Có những miền quê hiện diện trong trí nhớ bằng một địa danh. Cũng có những miền quê trở về qua tiếng nước, dáng thuyền, một bến sông và những người từng cùng ta lớn lên. Trong “Đông Tiến tôi yêu”, Trần Văn Mười bắt đầu từ những hình ảnh gần gũi ấy. Dòng sông uốn lượn không đơn thuần là cảnh sắc; đó là nơi lưu giữ tuổi thơ và mở ra câu chuyện về quê hương, gia đình, về những chuyến đi xa rồi trở lại.

Bức ảnh minh họa cho mạch cảm xúc từ ký ức tuổi thơ bên dòng sông quê đến khát vọng hướng về cội nguồn.

Sinh ra tại vùng quê Xuân Trường, tỉnh Nam Định trước đây, nay thuộc tỉnh Ninh Bình, ông Trần Văn Mười từng chia sẻ rằng đời sống nơi đây, dù còn nhiều khó khăn, luôn coi trọng đạo lý, việc học và tình làng nghĩa xóm. Những giá trị ấy đi vào bài thơ một cách tự nhiên. Quê hương trong tác phẩm không chỉ có lúa đồng, sông nước, mà còn có con người sống trước sau nghĩa tình, quý chữ tín và nhớ nơi mình đã lớn lên.

Có một miền quê bên dòng sông uốn lượn,

Nước ôm đôi bờ, ru mát những tuổi thơ.

Đông Nhuệ ngày xưa, bao đời còn thương nhớ,

Đông Kiều, Đông Thành – chung một tiếng quê hương.

Thuyền lõng năm xưa ngược xuôi theo con nước,

Qua những tháng năm, cặp bến sông quê.

Chở nghĩa, chở tình, chở bao niềm thương nhớ,

Gây dựng cơ đồ từ sóng nước cha ông.

Từ những con thuyền một thời xuôi vạn nẻo,

Đến những con tàu nối những bến phương xa.

Hạt lúa trên đồng vẫn thơm mùa quê mẹ,

Chí lớn quê mình theo sóng nước vươn xa.

Người Đông Tiến sống trước sau nghĩa tình,

Một lời đã trao, giữ trọn niềm tin.

Dẫu đi muôn phương, dẫu qua ngàn sóng gió,

Vẫn nhớ quê nhà, nhớ một tiếng gọi nhau.

Đông Tiến tôi yêu – quê hương tôi đó,

Dòng sông quê xanh chở nặng nghĩa tình.

Những con tàu lớn vươn ra sông rộng,

Mang khát vọng quê mình đi khắp hành trình.

Đông Tiến tôi yêu – quê hương tôi đó,

Hào sảng, kiên cường, son sắt thủy chung.

“Có chí làm quan, có gan làm giàu” – lời xưa còn đó,

Truyền lửa bao đời, sáng mãi chí cha ông.

Dẫu đi bốn phương, lòng luôn về nguồn cội,

Chung một tấm lòng xây quê mẹ đẹp giàu.

Đông Tiến hôm nay đang vươn mình đi tới,

Giữ nghĩa tình xưa – viết tiếp chuyện mai sau.

Bài thơ nhắc đến Đông Nhuệ, Đông Kiều, Đông Thành, rồi gọi tên Đông Tiến. Những tên đất cũ được giữ lại bên tên gọi hôm nay, như một cách nhắc rằng quê hương có thể đổi thay mà ký ức của mỗi người vẫn còn nguyên giá trị. Với người đi xa, gọi đúng tên một bến bờ, một miền quê, nhiều khi cũng là cách tìm lại phần thân thuộc nhất của chính mình.

Điểm đáng chú ý là tác giả không để nỗi nhớ dừng ở hoài niệm. Từ chiếc thuyền trên dòng sông năm xưa, hình ảnh mở rộng đến những con tàu đi xa; từ hạt lúa trên đồng, ý thơ hướng tới chí lớn của người quê mình. Sự vận động ấy tạo nên mạch cảm xúc cho toàn bài: nhớ quê hương để hiểu mình đến từ đâu, rồi mang điều tốt đẹp đã nhận được vào hành trình phía trước.

