Trong khuôn khổ Diễn đàn phát triển bền vững đô thị Việt Nam 2026 đã diễn ra hội thảo chuyên đề: Quy hoạch và các mô hình phát triển đô thị mới.

Phát biểu khai mạc hội thảo, ông Trần Ngọc Chính, Chủ tịch Hội Quy hoạch phát triển đô thị Việt Nam, nhận định đất nước đang bước vào giai đoạn phát triển mới, với những yêu cầu ngày càng cao về chất lượng tăng trưởng, năng lực cạnh tranh, đổi mới sáng tạo và phát triển bền vững.

Trong tiến trình ấy, đô thị cần phát huy vai trò là không gian kiến tạo động lực tăng trưởng, thúc đẩy đổi mới sáng tạo, nâng cao năng suất lao động và sức cạnh tranh của nền kinh tế. Để thực hiện vai trò này, việc tập trung dân cư, mở rộng hạ tầng hay gia tăng hoạt động kinh tế cần được đặt trong một cấu trúc phát triển hợp lý, có khả năng kết nối và sử dụng hiệu quả các nguồn lực.

Theo ông Trần Ngọc Chính, kinh nghiệm quốc tế cho thấy đô thị muốn trở thành động lực tăng trưởng cần có cách tổ chức không gian khoa học, kết cấu hạ tầng đồng bộ, giao thông kết nối thuận lợi, môi trường đầu tư thông thoáng và cơ chế quản trị phù hợp. Quy hoạch vì vậy phải được nhìn nhận như một công cụ chiến lược để tổ chức phát triển, tích hợp nguồn lực, định hướng đầu tư và kiến tạo giá trị mới.

Yêu cầu này càng trở nên rõ nét trong quá trình triển khai mô hình chính quyền địa phương hai cấp. Việc tổ chức không gian, phân bổ nguồn lực và quản trị lãnh thổ cần bảo đảm sự gắn kết giữa quy hoạch cấp tỉnh với quy hoạch đô thị và nông thôn; giữa đô thị trung tâm với các đơn vị hành chính cấp xã, các trung tâm kinh tế và mạng lưới điểm dân cư.

Cùng với đổi mới tư duy, chuyển đổi số và khoa học công nghệ đang mở ra khả năng cải thiện phương thức lập, quản lý và thực hiện quy hoạch. Hệ thống thông tin địa lý, dữ liệu không gian, mô hình đô thị số và các công cụ phân tích hiện đại có thể hỗ trợ dự báo nhu cầu, đánh giá phương án và giám sát quá trình triển khai.

Trên cơ sở đó, ông Trần Ngọc Chính kỳ vọng hội thảo sẽ làm rõ mối quan hệ giữa quy hoạch với lựa chọn mô hình phát triển đô thị, giữa tầm nhìn dài hạn với yêu cầu thực tiễn, giữa định hướng phát triển với cơ chế và nguồn lực thực hiện. Việc tiếp cận các mô hình mới, kinh nghiệm quốc tế cần hướng tới khả năng vận dụng hiệu quả tại Việt Nam, góp phần hình thành những đô thị có bản sắc, sức cạnh tranh, phát triển xanh và thông minh.

Phát biểu đề dẫn, ông Hồ Chí Quang, Vụ trưởng Vụ Quy hoạch - Kiến trúc, Bộ Xây dựng, nhận định việc đổi mới tư duy quy hoạch phát triển đô thị cần xuất phát từ yêu cầu đổi mới mô hình phát triển đất nước. Những định hướng về đô thị hóa, tổ chức không gian phát triển, khoa học công nghệ và chuyển đổi số đặt ra yêu cầu tiếp cận đô thị trong mối quan hệ tổng thể, liên ngành và liên vùng.

Từ nhận diện này, ông Hồ Chí Quang đề xuất chuyển đổi đồng thời ba cách tiếp cận: từ quy hoạch theo địa giới hành chính sang quy hoạch theo không gian chức năng và quan hệ phát triển; từ phát triển các đô thị đơn lẻ sang tổ chức hệ thống đô thị và vùng đô thị có sự liên kết, phân công, bổ trợ; từ quản lý từng địa phương riêng biệt sang cơ chế phối hợp, điều phối các vấn đề phát triển chung.

Đề cập nền tảng xây dựng mô hình phát triển đô thị, ông Hồ Chí Quang cho rằng đổi mới tư duy cần dựa trên cơ sở lý luận khoa học và phương pháp tổ chức không gian phù hợp. Việt Nam cần kế thừa các nghiên cứu về quy hoạch vùng của đội ngũ chuyên gia trong nước, đồng thời tiếp thu có chọn lọc các học thuyết và kinh nghiệm quốc tế.

