Đề thi tiếng Anh THPT 2026 đánh giá đúng năng lực học thuật mà sinh viên tương lai cần

Từ góc nhìn của một giảng viên Tiếng Anh Học thuật (EAP), bà cho rằng đề thi đang phản ánh khá sát những năng lực mà sinh viên tương lai cần sở hữu, đặc biệt trong bối cảnh các chương trình đào tạo bằng tiếng Anh và giáo dục xuyên quốc gia ngày càng phổ biến.

Đánh giá những năng lực học thuật cần thiết cho môi trường đại học

Theo Tiến sĩ Yulia Tregubova, đề thi năm nay nhìn chung khá tương đồng với đề năm trước về cấu trúc cũng như các nhóm kỹ năng được đánh giá. Tuy nhiên, điểm đáng ghi nhận là việc đề thi tập trung nhiều hơn vào những kỹ năng học thuật quan trọng như tính mạch lạc (coherence), tính liên kết (cohesion), suy luận (inference), nhận diện quan điểm hoặc lập trường của tác giả (stance identification) và tóm tắt (summarising).

Tiến sĩ Yulia Tregubova tham dự sự kiện Asian Conference on Arts and Humanities (ACAH 2025).

Đây không đơn thuần là các kỹ năng ngôn ngữ mà còn là những năng lực giao thoa giữa tư duy học thuật và tư duy phản biện. Thông qua hệ thống câu hỏi, đề thi không chỉ kiểm tra khả năng tiếp nhận thông tin bằng tiếng Anh mà còn đánh giá năng lực phân tích, xử lý và diễn giải thông tin của học sinh trong một ngoại ngữ.

Theo bà, đây là yếu tố đặc biệt quan trọng đối với những học sinh có định hướng học tập bằng tiếng Anh trong tương lai. Những kỹ năng như suy luận, nhận diện lập trường hay tóm tắt thông tin đều gắn chặt với yêu cầu học tập ở bậc đại học, nhất là trong các môi trường đào tạo bằng tiếng Anh (EMI – English Medium Instruction) hoặc giáo dục xuyên quốc gia (TNE – Transnational Education).

“Đề thi phản ánh khá sát nhu cầu học tập thực tế của người học. Đây là những năng lực mà sinh viên tương lai cần có. Tôi rất vui khi thấy các kỹ năng học thuật được đưa vào bài thi bởi chúng giúp chuẩn bị tốt hơn cho thành công học tập ở bậc đại học, đặc biệt trong các chương trình EMI và TNE”, bà nhận định.

Cũng theo chuyên gia này, khả năng phân hóa của đề thi tương đối cao. Những học sinh không có sự chuẩn bị phù hợp sẽ gặp nhiều khó khăn để đạt kết quả tốt. Một trong những nguyên nhân là bởi các kỹ năng được kiểm tra hiện chưa được phát triển rộng rãi trong các trường THPT công lập và cũng không phải lúc nào được giảng dạy một cách bài bản, đúng phương pháp.

So với năm trước, đề thi năm nay có phần khó hơn. Sự gia tăng độ khó đến từ việc lựa chọn từ vựng cũng như việc nhấn mạnh sâu hơn vào những kỹ năng như nhận diện quan điểm, lập trường của tác giả.

Tiến sĩ Yulia Tregubova trên chương trình IELTS Face-off.

Theo Tiến sĩ Yulia Tregubova, điểm nổi bật nhất chính là việc đề thi tăng cường sử dụng các văn bản mang tính học thuật và tập trung mạnh hơn vào các kỹ năng học thuật. Trong đó, bài đọc liên quan đến kinh tế môi trường là một ví dụ tiêu biểu. Đây là chủ đề phù hợp với những học sinh có định hướng tiếp tục học tập ở bậc đại học bởi nó giúp các em tiếp cận với các dạng văn bản học thuật, hệ thống từ vựng học thuật, cấu trúc ngôn ngữ học thuật cũng như mức độ phức tạp vốn có của ngôn ngữ trong môi trường giáo dục đại học.

Từ góc độ chuyên môn, bà hoàn toàn ủng hộ cách tiếp cận này bởi nó hướng đến việc đánh giá những năng lực thực sự có ý nghĩa đối với quá trình học tập sau này của học sinh.

Tuy nhiên, bà cũng cho rằng một số văn bản xuất hiện trong đề thi vẫn chưa thực sự gắn với nhu cầu học tập tương lai của người học và chưa mang tính học thuật rõ nét. Theo quan điểm của một giảng viên EAP, học sinh sắp chuyển tiếp từ phổ thông lên đại học sẽ được hưởng lợi nhiều hơn nếu được tiếp cận với những dạng văn bản mà các em thực sự sẽ gặp trong môi trường giáo dục đại học.

Khoảng trống của đề thi: Thiếu đánh giá kỹ năng tạo lập ngôn ngữ

Dù đánh giá cao định hướng phát triển của đề thi, Tiến sĩ Yulia Tregubova cho rằng hạn chế nổi bật nhất hiện nay nằm ở việc toàn bộ bài thi vẫn tập trung vào các kỹ năng tiếp nhận (receptive skills) thay vì các kỹ năng tạo lập ngôn ngữ (productive skills).

Nói cách khác, bài thi chủ yếu kiểm tra xem học sinh có thể nhận diện và hiểu thông tin hay không, trong khi chưa đánh giá được khả năng sử dụng ngôn ngữ để tạo ra sản phẩm của chính mình.

Theo bà, việc chỉ đánh giá kỹ năng tiếp nhận chưa phản ánh đầy đủ những yêu cầu mà học sinh sẽ phải đối mặt khi bước vào môi trường đại học.