“Đông Tiến tôi yêu” mang dấu ấn của một người đã rời quê, trải qua công việc, gây dựng sự nghiệp nhưng vẫn thường xuyên hướng lòng về nơi mình sinh ra. Trong tài liệu giới thiệu, Trần Văn Mười được biết đến là Chủ tịch Tập đoàn Quốc tế Năm Sao. Ở bài thơ này, ông trước hết hiện diện như một người con đang kể về quê mình bằng sự trìu mến và niềm tự hào.

Bởi thế, những câu viết về người thành đạt trở về góp sức dựng quê nhà có sức nặng hơn một lời ngợi ca chung. Chúng đặt ra câu hỏi giản dị mà thiết thực: khi có điều kiện đi xa và làm nên sự nghiệp, mỗi người có thể làm gì cho nơi từng nâng đỡ mình? Bài thơ trả lời bằng tinh thần đóng góp, bằng “một bàn tay”, “một phần tâm huyết”. Cách nói mộc mạc ấy khiến khát vọng xây dựng quê hương trở nên gần với mọi người, chứ không thuộc riêng về những người có nhiều nguồn lực.

Hình ảnh sông quê, con thuyền và những đứa trẻ gợi cảm hứng về nguồn cội trong bài thơ.

Hình ảnh cầu Đông Nhuệ là một điểm nhấn giàu ý nghĩa. Trong mạch thơ, cây cầu nối đôi bờ sông, đồng thời gợi sự nối tiếp giữa thế hệ hôm qua và ngày mai. Từ đó, bài thơ chuyển sự chú ý sang những em nhỏ đến trường, mang theo ước mơ về một tương lai rộng mở. Quê hương vì thế không chỉ là nơi để nhớ. Đó còn là nơi cần được chăm lo để lớp trẻ có cơ hội lớn lên, học tập và viết tiếp câu chuyện của cha ông.

Ngày ấy tuổi thơ tắm mình trong sông mát,

Theo cánh buồm về, nghe sóng vỗ mạn thuyền.

Hôm nay bến quê đón những con tàu lớn,

Nối những hành trình đi khắp mọi miền.

Có người bám đồng nâng niu từng hạt lúa,

Có người đi xa gây dựng nghiệp phương xa.

Bao người thành đạt vẫn hướng về quê mẹ,

Rồi lại trở về góp sức dựng quê nhà.

Đường mới thênh thang, quê mình thêm khang trang,

Nhà cao sáng đèn, soi sáng dòng sông quê.

Đêm về lung linh, đôi bờ thêm rực rỡ,

Đông Tiến hôm nay bừng sáng một ngày mai.

Ai về Đông Tiến một lần rồi sẽ nhớ,

Nhớ nụ cười, nhớ nghĩa tình người quê.

Chén nước trao nhau, câu chuyện đời chân thật,

Một lần gặp gỡ – một đời vẫn không quên.

Người quê tôi hào sảng mà chân thành,

Trọng nghĩa, trọng tình, trước sau như một.

Dám nghĩ, dám làm, làm ăn gìn giữ tín,

Một lời đã trao – son sắt chẳng đổi thay.

Cầu Đông Nhuệ vươn mình qua sông nước,

Nối nhịp đôi bờ, nối những bước đi xa.

Dấu ấn người con bao năm lòng đau đáu,

Kính tặng quê mình trọn nghĩa, trọn tình sâu.

Cầu nối hôm nay đâu chỉ hai bờ bến,

Mà nối hôm qua với thế hệ ngày mai.

Cho con cháu lớn lên luôn nhớ về nguồn cội,

Tiếp bước cha ông, viết tiếp những tương lai.

Đông Nhuệ, Đông Kiều, Đông Thành ngày ấy,

Nay chung một tên – Đông Tiến thân thương.

Xuân Trung ngày xưa vẫn còn mãi trong tôi,

Một miền ký ức chẳng bao giờ phai nhạt.

Xuân Hưng hôm nay – một mùa xuân đang mở,

Giữ nghĩa tình xưa, viết tiếp những ngày mai.

Sớm mai em thơ tung tăng đường đến lớp,

Cắp sách đến trường, mang theo những ước mơ.

Trong ánh mắt trong veo là chân trời rộng mở,

Một tương lai tươi sáng đang đón chờ các em.

Mai này lớn lên, dù đi muôn phương trời,

Vẫn nhớ quê mình, nhớ dòng sông tuổi nhỏ.

Tiếp bước cha ông, giữ nghĩa tình son sắt,

Dựng xây Đông Tiến đẹp giàu đến mai sau.

