tiễn. Việc triển khai đồng bộ từ trung ương đến cơ sở sẽ là nền tảng để toàn ngành đạt mục tiêu giảm phát thải bền vững, đồng thời góp phần thực hiện cam kết giảm 30% khí nhà kính trong nông nghiệp vào năm 2030.

Ông Huỳnh Tấn Đạt – Cục trưởng Cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật – nhấn mạnh: “Đề án là cơ sở pháp lý quan trọng để ngành trồng trọt triển khai đồng bộ các mục tiêu, nhiệm vụ trong giai đoạn tới, với định hướng rõ người, rõ việc, rõ thời gian, rõ sản phẩm và rõ địa bàn".

Các đại biểu tham dự Hội nghị.

Theo đó, đến năm 2035, ngành trồng trọt phấn đấu giảm ít nhất 15% lượng phát thải khí nhà kính so với năm cơ sở 2020. Tầm nhìn đến năm 2050, 100% diện tích cây trồng chủ lực áp dụng quy trình kỹ thuật canh tác theo hướng giảm phát thải; xây dựng cơ sở dữ liệu số hóa về phát thải trong trồng trọt, tích hợp với hệ thống giám sát quốc gia; đồng thời phát triển và phổ cập nhãn hiệu “Phát thải thấp” cho các ngành hàng nông sản chủ lực.

Các địa phương sẽ được khuyến khích triển khai ít nhất 1- 2 mô hình trồng trọt giảm phát thải có thể nhân rộng, trong đó tối thiểu 15 mô hình đủ điều kiện tham gia thị trường tín chỉ carbon. Ngành cũng đặt mục tiêu đào tạo khoảng 3.000 cán bộ kỹ thuật, khuyến nông và nông dân, đồng thời xây dựng 5 bộ tài liệu truyền thông để nâng cao nhận thức, thay đổi hành vi sản xuất theo hướng phát thải thấp.

Đề án sẽ được triển khai thông qua các nhóm giải pháp đồng bộ như tăng cường năng lực quản lý nhà nước, đổi mới khoa học - công nghệ, chuyển giao kỹ thuật, tổ chức lại sản xuất gắn với chuỗi giá trị và thúc đẩy hợp tác công - tư.

Hướng đến cơ chế tín chỉ carbon trong nông nghiệp

Một điểm nhấn quan trọng trong Đề án là việc xây dựng hệ thống đo đạc, báo cáo và thẩm định (MRV) – nền tảng để hình thành thị trường carbon trong nông nghiệp. Theo Thứ trưởng Hoàng Trung, đây là nhiệm vụ phức tạp, đòi hỏi sự phối hợp của các viện nghiên cứu đầu ngành nhằm bảo đảm tính minh bạch và khả năng kiểm chứng quốc tế.

Bộ Nông nghiệp và Môi trường đã giao Cục Biến đổi khí hậu nghiên cứu, trước năm 2028 sẽ thí điểm trao đổi tín chỉ carbon nội địa, làm cơ sở tiến tới giao dịch quốc tế. “Cần phải bán được, khơi thông được thị trường cho người dân, để sản phẩm nông nghiệp giảm phát thải thực sự mang lại thu nhập và động lực phát triển”, Thứ trưởng nhấn mạnh.

Đề án cũng mở ra cơ hội lớn cho hợp tác quốc tế trong lĩnh vực tín chỉ carbon. Đại diện Ngân hàng Phát triển châu Á (ADB), ông Vũ Ngọc Châu cho biết, nhiều nội dung trong Đề án tương đồng với các chương trình mà ADB đang triển khai tại Việt Nam, như Đề án 1 triệu ha lúa chất lượng cao ở Đồng bằng sông Cửu Long. “ADB đặc biệt quan tâm đến tín chỉ carbon – loại ‘hàng hóa mới’ có thể được tạo ra từ việc giảm phát thải trong sản xuất nông nghiệp. Nếu Việt Nam xây dựng được cơ chế giao dịch minh bạch, ADB sẵn sàng tham gia mua tín chỉ carbon ”, ông Châu nói.