Hướng tiếp cận được ông đề xuất là kiến tạo hệ thống đô thị - nông thôn liên kết, đa cực, đa trung tâm, đa chức năng, phù hợp với điều kiện tự nhiên, văn hóa, kinh tế - xã hội và thể chế của đất nước. Giá trị của mô hình nằm ở khả năng tổ chức các khu vực phát triển trong quan hệ hỗ trợ lẫn nhau, phát huy lợi thế của từng địa bàn và nâng cao hiệu quả của toàn hệ thống.

Theo ông Hồ Chí Quang, trong một thời gian dài, tăng trưởng đô thị ở nước ta gắn chặt với mở rộng đất đai, phát triển bất động sản, đầu tư xây dựng và gia tăng quy mô hạ tầng. Những động lực này vẫn cần thiết, song mô hình tăng trưởng trong giai đoạn mới cần dựa nhiều hơn vào năng suất, khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chất lượng nguồn nhân lực.

Hội thảo tập trung thảo luận về các nội dung đổi mới tư duy quy hoạch đô thị, đổi mới mô hình tăng trưởng đô thị...

Quá trình chuyển đổi ấy đòi hỏi đổi mới cơ chế tài chính đô thị; phát triển đô thị gắn với giao thông công cộng (TOD); khai thác hợp lý giá trị gia tăng từ đất đai và hạ tầng; sử dụng hiệu quả không gian ngầm, không gian xanh và không gian công cộng. Các định hướng cần được xem xét trong mối quan hệ đồng bộ giữa tổ chức không gian, đầu tư hạ tầng và khả năng tiếp cận dịch vụ của người dân.

Trên cơ sở đó, ông Hồ Chí Quang đề xuất tiếp cận mô hình phát triển đô thị Việt Nam theo bốn trụ cột: hoàn thiện thể chế; phát triển kinh tế tri thức; tổ chức không gian hiệu quả; phát triển xanh, bền vững.

Một vấn đề được ông nhấn mạnh là khoảng cách giữa định hướng quy hoạch và kết quả phát triển thực tế. Có quy hoạch với tầm nhìn dài hạn nhưng thiếu nguồn lực triển khai; có dự án hạ tầng được đầu tư nhưng thiếu kết nối; có khu vực phát triển nhanh nhưng chưa tạo ra giá trị gia tăng tương xứng. Những hạn chế này đặt ra yêu cầu đổi mới đồng thời công tác quy hoạch, phương thức quản lý và tổ chức thực hiện.

Để thu hẹp khoảng cách đó, ông Hồ Chí Quang nêu năm nhóm giải pháp. Trước hết là hoàn thiện hệ thống quy hoạch, bảo đảm thống nhất giữa quy hoạch quốc gia, quy hoạch vùng, quy hoạch tỉnh và quy hoạch đô thị - nông thôn. Tiếp đến, cần gắn quy hoạch với chương trình phát triển đô thị, kế hoạch đầu tư công, kế hoạch sử dụng đất và cơ chế huy động nguồn lực xã hội.

Cùng với đó là chuyển sang quản trị theo mục tiêu, theo không gian và theo kết quả; xây dựng hệ thống dữ liệu quy hoạch và đô thị đồng bộ; nâng cao chất lượng đội ngũ làm công tác quy hoạch, kiến trúc và quản lý phát triển đô thị. Đây là những điều kiện để định hướng không gian được cụ thể hóa thành chương trình, dự án và kết quả có thể kiểm chứng.

Các đại biểu chụp ảnh lưu tại Hội thảo.

Trong khuôn khổ hội thảo, các chuyên gia đã trao đổi về quy hoạch đô thị và nông thôn trong mô hình chính quyền địa phương hai cấp từ cách tiếp cận không gian chức năng; định hướng mô hình phát triển đô thị Việt Nam trong bối cảnh mới; đô thị thích ứng với biến đổi khí hậu trong quy hoạch và đầu tư; quản lý không gian công cộng tại các đô thị Việt Nam.

Các nội dung thảo luận cùng hướng tới yêu cầu đưa quy hoạch trở thành công cụ dẫn dắt phát triển có hiệu quả thực tế. Khi tầm nhìn được gắn với cơ chế điều phối, dữ liệu, nguồn lực và trách nhiệm thực hiện, đô thị sẽ có thêm nền tảng để nâng cao năng suất, thích ứng với những biến động và cải thiện chất lượng sống của người dân.