“Âm thanh Đất Việt” và hành trình thăng hoa của cây đàn Tranh Việt Nam

Vị thế hàng đầu trong đào tạo âm nhạc truyền thống

Đàn Tranh là một trong những nhạc cụ dân tộc được đưa vào giảng dạy chuyên nghiệp ngay từ những ngày đầu thành lập Trường Âm nhạc Việt Nam năm 1956 - tiền thân của Học viện Âm nhạc Quốc gia Việt Nam ngày nay.

Chương trình biểu diễn đàn Tranh

Trải qua 70 năm xây dựng và phát triển của nhà trường, đàn Tranh đã không ngừng khẳng định vị thế đặc biệt trong hệ thống đào tạo âm nhạc truyền thống. Đây hiện là một trong những chuyên ngành nhạc cụ dân tộc thu hút đông thí sinh dự tuyển nhất hằng năm tại Học viện Âm nhạc Quốc gia Việt Nam, phản ánh sức hấp dẫn bền vững của loại nhạc cụ mang đậm hồn cốt dân tộc.

Để có sự phát triển mạnh mẽ như hiện nay không thể không kể đến nhiều thế hệ nghệ sĩ, nhà giáo tâm huyết như NGƯT Ngô Bích Vượng - nguyên Trưởng khoa Âm nhạc Truyền thống, NSND Phương Bảo, NGƯT Đinh Thị Nội, cố NSƯT Mai Lai.... Từ mái trường này, hàng trăm nghệ sĩ biểu diễn xuất sắc đã trưởng thành, trở thành lực lượng nòng cốt tại các đoàn nghệ thuật chuyên nghiệp trên cả nước cũng như các cơ sở đào tạo âm nhạc dân tộc.

Cây đàn của sự linh hoạt và sức sống bền bỉ

Trong kho tàng nhạc cụ truyền thống Việt Nam, đàn Tranh sở hữu những ưu thế đặc biệt khiến nó gần như không thể thiếu trong đời sống biểu diễn âm nhạc dân tộc.

Không chỉ có khả năng độc tấu với những giai điệu tinh tế, giàu biểu cảm, đàn Tranh còn có thể tham gia hòa tấu, đệm cho hát, ngâm thơ, sân khấu truyền thống và các hình thức trình diễn đương đại. Chính sự linh hoạt ấy giúp cây đàn Tranh luôn thích ứng với những yêu cầu mới của nghệ thuật biểu diễn.

Từ các sân khấu hàn lâm đến những chương trình truyền hình quy mô quốc gia, từ các lễ hội văn hóa đến các sự kiện đối ngoại, âm thanh của đàn Tranh luôn hiện diện như một đại diện tiêu biểu cho bản sắc âm nhạc Việt Nam.

Đặc biệt, dưới sự dàn dựng của TS.NSND Phạm Trà My - Trưởng Bộ môn Đàn Tranh, Khoa Âm nhạc Truyền thống, Học viện Âm nhạc Quốc gia Việt Nam, các tốp đàn Tranh đã liên tục xuất hiện trong nhiều chương trình nghệ thuật lớn của đất nước, các chương trình phát sóng trên Đài Truyền hình Việt Nam như Xuân đoàn viên, các chương trình Tết và nhiều sự kiện văn hóa, chính trị quan trọng khác.

Những tiết mục quy tụ số lượng lớn nghệ sĩ đàn Tranh không chỉ tạo hiệu ứng sân khấu ấn tượng mà còn cho thấy khả năng phát triển mạnh mẽ của loại nhạc cụ vốn từng được xem là mang tính biểu diễn cá nhân.

“Âm thanh Đất Việt” - nơi cây đàn Tranh cất lên tiếng nói của thời đại

Trong chương trình “Âm thanh Đất Việt” - sự kiện kỷ niệm 17 năm thành lập Dàn nhạc Dân tộc Việt Nam và hướng tới 70 năm thành lập Học viện Âm nhạc Quốc gia Việt Nam - đàn Tranh tiếp tục khẳng định vai trò nổi bật trong tổng thể nghệ thuật của dàn nhạc.

Đêm diễn kéo dài với những tác phẩm lớn, mang tính học thuật và hàn lâm cao đã nhận được sự đón nhận nồng nhiệt của công chúng. Điều đó cho thấy âm nhạc truyền thống không hề xa cách với khán giả hiện đại mà ngược lại đang từng bước chinh phục những tầng lớp công chúng mới bằng chính giá trị nghệ thuật đích thực của mình.

Những âm thanh réo rắt, khi tha thiết sâu lắng, lúc mạnh mẽ hào hùng của đàn Tranh hòa quyện cùng các nhạc cụ dân tộc khác đã góp phần tạo nên bức tranh âm nhạc giàu cảm xúc, thể hiện rõ tinh thần “kế thừa tinh hoa - bảo tồn và phát triển” mà chương trình hướng tới.

Đó không chỉ là thành công của một đêm diễn mà còn là minh chứng sinh động cho sức sống của âm nhạc truyền thống Việt Nam trong bối cảnh hội nhập và phát triển.

Người mở rộng những giới hạn mới cho cây đàn Tranh

Bên cạnh sự đóng góp của các giảng viên, tổ bộ môn đàn Tranh, không thể không nhắc tới TS.NSND Phạm Trà My - người được ghi nhận là Tiến sĩ đầu tiên của cây đàn Tranh Việt Nam khi bảo vệ thành công luận án tiến sĩ năm 2023.

Cuốn sách của TS.NSND Trà My "Nghệ thuật diễn tấu đàn Tranh Việt Nam trong giai đoạn 1956-2020".

Năm 2025, công trình nghiên cứu này tiếp tục được lựa chọn xuất bản theo Dự án Sách Quốc gia và phát hành rộng rãi trên toàn quốc, góp phần bổ sung nguồn tư liệu học thuật quan trọng cho lĩnh vực âm nhạc truyền thống.

Hiện nay, với vai trò Trưởng Bộ môn Đàn Tranh của Học viện Âm nhạc Quốc gia Việt Nam, TS.NSND Phạm Trà My tiếp tục dẫn dắt công tác đào tạo, nghiên cứu và biểu diễn, góp phần đưa cây đàn Tranh đến gần hơn với công chúng.

Từ lớp học đến sân khấu, từ nghiên cứu khoa học đến thực tiễn biểu diễn, những nỗ lực bền bỉ ấy đang mở ra một giai đoạn phát triển mới cho cây đàn Tranh Việt Nam.

Âm thanh còn ngân mãi

Con số 17 năm của Dàn nhạc Dân tộc Việt Nam và 70 năm của Học viện Âm nhạc Quốc gia Việt Nam không chỉ là những dấu mốc thời gian đáng tự hào. Đó còn là hành trình của biết bao thế hệ nghệ sĩ, nhà giáo đã dành trọn tâm huyết cho sự nghiệp bảo tồn và phát huy giá trị âm nhạc dân tộc.

Trong hành trình ấy, đàn Tranh vẫn đang tiếp tục viết nên những chương mới đầy sức sống. Từ những dây đàn rung lên trong lớp học năm nào đến những thanh âm vang vọng trên sân khấu “Âm thanh Đất Việt” hôm nay là một chặng đường dài của sự kế thừa, sáng tạo và phát triển.

Và khi những giai điệu ấy còn tiếp tục ngân vang trong lòng công chúng, cây đàn Tranh sẽ vẫn là một trong những biểu tượng đẹp nhất của âm nhạc truyền thống Việt Nam - một âm thanh của đất nước, của văn hóa và của tâm hồn Việt Nam./.