Tuy nhiên, để thu hút nguồn vốn quốc tế, Việt Nam cần sớm hoàn thiện khung pháp lý cho thị trường carbon và đầu tư hạ tầng kỹ thuật, nhất là hệ thống thủy lợi phục vụ canh tác khô xen ướt – yếu tố then chốt trong giảm khí metan ở ruộng lúa.

Huy động đa nguồn lực, hành động thống nhất

Tại hội nghị, ông Đặng Văn Bảo – Chủ tịch CropLife Việt Nam – khẳng định cộng đồng doanh nghiệp hoàn toàn ủng hộ định hướng và giải pháp của Đề án, đặc biệt là việc phát triển gói kỹ thuật canh tác giảm phát thải và thiết lập hệ thống MRV.

Theo ông Bảo, đổi mới khoa học thực vật là nền tảng để đạt được mục tiêu giảm phát thải. Ba nhóm công nghệ trọng tâm được CropLife và các doanh nghiệp thành viên thúc đẩy gồm:

- Giải pháp bảo vệ thực vật tiên tiến, như thuốc sinh học, thiết bị bay không người lái phun chính xác, mô hình quản lý dịch hại tổng hợp (IPM), giúp giảm lượng hóa chất và nhiên liệu, cắt giảm phát thải CO₂;

- Cây trồng công nghệ sinh học, đặc biệt là giống biến đổi gen, giúp giảm đầu vào, tiết kiệm năng lượng, khuyến khích canh tác không cày xới (no-till), tăng khả năng hấp thu carbon trong đất;

- Công nghệ chỉnh sửa gen, dù chưa thương mại hóa, nhưng là hướng đi tiềm năng tạo ra giống cây chịu hạn, kháng sâu bệnh, giảm phát thải và thích ứng biến đổi khí hậu.

CropLife cam kết đồng hành cùng Bộ Nông nghiệp và Môi trường, các viện nghiên cứu và địa phương trong chuyển giao công nghệ, đào tạo, truyền thông và kết nối thị trường carbon, góp phần hiện thực hóa các mục tiêu mà Đề án đã đề ra.

Ngay sau hội nghị, Bộ Nông nghiệp và Môi trường sẽ hoàn thiện dự thảo Kế hoạch hành động, bảo đảm tính khả thi và có lộ trình ưu tiên rõ ràng. Cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật sẽ phối hợp với các địa phương lựa chọn mô hình chuyển đổi cây trồng phù hợp, tổ chức sơ kết, tổng kết định kỳ để kịp thời tháo gỡ khó khăn.

Về nguồn lực, Bộ dự kiến huy động sự tham gia của cơ quan Nhà nước, các đối tác quốc tế và doanh nghiệp trong nước, qua đó bảo đảm triển khai bền vững, hiệu quả.

Phát biểu kết luận hội nghị, Thứ trưởng Hoàng Trung khẳng định: “Đề án sản xuất giảm phát thải trong trồng trọt là bước cụ thể hóa cam kết của Việt Nam trong Đóng góp do quốc gia tự quyết định (NDC), thể hiện quyết tâm mạnh mẽ của ngành nông nghiệp trong hành trình hướng tới phát thải ròng bằng 0. Đây không chỉ là chương trình của Bộ, mà là phong trào hành động của cả quốc gia ”.

Với định hướng chiến lược, cơ chế thực thi rõ ràng và sự chung tay của các bên liên quan, Đề án “Sản xuất giảm phát thải lĩnh vực trồng trọt” hứa hẹn sẽ trở thành nền tảng cho một nền nông nghiệp Việt Nam xanh, tuần hoàn và có trách nhiệm – đóng góp thiết thực vào nỗ lực toàn cầu ứng phó biến đổi khí hậu./.