Ở bậc học này, sinh viên không chỉ đọc hiểu và nhận diện thông tin mà còn phải biết trình bày ý tưởng một cách có cấu trúc, xây dựng lập luận, phát triển lập luận, đưa ra bằng chứng hỗ trợ và bảo vệ quan điểm của bản thân. Đây đều là những năng lực cốt lõi của học tập đại học và cần được hình thành từ sớm đối với những học sinh có định hướng học lên cao.

Đặc biệt, kỹ năng viết học thuật giữ vai trò hết sức quan trọng. Khi thực hiện các bài nghiên cứu hoặc bài tập học thuật, sinh viên phải biết tổng hợp thông tin từ nhiều nguồn khác nhau và trình bày theo các chuẩn mực học thuật. Theo bà, đây không phải là kỹ năng có thể hình thành trong thời gian ngắn.

“Không ai sinh ra đã có năng lực tiếng Anh học thuật. Ngay cả những người sử dụng tiếng Anh từ nhỏ cũng vẫn phải học tiếng Anh học thuật ở bậc đại học”, bà nhấn mạnh.

Từ kinh nghiệm giảng dạy Tiếng Anh Học thuật, bà cho rằng đây chính là những năng lực nền tảng quyết định khả năng thành công của sinh viên trong môi trường đại học.

Đáng chú ý, bà cũng đưa ra nhận định rằng IELTS hiện nay chưa thực sự chuẩn bị đầy đủ cho học sinh đối với những yêu cầu học thuật thực tế ở đại học. Theo bà, các bài luận IELTS thường khá cứng nhắc và dù mang tên IELTS Academic, cách viết đó vẫn khó đáp ứng những yêu cầu viết thực tế trong môi trường giáo dục đại học.

Về bản chất, IELTS chủ yếu giúp học sinh chuẩn bị cho một kỳ thi hơn là chuẩn bị cho quá trình học tập ở đại học.

Chính vì vậy, bà cho rằng việc bổ sung một thành phần đánh giá kỹ năng tạo lập ngôn ngữ vào kỳ thi tốt nghiệp THPT sẽ giúp bài thi trở nên toàn diện hơn, đồng thời phản ánh chính xác hơn mức độ sẵn sàng của học sinh trước khi bước vào giảng đường.

Theo bà, việc đưa một câu hỏi viết luận ngắn vào đề thi ở cấp THPT có thể mở rộng phạm vi kỹ năng được đánh giá, đồng thời góp phần thu hẹp khoảng cách giữa giáo dục phổ thông và giáo dục đại học, tương tự như cách kỳ thi tốt nghiệp THPT từng thực hiện trước năm 2016.

Phổ điểm sẽ phụ thuộc vào mức độ chuẩn bị kỹ năng học thuật của học sinh

Nhận định về phổ điểm năm nay, Tiến sĩ Yulia Tregubova cho rằng kết quả sẽ phụ thuộc vào nhiều yếu tố khác nhau.

Trước hết, điều kiện và nguồn lực giữa các trường học hiện nay có sự khác biệt đáng kể. Mức độ tiếp xúc với tiếng Anh của học sinh cũng không đồng đều. Trong khi một số học sinh được chuẩn bị rất tốt, nhiều học sinh ở những khu vực xa hơn có thể gặp hạn chế về nguồn lực học tập.

Bên cạnh đó, nhiều kỹ năng được kiểm tra trong đề thi như suy luận, nhận diện lập trường, tóm tắt, diễn giải lại ý (paraphrasing), tính mạch lạc và tính liên kết không phải lúc nào cũng được giảng dạy trực tiếp trong nhà trường. Vì vậy, những học sinh chưa được đào tạo bài bản về các kỹ năng này có thể sẽ gặp nhiều khó khăn khi làm bài.

Một yếu tố khác được bà đặc biệt lưu ý là xu hướng nhiều trường THPT những năm gần đây tập trung đáng kể cho việc luyện thi IELTS. Mặc dù IELTS giúp học sinh phát triển các kỹ năng phục vụ kỳ thi, nhưng điều các em thực sự cần là sự chuẩn bị cho quá trình chuyển tiếp từ giáo dục phổ thông sang giáo dục đại học.

Theo bà, nếu nhà trường chỉ tập trung vào luyện thi IELTS, học sinh có thể sẽ không đạt kết quả tốt với dạng đề như năm nay. Ngược lại, nếu được trang bị chuyên sâu hơn về các kỹ năng học thuật như suy luận, nhận diện lập trường, tóm tắt, diễn giải lại ý, tính mạch lạc và tính liên kết, kết quả của các em có thể khả quan hơn đáng kể.

Nhìn tổng thể, đề thi Tiếng Anh tốt nghiệp THPT năm 2026 cho thấy xu hướng dịch chuyển từ việc đánh giá đơn thuần năng lực ngôn ngữ sang đánh giá những năng lực học thuật phục vụ trực tiếp cho quá trình học tập ở bậc đại học. Việc tăng cường các văn bản học thuật và các yêu cầu về tư duy phân tích, suy luận, nhận diện quan điểm hay tóm tắt thông tin là tín hiệu tích cực, phản ánh sát hơn những yêu cầu mà sinh viên sẽ phải đối mặt trong môi trường giáo dục đại học hiện đại. Tuy nhiên, để đánh giá toàn diện mức độ sẵn sàng của người học, bài thi vẫn cần mở rộng sang các kỹ năng tạo lập ngôn ngữ, đặc biệt là kỹ năng viết học thuật, qua đó góp phần thu hẹp khoảng cách giữa giáo dục phổ thông và giáo dục đại học, đồng thời chuẩn bị tốt hơn cho hành trình học tập của những sinh viên tương lai.