TS.KTS Nguyễn Tất Thắng – Cây Bút Vàng 2025: Kiến tạo giá trị từ tư duy phản biện

PV: Thưa ông, trước hết ông có thể chia sẻ cảm xúc khi được vinh danh “Cây Bút Vàng 2025” với những đóng góp trong lĩnh vực lý luận và phản biện chính sách?
Trước hết, theo tôi, việc được ghi nhận trong một công trình học thuật của một Tạp chí khoa học có uy tín không chỉ là niềm vinh dự cá nhân, mà còn là sự khẳng định cho giá trị của tư duy phản biện trong nghiên cứu kiến trúc nói chung. Trong bối cảnh hiện nay, khi thực tiễn phát triển đang diễn ra nhanh chóng và phức tạp, phản biện khoa học không còn là lựa chọn, mà là một yêu cầu tất yếu. Tôi xem đây là động lực để tiếp tục dấn thân, làm cầu nối giữa các giá trị học thuật khắt khe với dòng chảy sống động của thực hành kiến trúc, của thực tiễn cuộc sống…nhằm hướng tới một nền kiến trúc và xây dựng nhân văn và bền vững hơn cho nước nhà.

Điều tôi trân trọng nhất không phải là sự vinh danh, mà là việc những quan điểm phản biện – Nếu được xây dựng trên nền tảng khoa học, thực tiễn và tinh thần xây dựng, có thể góp phần điều chỉnh nhận thức, định hướng lại các quyết sách và nâng cao chất lượng môi trường trong hoạt động xây dựng. Phản biện đúng nghĩa không nhằm phủ định, mà nhằm hoàn thiện. Nó giúp hệ thống kiến trúc phát triển bền vững hơn, người làm nghề có trách nhiệm hơn với xã hội và môi trường…

PV: Trong các bài viết năm 2025, Ông tâm đắc nhất với vấn đề nào và vì sao?

Trọng tâm nghiên cứu của tôi thường tập trung vào việc chuẩn hoá các hệ thống tiêu chí và phương pháp đánh giá trong lĩnh vực kiến trúc – xây dựng tại Việt Nam, đặc biệt trong bối cảnh hội nhập và chuyển đổi số. Hiện nay, chúng ta đang đối mặt với một khoảng trống đáng kể giữa:

• Hệ thống tiêu chuẩn quốc tế (ISO, EUROCODE, LEED, WELL…)
• Và hệ thống quy chuẩn, tiêu chuẩn trong nước (QCVN, TCVN)

Khoảng cách này không chỉ nằm ở kỹ thuật, mà còn ở tư duy tiếp cận: từ kiểm soát sang kiến tạo giá trị sống. Đặc biệt là hệ thống quy chuẩn, tiêu chuẩn xây dựng quốc gia – Vốn luôn được đặt ở vị trí là công cụ quản lý và điều tiết mọi hoạt động trong ngành Xây dựng của Việt Nam. Do đó, nghiên cứu của tôi thường hướng tới:

• Xây dựng hệ tiêu chí tích hợp (Môi trường – Sức khoẻ – Công nghệ kỹ thuật – Văn hoá)
• Định hình phương pháp đánh giá cho mọi đối tượng phù hợp với điều kiện Việt Nam
• Đề xuất cách thức chuyển đổi từ tuân thủ quy chuẩn sang tối ưu chất lượng không gian sống, liên quan và thỏa mãn 3 trụ cột: Thiên nhiên – Văn hóa – Công nghệ số.

Lý do lựa chọn chủ đề này là vì đây chính là nút thắt mang tính hệ thống, nếu không được giải quyết sẽ cản trở sự phát triển bền vững của toàn ngành.

PV: Theo Ông, mối quan hệ giữa nghiên cứu lý luận – phản biện và thực hành kiến trúc hiện nay cần được tăng cường theo hướng nào?

Mối quan hệ này hiện nay vẫn chưa đạt đến sự tương tác hai chiều cần thiết. Trong nhiều trường hợp: Lý luận còn xa rời thực tiễn và Thực hành lại thiếu nền tảng phản biện và tổng kết khoa học. Vì vậy, theo tôi, để khắc phục, cần tái cấu trúc mối quan hệ theo hướng đồng kiến tạo

• Thứ nhất, đưa nghiên cứu vào thực tiễn ngay từ đầu, không phải ở giai đoạn tổng kết.
• Thứ hai, coi phản biện là một phần của quy trình thiết kế – quy hoạch, thay vì một hoạt động hậu kiểm.
• Thứ ba, cần thiết lập các nền tảng chia sẻ tri thức mở giữa nhà nghiên cứu – kiến trúc sư – nhà quản lý – doanh nghiệp.

Quan trọng hơn, cần thay đổi tư duy: Lý luận không chỉ để giải thích mà phải dẫn dắt và Thực hành không chỉ để triển khai mà phải kiểm chứng và phát triển tri thức. Lý luận, Lý thuyết không nên tự khép kín trong tháp ngà học thuật mà phải trở thành công cụ phản biện cho toàn bộ các lĩnh vực có tính liên ngành, đặc biệt cần đặt trong điều kiện Việt Nam. Đây cũng chính là sứ mệnh của các tổ chức hôi nghề nghiệp và các tổ chức truyền thông…

PV: Năm 2026, Ông dự kiến sẽ tiếp tục đóng góp cho Tạp chí những nội dung gì? Ông kỳ vọng lan tỏa tinh thần nghiên cứu nghiêm túc và phản biện học thuật tới cộng đồng ra sao?

Tôi kỳ vọng việc lan toả này không chỉ dừng lại ở các công bố học thuật, mà trở thành một văn hoá nghề nghiệp, với một thái độ nghiên cứu nghiêm túc, trên cơ sở lấy phản biện là một hình thức sáng tạo cao cấp. Trước hết, cần xây dựng một môi trường mà ở đó:

• Ý kiến phản biện được tôn trọng
• Khác biệt được xem là động lực phát triển
• Sai sót được nhìn nhận như cơ hội cải tiến

Tiếp theo, cần thúc đẩy các hình thức truyền tải đa dạng, có thể như: Diễn đàn chuyên môn; Tạp chí học thuật mở; Nền tảng số hoá tri thức; Các chương trình đào tạo liên tục cho kiến trúc sư trẻ…

Cuối cùng, điều quan trọng nhất là nuôi dưỡng tinh thần trách nhiệm xã hội của người làm nghề. Một cộng đồng kiến trúc mạnh không chỉ tạo ra nhiều công trình đẹp, mà còn tạo ra giá trị sống bền vững cho xã hội. Ở đó, vị thế và vai trò của lý luận và phản biện sẽ được khẳng định:

• Phản biện là động lực phát triển, không phải sự đối kháng
• Chuẩn hoá hệ tiêu chí là chìa khoá nâng tầm ngành
• Lý luận – Thực hành cần đồng kiến tạo
• Văn hoá phản biện phải trở thành bản sắc của cộng đồng kiến trúc

Thông qua Tạp chí, tôi mong muốn thúc đẩy cộng đồng kiến trúc sư, nhất là các kiến trúc sư trẻ, không chỉ thực hành bằng tay mà còn tư duy bằng lý luận, để mỗi công trình ra đời đều có một nền tảng tri thức vững chắc và trách nhiệm xã hội cao cả. Đó cũng chính là cách tốt nhất để chia sẻ và thể hiện tâm huyết nghề nghiệp của cá nhân tôi cùng các thế hệ kiến trúc sư và bạn bè đồng nghiệp dành cho cộng đồng xã hội.

Cảm ơn những chia sẻ của ông!