Tình yêu quê hương trong bài thơ được bộc lộ qua nhiều lớp: nhớ cảnh cũ, quý con người, tự hào về sự đổi thay và mong muốn góp sức cho ngày mai. Chính sự gắn kết ấy làm nên ý nghĩa của tác phẩm. Một miền quê đẹp hơn không chỉ bởi đường mới hay những mái nhà sáng đèn, mà còn bởi người dân giữ được tình nghĩa và cùng nhau tạo dựng tương lai.

Việc “Đông Tiến tôi yêu” được phổ nhạc mở ra một đời sống khác cho tác phẩm. Trên trang giấy, người đọc có thể dừng lại ở từng tên đất, từng hình ảnh để tìm thấy kỷ niệm của riêng mình. Khi thành bài hát, những câu thơ ấy có thể vang lên giữa nhiều người, trong một cuộc gặp mặt, một dịp trở về hay một chương trình của quê hương.

Lời thơ đã chứa sẵn những yếu tố thuận cho sự chuyển hóa đó: tên quê được lặp lại như một lời gọi; dòng sông và con tàu tạo nên những hình ảnh xuyên suốt; phần điệp khúc bày tỏ trực tiếp niềm tự hào “Đông Tiến tôi yêu”. Giai điệu giúp cảm xúc được ngân dài, còn tiếng hát tập thể có thể biến lời tâm sự của một người thành sự đồng cảm của nhiều người con cùng quê.

Doanh nhân Trần Văn Mười, tác giả bài thơ “Đông Tiến tôi yêu” được phổ nhạc thành ca khúc về tình yêu nguồn cội.

Sức sống của một ca khúc về quê hương không chỉ nằm ở việc kể được quê mình có gì. Điều khiến người nghe muốn hát lại là họ nhận ra quê hương ấy có phần ký ức của chính họ: một dòng sông từng đi qua, một lời dặn của cha mẹ, một con đường dẫn tới trường, một nỗi nhớ khi sống xa nhà. “Đông Tiến tôi yêu” có khả năng gợi sự đồng cảm từ những điều cụ thể như thế. Càng gọi đúng tên đất, tên người và nếp sống quê mình, bài hát càng có cơ hội chạm đến tình cảm phổ quát của những người xa xứ.

Đông Tiến tôi yêu – tự hào quê tôi đó!

Từ một dòng sông vươn tới những chân trời.

Từ thuyền lõng năm xưa đến những con tàu lớn,

Nghiệp của cha ông – bao thế hệ giữ gìn.

Đông Tiến tôi yêu – quê hương đang rộng mở,

Người đi muôn phương lại hướng bước quay về.

Góp một bàn tay, góp một phần tâm huyết,

Cho quê hương mình ngày một đẹp, giàu thêm.

Đông Tiến tôi yêu – hôm nay và mai sau,

Những mái nhà cao soi bóng xuống dòng sông.

Tiếng em đến trường mang theo bao hy vọng,

Một thế hệ mai này viết tiếp chí cha ông.

Mai những con tàu lại rời bến sớm,

Mang chí quê mình đi khắp muôn phương.

Nhưng dẫu nơi đâu, người Đông Tiến vẫn nhớ:

Một dòng sông…

Một nguồn cội…

Một quê hương…

ĐÔNG TIẾN TÔI YÊU – TỰ HÀO MÃI TRONG TIM!

Ở đoạn kết, bài thơ trở về với ba hình ảnh ngắn: một dòng sông, một nguồn cội, một quê hương. Sau những câu thơ về con tàu và những chân trời rộng mở, cái kết ấy nhắc người nghe về điểm khởi đầu. Ta có thể đi xa, có thể chứng kiến quê nhà đổi khác từng ngày, nhưng vẫn cần một nơi để nhớ và một mối dây để quay về.

Từ bài thơ của doanh nhân Trần Văn Mười đến bài hát “Đông Tiến tôi yêu” là hành trình của một tình cảm riêng tìm được tiếng nói chung. Nếu lời thơ lưu giữ ký ức của người viết, thì giai điệu giúp ký ức ấy tiếp tục sống trong tiếng hát của những người yêu quê hương. Đó là ý nghĩa đẹp nhất của tác phẩm: khơi dậy niềm tự hào về nơi chôn nhau cắt rốn và nhắc mỗi người rằng tình yêu quê chỉ thật sự bền lâu khi được nối tiếp bằng sự quan tâm, gìn giữ và đóng góp./.